Máy tính lượng tử: Việt Nam quyết không đứng ngoài cuộc đua
Máy tính lượng tử là thế hệ máy tính mới sử dụng các trạng thái lượng tử của vật chất để xử lý thông tin, cho phép giải những bài toán mà máy tính cổ điển gần như bất lực, mở ra khả năng đột phá trong y tế, năng lượng, bảo mật và nhiều lĩnh vực khác. Việc Việt Nam bước vào cuộc chơi này không còn là chuyện viễn tưởng, mà đã được đặt lên bàn ở cấp cao nhất của Nhà nước. Ngày 20/10, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Đan Mạch của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, FPT và Viện Niels Bohr thuộc Đại học Copenhagen đã trao biên bản ghi nhớ hợp tác về khoa học và công nghệ thông tin lượng tử, trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Nhà vua Frederik X. Đây không chỉ là một thỏa thuận doanh nghiệp, mà là tín hiệu chính trị rõ ràng: Việt Nam coi công nghệ lượng tử là hướng ưu tiên chiến lược. Đáng chú ý, đại diện ký kết là ông Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc FPT kiêm Tổng Giám đốc FPT Software, và Giáo sư Joachim Mathiesen, Viện trưởng Viện Niels Bohr. Sự hiện diện song song của tập đoàn công nghệ hàng đầu Việt Nam và một viện nghiên cứu lượng tử hơn 100 năm tuổi cho thấy cách tiếp cận: kết nối nghiên cứu hàn lâm với năng lực triển khai của doanh nghiệp ngay từ đầu.
Viện Niels Bohr: cái nôi vật lý lượng tử và chương trình máy tính lượng tử tham vọng
Nếu phải chọn một cái tên tượng trưng cho vật lý lượng tử thế giới, Viện Niels Bohr là ứng viên hàng đầu. Được nhà vật lý Niels Bohr – người đoạt Nobel Vật lý năm 1922 – thành lập năm 1921, viện này đã hơn một thế kỷ đóng vai trò cái nôi của vật lý hiện đại, đặc biệt là vật lý lượng tử. Việc FPT hợp tác với một tổ chức như vậy không phải là động tác "đi học cho biết", mà là bước nhảy có tính chọn mặt gửi vàng. Viện Niels Bohr hiện dẫn dắt một chương trình nghiên cứu máy tính lượng tử quy mô lớn, với mục tiêu phát triển máy tính lượng tử đa dụng đầu tiên của Đan Mạch vào năm 2034, có sự tham gia của các nhóm nghiên cứu từ Đan Mạch, Mỹ, Hà Lan và Canada. Một câu nói có thể trích nguyên văn: "Chương trình có sự tham gia của các nhóm nghiên cứu từ Đan Mạch, Mỹ, Hà Lan và Canada, hướng tới phát triển máy tính lượng tử đa dụng đầu tiên của Đan Mạch vào năm 2034." Với nền tảng đó, hợp tác FPT – Viện Niels Bohr không chỉ là chuyện chuyển giao tri thức, mà là cơ hội để Việt Nam bám vào một chương trình máy tính lượng tử đang ở tuyến đầu thế giới, thay vì tự mày mò từ con số gần như bằng không.
Hợp tác Việt Nam – Đan Mạch: từ nghiên cứu lượng tử đến đào tạo nhân lực
Điểm đáng giá nhất của thỏa thuận này nằm ở thiết kế hợp tác: không dừng ở vài dự án nghiên cứu, mà nhắm thẳng vào hệ sinh thái công nghệ lượng tử. Theo nội dung biên bản, hai bên sẽ tìm kiếm cơ hội triển khai các hoạt động nghiên cứu chung, trao đổi nghiên cứu sinh tiến sĩ, nhà khoa học, giảng viên và chuyên gia; tổ chức hội thảo chuyên môn, chia sẻ thông tin và xác định những hướng nghiên cứu có tiềm năng phát triển lâu dài. Nói cách khác, hợp tác Việt Nam Đan Mạch trong công nghệ lượng tử được xây trên ba trụ: nghiên cứu, đào tạo nhân lực và kết nối ứng dụng. Thỏa thuận được mô tả là nhằm tăng cường kết nối giữa giới khoa học Việt Nam với các cơ sở nghiên cứu quốc tế, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo nhân lực và thúc đẩy ứng dụng công nghệ lượng tử tại Việt Nam. Giáo sư Joachim Mathiesen nhấn mạnh hai bên hướng tới các lĩnh vực như vật liệu lượng tử, linh kiện chip và công nghệ quang tử, đồng thời kết hợp năng lực nghiên cứu của Viện Niels Bohr với khả năng phát triển, ứng dụng công nghệ của doanh nghiệp để đào tạo nhân lực và thúc đẩy ứng dụng công nghệ lượng tử tại Việt Nam. Đây là cách tiếp cận khôn ngoan: không tách rời phòng thí nghiệm khỏi nhu cầu thị trường.
Vai trò của FPT trong cuộc chơi lượng tử và ý nghĩa chiến lược
FPT không bước vào công nghệ lượng tử như một người mới hoàn toàn. Tập đoàn này đã có văn phòng tại Kongens Lyngby, phía bắc Copenhagen, từ tháng 9/2022, và hợp tác với một số doanh nghiệp Đan Mạch trong lĩnh vực công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Việc ký biên bản ghi nhớ với Viện Niels Bohr là bước nâng cấp rõ rệt trong chiến lược FPT hợp tác quốc tế: từ dịch vụ số truyền thống sang tham gia phát triển công nghệ nền tảng của tương lai. Ông Phạm Minh Tuấn thẳng thắn nhìn nhận phát triển năng lực công nghệ lượng tử đòi hỏi đầu tư dài hạn cho nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế, và việc hợp tác với Viện Niels Bohr được kỳ vọng thúc đẩy nghiên cứu khoa học lượng tử, đồng thời mở rộng hợp tác khoa học giữa Việt Nam và Đan Mạch. Đây là lời nhắc rằng doanh nghiệp Việt muốn chơi ở sân lượng tử phải chấp nhận cuộc chơi dài hơi, không thể trông chờ kết quả ngắn hạn. Ở tầm quốc gia, việc thúc đẩy hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu của Đan Mạch với doanh nghiệp Việt Nam được đánh giá là mở ra cơ hội tăng cường trao đổi tri thức, phát triển nguồn nhân lực và kết nối nghiên cứu với nhu cầu ứng dụng, từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ chiến lược. Nếu tận dụng tốt, FPT có thể trở thành một trong những đầu tàu đưa Việt Nam ra khỏi vị thế "người dùng công nghệ" sang "người đồng sáng tạo" trong kỷ nguyên lượng tử.
Kết luận: Lượng tử là bài kiểm tra tầm nhìn dài hạn của Việt Nam
Công nghệ lượng tử được kỳ vọng mở ra những hướng phát triển mới trong khoa học và công nghệ, với các ứng dụng tiềm năng trong y tế, năng lượng, bảo mật thông tin và nhiều lĩnh vực khác. Nhưng đây cũng là lĩnh vực đòi hỏi năng lực nghiên cứu chuyên sâu, nguồn nhân lực chất lượng cao và sự phối hợp chặt giữa cơ sở khoa học với doanh nghiệp. Hợp tác FPT – Viện Niels Bohr, dưới sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao hai nước, là bước đi cho thấy Việt Nam sẵn sàng đối mặt với bài kiểm tra khó này. Thỏa thuận không bảo đảm Việt Nam sẽ có máy tính lượng tử trong tay trong một sớm một chiều. Điều nó bảo đảm là Việt Nam đã chọn đứng trong mạng lưới tri thức lượng tử toàn cầu, thay vì đứng ngoài quan sát. Nếu các bên kiên trì với nghiên cứu chung, trao đổi nhân lực và gắn kết ứng dụng như đã cam kết, đây có thể là một trong những thỏa thuận công nghệ hiếm hoi mang lại hiệu quả chiến lược dài hạn, vượt xa những con số hợp đồng. Ở góc nhìn rộng hơn, câu hỏi không còn là "Việt Nam có nên tham gia công nghệ lượng tử không?" mà là "Việt Nam sẽ tham gia ở vai trò nào?". Thỏa thuận với Viện Niels Bohr cho thấy một câu trả lời đầy tham vọng: tham gia với tư cách đối tác nghiên cứu và ứng dụng, chứ không chỉ là khách hàng mua giải pháp.
