Chia sẻ hạ tầng viễn thông là gì và vì sao đang thành điểm nóng lập pháp?
Chia sẻ hạ tầng viễn thông là việc nhiều doanh nghiệp và tổ chức cùng sử dụng chung các công trình kỹ thuật như cột ăng-ten, đường cáp, cống bể, nhà trạm và các tài nguyên liên quan nhằm tối ưu chi phí đầu tư, hạn chế trùng lặp xây dựng, bảo vệ cảnh quan đô thị, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và sử dụng tài nguyên tần số vô tuyến điện. Sáng 7/8, tại Nhà Quốc hội ở Hà Nội, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ. Đây không chỉ là động thái kỹ thuật lập pháp, mà là bước mở khóa cho một mô hình chia sẻ hạ tầng viễn thông hiện đại, rộng mở hơn về chủ thể tham gia và minh bạch hơn về cơ chế.
Mở rộng chủ thể chia sẻ hạ tầng: từ doanh nghiệp viễn thông sang toàn bộ hệ sinh thái
Điểm đột phá quan trọng trong các đề xuất sửa đổi luật viễn thông là chuyển từ tư duy chia sẻ nội bộ giữa các doanh nghiệp viễn thông sang tư duy chia sẻ hạ tầng viễn thông toàn hệ sinh thái. Nhiều ý kiến tại Quốc hội nhấn mạnh cần hoàn thiện quy định về chia sẻ cơ sở hạ tầng viễn thông theo hướng mở rộng phạm vi chủ thể tham gia, thay vì chỉ bó hẹp trong nhóm doanh nghiệp cung cấp dịch vụ. Lập luận rất rõ: hệ thống cột điện của ngành điện lực, nhà trạm của các tổ chức, cá nhân cho thuê, hay các công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị đều là tài sản hạ tầng có thể dùng chung để thiết lập mạng. Nếu luật không kịp thời ghi nhận những chủ thể này, chia sẻ hạ tầng viễn thông sẽ mãi là khẩu hiệu trên giấy, trong khi ngoài thực tế vẫn tiếp diễn cảnh mỗi bên kéo một đường cáp, dựng một cột ăng-ten riêng, gây lãng phí và phá vỡ quy hoạch.
Tăng chia sẻ dữ liệu, làm rõ cơ chế xử lý bất đồng: không thể quản lý nếu không nhìn thấy hạ tầng
Chia sẻ hạ tầng viễn thông không thể tách rời chia sẻ dữ liệu về hạ tầng. Một trong những phê bình mạnh mẽ tại phiên thảo luận là cơ sở pháp lý để doanh nghiệp cung cấp dữ liệu hạ tầng cho cơ quan quản lý địa phương còn mờ nhạt, gây khó khăn cho công tác quản lý và khai thác dữ liệu. Điều này khiến nhà nước gần như bị “mù thông tin” trước khi ra quyết định về quy hoạch hay xử lý sự cố, nhất là trong bối cảnh hạ tầng phục vụ cả quốc phòng, an ninh và các hoạt động công ích. Vì vậy, đề xuất bổ sung trách nhiệm chia sẻ dữ liệu hạ tầng kỹ thuật viễn thông với cơ quan quản lý nhà nước không phải là gánh nặng hành chính, mà là điều kiện tiên quyết để giám sát đầu tư trùng lặp, kiểm soát an toàn mạng lưới và điều phối hiệu quả khi có thiên tai, hỏa hoạn hay dịch bệnh. Đồng thời, khi các bên không thống nhất về chia sẻ hạ tầng, dự thảo được yêu cầu phải làm rõ cơ chế xử lý, nếu không, tranh chấp sẽ kéo dài và triệt tiêu ý nghĩa của cải cách.
Sửa Luật Tần số vô tuyến điện và Luật Viễn thông: tinh gọn thủ tục nhưng siết chặt kỷ luật tài nguyên
Ở tầng tài nguyên, đặc biệt là tần số vô tuyến điện, dự thảo luật đặt mục tiêu kép: vừa cắt giảm thủ tục hành chính, vừa giữ kỷ luật chặt với tài nguyên quốc gia hữu hạn. Theo Tờ trình, dự thảo gồm 5 điều, tập trung vào cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục, điều kiện kinh doanh; phân cấp, phân quyền; và hoàn thiện các quy định về tài nguyên tần số, hạ tầng viễn thông, tài nguyên Internet và dịch vụ tin cậy. Một điểm rất đáng chú ý là việc điều chỉnh cơ chế cấp băng tần cho doanh nghiệp nhà nước trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh: thời hạn giấy phép lần đầu kéo dài từ 3 lên 5 năm, thời gian thực hiện đề án để gia hạn rút từ 12 xuống 10 năm, trong khi thời điểm đánh giá hiệu quả sử dụng băng tần chuyển từ 3 lên 9 tháng trước khi giấy phép hết hạn, nhưng tổng thời hạn tối đa vẫn không quá 15 năm. Đây là sự mềm hóa về thủ tục nhưng không nới lỏng kỷ luật sử dụng tài nguyên, khi vẫn yêu cầu đề án được Thủ tướng phê duyệt và làm rõ căn cứ xác định tỷ lệ tối thiểu 51% trong các quy định chi tiết.
Luật hóa chính sách đã có chủ trương: nền tảng pháp lý cho chia sẻ hạ tầng bền vững
Dù cải cách chia sẻ hạ tầng viễn thông là cấp thiết, Quốc hội không muốn biến dự thảo thành nơi thử nghiệm những chính sách chưa được cân nhắc đầy đủ. Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhấn mạnh yêu cầu Chính phủ chỉ luật hóa những cơ chế, chính sách đã được cấp có thẩm quyền đồng ý về chủ trương, không lồng ghép chính sách mới. Quan điểm này quan trọng ở ba điểm. Thứ nhất, nó bảo đảm tính ổn định và dự đoán được của môi trường pháp lý cho các doanh nghiệp viễn thông, các chủ hạ tầng và cơ quan quản lý. Thứ hai, nó tránh việc lợi dụng thủ tục rút gọn để thông qua những quy định chưa được đánh giá tác động đầy đủ, dù trình tự rút gọn chỉ rút ngắn thời gian chứ không được phép hạ chất lượng lập pháp. Thứ ba, nó tạo nền tảng vững chắc để các cơ chế chia sẻ hạ tầng phục vụ quốc phòng, an ninh – vốn đã được thể chế hóa trong nghị quyết của Chính phủ – được chuyển hóa thành các điều khoản cụ thể, minh bạch, có khả năng thực thi cao. Khi dự thảo có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, hệ thống luật mới chỉ phát huy hiệu quả nếu các cơ chế này được thiết kế rõ ràng, không chồng chéo và không tạo thêm rào cản không cần thiết.
