Việt Nam bứt phá tại Brazil: câu chuyện không chỉ là tăng trưởng
Xuất khẩu cá tra Việt Nam và các mặt hàng thủy sản sang Brazil là sự mở rộng nhanh chóng của một ngành công nghiệp cá thịt trắng có tính độc quyền, trong đó Việt Nam giữ vai trò trung tâm, vừa tận dụng nhu cầu gia tăng tại Nam Mỹ vừa tái định vị mình trong chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu đang chịu nhiều biến động. Nhiều quốc gia có điều kiện nuôi cá tra, nhưng chỉ Việt Nam xây dựng được ngành công nghiệp cá tra ở quy mô công nghiệp với chuỗi nuôi – chế biến – xuất khẩu hoàn chỉnh. Điều này lý giải vì sao khi Brazil tăng nhập khẩu thủy sản, Việt Nam lập tức vươn lên thành nhà cung cấp lớn thứ hai, chiếm hơn một phần tư tổng lượng nhập khẩu thủy sản của nước này. Đây không phải may mắn nhất thời, mà là kết quả của chiến lược dài hơi.
Brazil bùng nổ nhập khẩu: tín hiệu dịch chuyển chuỗi cung ứng
Điểm đáng chú ý nhất hiện nay là thủy sản Brazil tăng trưởng mạnh với nhập khẩu từ Việt Nam tăng 30,5% về lượng và 41% về trị giá trong bảy tháng đầu năm. Theo số liệu của Trung tâm Thương mại Thế giới, Brazil nhập 190,18 nghìn tấn thủy sản, trong đó 48,2 nghìn tấn đến từ Việt Nam, chiếm 25,35% tổng lượng và 14,48% tổng trị giá. Đây là con số cho thấy Brazil không chỉ đa dạng hóa nguồn cung mà còn đang dịch chuyển trọng tâm sang các nhà cung cấp cá thịt trắng có khả năng cung ứng ổn định. Nhu cầu thực phẩm tiện lợi, giàu dinh dưỡng trong bối cảnh đô thị hóa, trong khi nguồn cung nội địa chưa đáp ứng đủ, buộc Brazil phải mở rộng nhập khẩu thủy sản chế biến, đặc biệt là cá tra và cá rô phi phi lê. Chuỗi cung ứng toàn cầu vì thế đang tái cân bằng, với Nam Mỹ nổi lên như điểm đến mới cho thủy sản Việt Nam.
Cá tra – ngành công nghiệp tỷ đô và vai trò của thị trường Nam Mỹ
Cá tra không còn là mặt hàng bị cạnh tranh gay gắt mà đã trở thành ngành công nghiệp tỷ đô mang dấu ấn riêng của Việt Nam. Báo cáo của hiệp hội ngành cho thấy kim ngạch xuất khẩu cá tra trong chín tháng đầu năm đạt mức tăng trưởng 11% so với cùng kỳ, với riêng tháng 9 tăng 16% so với năm trước. Ba thị trường lớn nhất – Trung Quốc, Mỹ và Brazil – chiếm khoảng 49% tổng giá trị xuất khẩu, nhưng tốc độ tăng không đồng đều. Trung Quốc tiếp tục là khách hàng số một với mức tăng 28% trong chín tháng, trong khi Mỹ giảm 13% và chỉ mới xuất hiện tín hiệu hãm đà sụt. Ngược lại, Brazil vươn lên thành điểm sáng khi giá trị nhập cá tra tăng 15% trong chín tháng, riêng tháng 9 tăng tới 98% so với cùng kỳ. Nam Mỹ, với Brazil dẫn dắt, đang trở thành “van điều tiết” hấp thụ phần sản lượng mà các thị trường truyền thống chững lại.
Tổng thể xuất khẩu thủy sản: cơ hội lớn nhưng không dễ ăn
Không chỉ cá tra, toàn ngành thủy sản Việt Nam đang trong giai đoạn mở rộng khi kim ngạch chín tháng đầu năm đạt 9,1 tỷ USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ. Xuất khẩu sang nhiều thị trường như Trung Quốc, Hàn Quốc, Australia, Anh, Thái Lan, Canada, Brazil, Nga, Đài Loan, Đức và Hà Lan đều ghi nhận kết quả tích cực. Brazil nổi bật với mức tăng 130,7% trong tháng 9 và 53,2% trong chín tháng, cho thấy thị trường Nam Mỹ tiềm năng này có thể trở thành trụ cột mới cho cá thịt trắng Việt Nam. Tuy vậy, bức tranh không hoàn toàn màu hồng: cạnh tranh về giá tại Trung Quốc, sức mua thận trọng ở Mỹ và yêu cầu kỹ thuật khắt khe tại các thị trường lớn tiếp tục tạo sức ép lên doanh nghiệp. Nếu chỉ chạy theo sản lượng mà bỏ qua chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn nhập khẩu, đà tăng trưởng hiện tại rất dễ bị đảo chiều.
Thách thức phía trước: từ tiêu chuẩn Brazil đến bài toán đa dạng sản phẩm
Brazil không phải thị trường dễ tính. Quốc gia này áp dụng yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, an toàn sinh học và kiểm dịch động, thực vật; doanh nghiệp muốn duy trì đà tăng trưởng phải kiểm soát chất lượng, hồ sơ truy xuất nguồn gốc và tuân thủ chặt chẽ quy định nhập khẩu. Cá tra và cá rô phi Việt Nam xuất khẩu dưới dạng phi lê đang có lợi thế về giá thành, thịt trắng, mềm, phù hợp khẩu vị người tiêu dùng và nhu cầu chế biến thực phẩm tại Brazil. Nhưng lợi thế này sẽ phai nhạt nếu doanh nghiệp không đầu tư thêm vào sản phẩm giá trị gia tăng, chuẩn hóa quy trình nuôi – chế biến theo các bộ tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng thương hiệu gắn với tính bền vững. Thị trường Nam Mỹ tiềm năng, song chỉ những doanh nghiệp coi Brazil là sân chơi dài hạn, chấp nhận chi phí tuân thủ cao và đa dạng hóa danh mục cá thịt trắng mới giữ được vị thế khi chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục dịch chuyển.
