Từ địa giới mới đến một không gian kinh tế chung
Quảng Trị sau sáp nhập là không gian phát triển hợp nhất của Quảng Bình và Quảng Trị cũ, nơi quy hoạch giao thông, đô thị và sản xuất có thể được tổ chức vượt ra ngoài ranh giới hành chính trước đây. Ngày 12/6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết 202/2025/QH15, hợp nhất toàn bộ diện tích và dân số hai tỉnh thành tỉnh Quảng Trị mới, rộng khoảng 12.700 km², dân số 1.870.845 người. Đây là thay đổi đáng kể, nhưng diện tích lớn tự nó không tạo ra sức bật. Giá trị nằm ở khả năng nối những gì từng được hoạch định riêng: cảng biển, cửa khẩu, khu công nghiệp, vùng nguyên liệu và các tuyến vận tải. Khi các điểm ấy được nhìn như một mạng lưới, tỉnh có cơ hội giảm những đoạn kết nối đứt quãng và phân bổ nguồn lực theo lợi thế vùng thay vì theo đường ranh cũ.
Ngày 27/2/2026, HĐND tỉnh thông qua nghị quyết điều chỉnh Quy hoạch Quảng Trị giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Lần đầu tiên, không gian phát triển được cấu trúc thành ba hành lang kinh tế, bảy cực tăng trưởng và hai tiểu vùng, thay cho cách tiếp cận chủ yếu dựa trên địa giới hành chính. Hướng Đông–Nam gắn với cao tốc, quốc lộ, đường sắt và đường ven biển; hướng Tây–Bắc dựa vào đường Hồ Chí Minh, lâm nghiệp và năng lượng tái tạo; hành lang Đông–Tây kết nối cửa khẩu với cảng, khu công nghiệp và trung tâm logistics. Đây là lựa chọn hợp lý, nhưng hiệu quả chỉ đến nếu các dự án và ngân sách được phối hợp theo hành lang, thay vì mỗi địa bàn tiếp tục theo đuổi các công trình rời rạc.
Đồng Hới và Đông Hà: hai đầu mối, không phải hai đối thủ
Quy hoạch tám đô thị đến năm 2050 đặt Đồng Hới và Đông Hà làm hai trung tâm phát triển phía Bắc và phía Nam tỉnh, đồng thời định hướng cả hai thành đô thị loại II. Cách tổ chức này có ý nghĩa hơn một cuộc phân vai trên giấy nếu hai đô thị bổ trợ được cho nhau. Đô thị Đồng Hới được xác định là trung tâm hành chính–chính trị, hạt nhân phía Bắc, tập trung thương mại, tài chính, giáo dục, y tế, du lịch và logistics; phạm vi quy hoạch khoảng 15.497 ha. Với vai trò cửa ngõ đến Phong Nha–Kẻ Bàng và các đầu mối giao thông, Đồng Hới có thể kết nối du lịch, dịch vụ và vận tải thay vì phát triển tách biệt.
Đông Hà đảm nhiệm vai trò trung tâm thương mại, dịch vụ, công nghiệp, logistics, giáo dục, y tế và văn hóa ở phía Nam. Vị trí trên Hành lang kinh tế Đông–Tây giúp đô thị kết nối Quốc lộ 1, Quốc lộ 9, đường sắt Bắc–Nam và hệ thống cảng biển; vùng nghiên cứu mở rộng khoảng 62.604 ha, liên kết với các khu vực ven biển và Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị. Hai cực vì thế không nên giành cùng một chức năng, mà cần hình thành chuỗi dịch vụ và vận tải liên thông. Tỉnh đặt mục tiêu phê duyệt cả tám quy hoạch chung đô thị trước tháng 7/2027 để làm cơ sở thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng và quản lý không gian đô thị. Mốc này cần đi cùng cơ chế phối hợp thực chất giữa các đô thị.
Hạ tầng chỉ tạo lực đẩy khi kết nối thành mạng lưới
Sân bay Quảng Trị dự kiến khai thác giai đoạn 1 trong quý I/2027 theo yêu cầu của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu. Một chuyến bay thử đã diễn ra ngày 15/10, làm tăng kỳ vọng về phương thức kết nối mới. Nhưng sân bay không thể tự tạo ra một cực tăng trưởng nếu thiếu đường tiếp cận, dịch vụ mặt đất và liên kết với các trung tâm đô thị, cảng biển, điểm du lịch. Cùng lúc, cảng Mỹ Thủy, cảng Hòn La, các cửa khẩu Lao Bảo, La Lay, Cha Lo và các trục đường Đông–Tây có thể bổ sung cho nhau: cửa khẩu đưa hàng hóa qua biên giới, đường bộ và đường sắt dẫn tới cảng, còn sân bay mở thêm kết nối hành khách và dịch vụ. Lợi thế của địa giới mới nằm ở việc thiết kế những chặng nối này thành một chuỗi vận tải, không phải chỉ cộng số dự án.
Đây cũng là phép thử về năng lực thực thi. Trong chín tháng đầu năm 2026, tăng trưởng chưa đạt mục tiêu; tiến độ một số dự án năng lượng lớn và giải ngân đầu tư công còn gây sức ép lên kết quả cả năm. Nếu quy hoạch đô thị, sân bay, cảng và đường kết nối chạy lệch nhịp, không gian rộng hơn có thể chỉ làm tăng chi phí phối hợp. Ngược lại, phối hợp tốt có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận đầu mối vận tải và dịch vụ dễ hơn, còn người dân hưởng lợi từ kết nối việc làm, giáo dục, y tế và du lịch. Tỉnh cũng được yêu cầu mở rộng cơ chế “Làn xanh” trong thủ tục hành chính, hướng tới giảm ít nhất 50% thời gian và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. Đó là phần thiết thực của kết nối: không chỉ đường sá, mà cả cách chính quyền xử lý công việc.
Kết quả sẽ được đo bằng sự liên thông
Hợp nhất Quảng Bình và Quảng Trị mở ra dư địa tổ chức lại không gian phát triển, nhưng không bảo đảm tự động tạo ra thịnh vượng đồng đều. Điều quan trọng là biến ba hành lang kinh tế thành tuyến liên kết có hoạt động thực tế, để Đồng Hới và Đông Hà chia sẻ vai trò thay vì phát triển biệt lập, đồng thời đưa cảng, cửa khẩu, sân bay và các khu sản xuất vào cùng một kế hoạch đầu tư. Tám đồ án quy hoạch đô thị và mốc khai thác giai đoạn 1 của sân bay trong quý I/2027 tạo ra những hạn thời gian cụ thể để kiểm chứng năng lực phối hợp. Nếu quy hoạch đi trước bằng kết nối, tỉnh mới có thể mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp và cải thiện chất lượng sống. Nếu chỉ mở rộng địa giới mà không tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng và thủ tục, con số gần 12.700 km² sẽ vẫn chủ yếu là một lợi thế trên bản đồ.
