Dược liệu công nghệ cao: không chỉ là trồng cây thuốc mà là xây hệ sinh thái giá trị
Dược liệu công nghệ cao là mô hình sản xuất – chế biến cây thuốc dựa trên quy trình khoa học, tiêu chuẩn quốc tế, công nghệ hiện đại và hệ thống số hóa, giúp biến nguyên liệu tươi, khô có giá trị thấp thành sản phẩm chế biến sâu có hoạt chất ổn định, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và tham gia được vào chuỗi giá trị dược liệu quy mô lớn. Trong bối cảnh dược liệu nội địa lâu nay chủ yếu bán dạng thô, cách làm mới của các hợp tác xã cho thấy: nếu không bước vào sân chơi công nghệ, nông dân chỉ mãi là người cung cấp nguyên liệu rẻ. Vấn đề không nằm ở việc trồng thêm bao nhiêu héc-ta, mà là trồng như thế nào, chế biến ra sao và kết nối với thị trường bằng ngôn ngữ của tiêu chuẩn và dữ liệu.
KOVI: khi hợp tác xã dược liệu công nghệ cao quyết định "thoát kiếp" bán tươi, bán khô
Tại thôn Lộc Hà, xã Đông Anh, HTX Nông nghiệp Dược liệu công nghệ cao KOVI cho thấy một bước ngoặt quan trọng: chuyển từ cung cấp đông trùng hạ thảo tươi, khô sang dòng sản phẩm chế biến sâu, dược liệu công nghệ cao. Đây không phải câu chuyện đổi bao bì, mà là làm lại cả chuỗi kỹ thuật. Mỗi mẻ sản xuất của KOVI dùng khoảng 30 kg đông trùng hạ thảo khô, cho 600 lít dịch chiết và mất khoảng 1 ngày rưỡi để hoàn thiện sản phẩm từ khâu chiết xuất đến cô cao. Cùng với hệ thống chiết xuất, cô cao chân không và công nghệ sấy thăng hoa của Mỹ, HTX đã làm chủ quy trình chế biến dược liệu hiện đại, giữ hoạt chất và hương vị, tránh cháy khét trong quá trình cô đặc. Quyết định đầu tư này thay đổi hẳn tư duy: KOVI không còn chấp nhận biên lợi nhuận mỏng của nguyên liệu thô, mà đi theo hướng sản phẩm dược liệu công nghệ cao có giá trị gia tăng rõ rệt và tiện dụng hơn cho người dùng.
Tiêu chuẩn GACP-WHO và số hóa: nền móng cho chuỗi giá trị dược liệu MS Nữ hoàng
Nếu KOVI nhấn vào khâu chế biến sâu, dự án MS Nữ Hoàng ở Phú Thọ lại xuất phát từ gốc: chuẩn hóa vùng nguyên liệu theo tiêu chuẩn GACP-WHO và xây chuỗi giá trị dược liệu bài bản. Ngày 28/8 tại phường Xuân Hòa, Ban Điều phối Dự án MS Thiên Ngọc cùng HTX Dược liệu và Rau an toàn Phú Thọ tổ chức trao chứng nhận hoàn thành khóa đào tạo GACP-WHO, ký kết hợp tác và công bố chuỗi giá trị dược liệu MS Nữ Hoàng. 22 học viên từ nhiều địa phương phía Bắc được đào tạo toàn bộ quy trình nuôi trồng, thu hái, sơ chế, bảo quản theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế thế giới. Song song, dự án triển khai số hóa quản lý vùng nguyên liệu trên nền tảng VNPT Green, nhật ký vùng trồng điện tử, nhận diện RFID/NFT, nhằm ghi nhận quá trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và tăng khả năng truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng. Đây là cách nói với thị trường rằng sản phẩm MS Nữ Hoàng không chỉ “trồng ở Phú Thọ”, mà từng lô hàng đều có dữ liệu đi kèm – thứ mà người mua chuyên nghiệp coi là điều kiện tiên quyết.
Chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ: lợi thế cạnh tranh không thể thay thế bằng quảng cáo
Điểm chung của KOVI và dự án MS Nữ Hoàng là không còn xem HTX như một đơn vị "bán cây thuốc", mà là mắt xích trong chuỗi giá trị dược liệu có thiết kế rõ ràng. Với MS Nữ Hoàng, các bên đã ký thỏa thuận hợp tác đầu tư, tổ chức sản xuất và tiêu thụ dược liệu, định hướng phát triển vùng nguyên liệu 10 ha tại Phú Thọ. Mô hình gắn vùng trồng với cung cấp giống, chuyển giao kỹ thuật, chế biến và tiêu thụ sản phẩm để tạo liên kết chặt chẽ giữa sản xuất và nhu cầu thị trường. Theo các bên, liên kết Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp – tổ chức tín dụng – HTX và nông dân giúp giải quyết khó khăn về kỹ thuật, vốn và đầu ra. Chính cấu trúc liên kết này là lợi thế cạnh tranh bền vững: một thương hiệu dược liệu công nghệ cao có chuỗi giá trị minh bạch, kiểm soát chất lượng từ ruộng đến sản phẩm cuối cùng, sẽ có vị thế kháng cự tốt hơn trước biến động giá và sự cạnh tranh của hàng nhập khẩu.
Từ OCOP tới thị trường số: vì sao người tiêu dùng là người hưởng lợi cuối cùng
Ứng dụng công nghệ chỉ có ý nghĩa khi sản phẩm đến được tay người dùng ở mức giá hợp lý và chất lượng ổn định. Năm 2023, KOVI đã có ba sản phẩm đông trùng hạ thảo được phân hạng OCOP 4 sao và mới đây, hai sản phẩm tiếp tục được công nhận đạt OCOP 4 sao, với hàm lượng Cordycepin duy trì trên 2 và Adenosine trên 1,5. Việc tham gia chương trình này giúp HTX chứng minh quy trình sản xuất đáp ứng yêu cầu về chất lượng và nguồn gốc. Đồng thời, KOVI định hướng bán trực tiếp sản phẩm từ nhà máy đến người dùng, hạn chế khâu trung gian để giảm giá thành và giúp nhiều khách hàng tiếp cận sản phẩm dược liệu công nghệ cao với mức giá dễ chịu hơn. Trên nền tảng số, đông trùng hạ thảo KOVI dần mở rộng kênh phân phối, tham gia hệ sinh thái OCOP, cho thấy khi dược liệu công nghệ cao đi cùng số hóa và tiêu chuẩn, người hưởng lợi không chỉ là HTX, mà chính là người tiêu dùng được dùng sản phẩm có dữ liệu, có kiểm chứng.
