Dược liệu công nghệ cao: định nghĩa và bước ngoặt của KOVI
Dược liệu công nghệ cao là các sản phẩm từ cây, nấm, vi sinh vật dược liệu được nuôi trồng, chiết xuất và chế biến trong quy trình khép kín, ứng dụng công nghệ sinh học, thiết bị hiện đại và tiêu chuẩn kiểm soát dược chất để nâng giá trị sản phẩm, kéo dài hạn sử dụng và đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường xuất khẩu. HTX Nông nghiệp Dược liệu công nghệ cao KOVI ở thôn Lộc Hà, xã Đông Anh, Hà Nội đang là ví dụ điển hình cho biến đổi này khi mô hình sản xuất đông trùng hạ thảo trở thành điểm sáng của dược liệu công nghệ cao. Thành lập năm 2020 nhưng đã nghiên cứu nghề trồng nấm hơn 6 năm, KOVI không chọn lối bán hàng tươi, khô giá thấp mà chủ động chuyển sang chế biến sâu, coi công nghệ là “chuẩn đầu vào” chứ không chỉ là bước hỗ trợ sản xuất.
Làm chủ công nghệ: từ 30 kg nguyên liệu đến cao tinh chất
Điểm khác biệt của KOVI là dám đầu tư vào khâu khó nhất: chiết xuất và cô đặc dược liệu. Sau khi tự nuôi trồng đông trùng hạ thảo bằng nguyên liệu hữu cơ và sấy thăng hoa, HTX đưa nguyên liệu khô vào nồi chiết xuất tuần hoàn; mỗi mẻ dùng khoảng 30 kg cho khoảng 600 lít dịch chiết. Toàn bộ quá trình từ chiết xuất đến hoàn thiện sản phẩm mất khoảng 1 ngày rưỡi – đây là con số cho thấy họ thực sự tổ chức sản xuất công nghiệp chứ không “làm thủ công nâng giá”. Dịch chiết được đưa sang hệ thống cô cao chân không, nơi nhiệt độ sôi chỉ 50–60°C, giúp giữ mùi vị, hạn chế cháy khét và bảo toàn dược chất. Nói cách khác, công nghệ không chỉ là chiếc máy đắt tiền, mà là khả năng thiết kế một quy trình khép kín nghiêm ngặt, đủ để HTX tự tin nói rằng mình làm chủ dược liệu công nghệ cao.
Từ sản phẩm tươi, khô đến dòng cao cấp: nâng giá trị sản phẩm hay chết chìm vì giá rẻ
Nếu dừng ở đông trùng hạ thảo tươi, khô, HTX KOVI khó tránh khỏi cuộc đua giá rẻ. Việc họ chuyển sang phát triển các sản phẩm chế biến sâu là bước ngoặt về tư duy sản xuất: thay vì bán nguyên liệu, họ bán giải pháp sức khỏe. Quy trình công nghệ cho phép kiểm soát hàm lượng Cordycepin duy trì trên 2 và Adenosine trên 1,5 trong sản phẩm, biến mỗi lọ cao tinh chất thành “chuẩn chất lượng” chứ không phải món quà lưu niệm. Chính từ cao tinh chất đông trùng hạ thảo, HTX tiếp tục phát triển sản phẩm cao tinh chất mật ong đông trùng hạ thảo, kết hợp nguồn nguyên liệu trong nước để tạo thêm lựa chọn cho người tiêu dùng và mở rộng danh mục sản phẩm chế biến sâu. Đây là cách nâng giá trị sản phẩm đúng nghĩa: nhờ công nghệ, một kg dược liệu không chỉ là hàng nông sản mà là nền tảng cho nhiều dòng sản phẩm cao cấp khác nhau.
Từ thôn Lộc Hà đến chiến lược công nghệ sinh học quốc gia
KOVI không vận hành trong khoảng trống; họ đang đi cùng một làn sóng chính sách coi công nghệ sinh học là trụ cột đổi mới nông nghiệp. Nghị quyết 36 về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học nhấn mạnh yêu cầu tạo giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao và xây dựng nền nông nghiệp thông minh, an toàn. Lạng Sơn, như nhiều địa phương khác, đang phát triển ngành công nghiệp sinh học để đổi mới mô hình tăng trưởng nông nghiệp và môi trường dựa trên khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Kế hoạch giai đoạn 2026–2030 tập trung vào công nghệ bảo quản, chế biến sâu đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu – điều KOVI đang làm ở quy mô HTX. Nói rõ hơn, mô hình dược liệu công nghệ cao như KOVI là “phiên bản thu nhỏ” của chiến lược lớn: tập trung chuỗi ứng dụng – sản xuất – kinh doanh theo hướng công nghệ cao, phục vụ cả thị trường trong nước và xuất khẩu.
Thị trường số, xuất khẩu dược liệu và tương lai HTX công nghệ cao
Công nghệ sản xuất chỉ là nửa chặng đường; nửa còn lại là cách sản phẩm đến tay người dùng. KOVI đẩy mạnh bán hàng trực tuyến, dùng mạng xã hội, quảng cáo trên Facebook, xây dựng video giới thiệu sản phẩm và tổ chức các phiên livestream, qua đó hướng tới giảm giá thành và giúp nhiều khách hàng tiếp cận sản phẩm với mức giá hợp lý. Đây là bước đi tỉnh táo: dược liệu công nghệ cao chỉ có ý nghĩa khi đủ sản lượng và kênh phân phối để cạnh tranh. Trong khi đó, định hướng phát triển công nghiệp sinh học của các địa phương nhấn mạnh việc đưa sản phẩm công nghệ sinh học nông nghiệp và môi trường ra thị trường trong nước và xuất khẩu, khuyến khích xuất khẩu sản phẩm công nghệ sinh học. Với nền tảng công nghệ đã có và kế hoạch tiếp tục nghiên cứu, phát triển thêm sản phẩm mới trong thời gian tới, các HTX như KOVI hoàn toàn có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi xuất khẩu dược liệu công nghệ cao: từ làng quê đến thị trường quốc tế, con đường giờ bắt đầu từ phòng chiết xuất, chứ không còn từ sân phơi dược liệu.
