Thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh: bước ngoặt chính trị – kinh tế cho vùng Bắc Bộ
Việc Quốc hội xem xét thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là bước nâng cấp đơn vị hành chính cấp tỉnh lên đô thị trực thuộc Trung ương, nhằm ghi nhận vai trò kinh tế – chính trị nổi bật của hai địa phương ở đồng bằng sông Hồng và Bắc Bộ, đồng thời tạo khung thể chế mới cho quản trị đô thị, phân bổ nguồn lực và tổ chức không gian phát triển khu vực gắn với các cực tăng trưởng chiến lược của cả nước. Sáng 6/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất khóa XVI, Quốc hội nghe trình bày tờ trình, báo cáo thẩm tra và thảo luận tại tổ về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh, cùng với các nội dung về phòng, chống tội phạm và một số dự án hạ tầng liên vùng. Đây không phải là thủ tục kỹ thuật, mà là quyết định mang tính định vị lại bản đồ quyền lực và phát triển khu vực phía Bắc.
Thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh: hai cực tăng trưởng mới với quy mô xứng tầm
Điểm đáng chú ý nhất là hai thành phố mới không được "cắt khúc" từ các đơn vị nhỏ, mà hình thành trên cơ sở nguyên trạng toàn bộ diện tích, dân số và hệ thống chính quyền cấp xã của hai tỉnh hiện nay. Thành phố Quảng Ninh dự kiến có 6.231,27 km2 diện tích tự nhiên, dân số 1.523.400 người với 54 đơn vị hành chính cấp xã (30 phường, 22 xã, 2 đặc khu), trong khi thành phố Bắc Ninh có 4.713,75 km2, dân số 3.989.623 người và 99 đơn vị cấp xã (45 phường, 54 xã). Đây là quy mô hiếm thấy đối với một thành phố trực thuộc Trung ương, cho thấy định hướng xây dựng hai cực tăng trưởng mới, vừa công nghiệp, dịch vụ, vừa giữ vai trò cửa ngõ biên mậu, cảng biển, du lịch và văn hóa. Hai địa phương đã nằm trong nhóm dẫn đầu về quy mô kinh tế, tỷ lệ đô thị hóa của Quảng Ninh năm 2025 đạt tới 81,23% – con số khẳng định nền tảng đô thị hóa đã chín muồi.
| Chỉ tiêu | Thành phố Quảng Ninh | Thành phố Bắc Ninh |
|---|---|---|
| Diện tích tự nhiên (km2) | 6.231,27 | 4.713,75 |
| Dân số (người) | 1.523.400 | 3.989.623 |
| Đơn vị hành chính cấp xã | 54 (30 phường, 22 xã, 2 đặc khu) | 99 (45 phường, 54 xã) |
Vì sao nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương là thời điểm chín muồi?
Điểm then chốt của quyết định nằm ở chỗ hai địa phương đã đáp ứng đầy đủ các chuẩn mực pháp lý để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương: 5/5 điều kiện theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 và 7/7 tiêu chuẩn theo Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15. Đối chiếu với quy định hiện hành, các đại biểu Quốc hội đồng thuận rằng việc dự kiến thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là phù hợp với thực tiễn phát triển và khung pháp lý đã được chuẩn bị trước đó. Đáng chú ý, Quảng Ninh vừa được công nhận đạt tiêu chí đô thị loại I vào tháng 7, hoàn tất một trong bảy điều kiện quan trọng nhất cho việc nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương. Việc đáp ứng chuẩn mực đô thị loại I và hệ thống điều kiện, tiêu chuẩn này không chỉ là "tấm vé" pháp lý, mà còn là bằng chứng về năng lực quản trị, hạ tầng và nền tảng xã hội đã đủ mạnh để gánh trách nhiệm của một cực tăng trưởng mới.
Tổ chức chính quyền đô thị và Vành đai 5 Hà Nội: phép thử cho liên kết vùng
Nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương không tự động biến thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh thành cực tăng trưởng mới; điều quyết định là cách tổ chức chính quyền đô thị và liên kết hạ tầng với vùng Thủ đô. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ chỉ đạo hai địa phương khẩn trương chuẩn bị, kiện toàn bộ máy, thay đổi con dấu và các điều kiện cần thiết cho mô hình chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Mốc hiệu lực cũng được thiết kế có tính toán: 1/9 cho thành phố Quảng Ninh và 20/9 cho thành phố Bắc Ninh, phù hợp với mức độ chuẩn bị và quyết tâm của cấp ủy, chính quyền. Cùng thời gian đó, Quốc hội bàn chủ trương đầu tư đường Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội – tuyến hạ tầng có ý nghĩa sống còn để kết nối hai cực tăng trưởng mới với trung tâm Hà Nội và trục Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Nếu bỏ lỡ cơ hội gắn quyết định nâng cấp này với dự án Vành đai 5 Hà Nội, lợi thế cực tăng trưởng có thể bị phân mảnh.
Cơ hội lớn, áp lực dài hạn: hai thành phố phải chứng minh "đô thị trực thuộc" không chỉ là danh xưng
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp không chỉ kiến nghị thông qua nghị quyết, mà còn nhấn mạnh yêu cầu hai địa phương phải tập trung nguồn lực để phát triển thành các cực tăng trưởng kinh tế, phát triển toàn diện văn hóa, xã hội và nâng cao chất lượng sống của người dân. Từ góc nhìn của lãnh đạo địa phương, câu hỏi "sau khi được lên thành phố, làm gì để phát triển" được đặt ra rất thẳng thắn: phát triển kinh tế, công nghiệp nhưng vẫn giữ vững quốc phòng, an ninh, văn hóa và phúc lợi xã hội. Mục tiêu Quảng Ninh hướng tới thu nhập bình quân đầu người 20.000 USD vào năm 2030 được chính Bí thư Tỉnh ủy nhận định là áp lực lớn, đòi hỏi quyết tâm của cả hệ thống chính trị và người dân. Thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh chỉ thực sự trở thành cực tăng trưởng mới khi danh xưng "thành phố trực thuộc Trung ương" đi kèm những thay đổi hữu hình về chất lượng dịch vụ công, liên kết vùng và năng lực cạnh tranh của cả khu vực.
