Thoả thuận lượng tử: Việt Nam bước vào sân chơi mới
Hợp tác lượng tử Việt Nam giữa FPT và Viện Niels Bohr Đan Mạch là một thoả thuận nghiên cứu và đào tạo trong lĩnh vực công nghệ thông tin lượng tử, kết nối các nhà khoa học, nghiên cứu sinh và doanh nghiệp nhằm xây dựng năng lực công nghệ chiến lược, thúc đẩy ứng dụng lượng tử vào công nghiệp và đời sống trong dài hạn.
Ngày 20/10, trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Nhà Vua Đan Mạch Frederik X, FPT cùng Viện Niels Bohr đã trao biên bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực thông tin lượng tử. Hoạt động diễn ra tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam – Đan Mạch, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Đây không chỉ là một nghi thức ngoại giao, mà là tuyên bố chính trị – công nghệ: Việt Nam muốn có chỗ đứng trong cuộc đua lượng tử toàn cầu.
Thoả thuận hướng tới kết nối giới khoa học Việt Nam với các cơ sở nghiên cứu quốc tế, nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo nhân lực và thúc đẩy ứng dụng công nghệ lượng tử tại Việt Nam; đồng thời mở ra cơ hội để các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam làm chủ công nghệ chiến lược. Nói cách khác, đây là bước đi nhằm tránh kịch bản “lỡ tàu” như từng xảy ra với nhiều làn sóng công nghệ trước.
Vì sao Viện Niels Bohr là đối tác đặc biệt quan trọng
Viện Niels Bohr Đan Mạch không phải một phòng thí nghiệm bình thường; đây là một trong những cái nôi của vật lý lượng tử hiện đại, với lịch sử hơn 100 năm nghiên cứu nền tảng. Viện được nhà vật lý Niels Bohr, người đoạt giải Nobel năm 1922, sáng lập năm 1921. Với bề dày đó, việc FPT nghiên cứu lượng tử cùng đối tác này là một bước nhảy vọt về chất, chứ không chỉ là một dự án hợp tác học thuật.
Viện từng quy tụ nhiều nhà khoa học tiên phong, trong đó có những nhà khoa học sau này đoạt giải Nobel, góp phần định hình vật lý lượng tử hiện đại. Với những đóng góp mang tính nền tảng, Viện được Hội Vật lý châu Âu công nhận là địa điểm lịch sử có tầm quan trọng quốc tế đối với sự phát triển của vật lý. Năm 2022, Quỹ Novo Nordisk của Đan Mạch tài trợ 1,5 tỷ kroner cho chương trình phát triển máy tính lượng tử do Viện Niels Bohr chủ trì, hướng tới phát triển máy tính lượng tử đa dụng đầu tiên của Đan Mạch vào năm 2034.
Chương trình này quy tụ các nhóm nghiên cứu từ Đan Mạch, Mỹ, Hà Lan và Canada. Việc một doanh nghiệp Việt Nam tham gia hệ sinh thái nghiên cứu quanh một trung tâm như vậy cho thấy tham vọng rõ ràng: không chỉ nhập khẩu công nghệ, mà phải tham gia từ giai đoạn kiến tạo tri thức. Đây là cách duy nhất để Việt Nam tránh bị khóa ở vị trí “người dùng cuối” trong kỷ nguyên lượng tử.
Công nghệ thông tin lượng tử: Trọng tâm hợp tác và ý nghĩa kỹ thuật
Điểm đáng chú ý là hợp tác này tập trung vào công nghệ thông tin lượng tử – lớp công nghệ then chốt cho tương lai tính toán, truyền thông và bảo mật. FPT cùng Viện Niels Bohr đã trao biên bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực thông tin lượng tử, chứ không chỉ dừng ở các nghiên cứu vật lý thuần tuý. Điều này cho thấy mục tiêu là kéo tri thức lượng tử vào gần các ứng dụng công nghệ và sản phẩm cụ thể.
Hai bên mong muốn kết nối các nhà khoa học để tìm kiếm cơ hội nghiên cứu chung trong các lĩnh vực vật liệu lượng tử, linh kiện chip và công nghệ quang tử. Việc kết hợp thế mạnh nghiên cứu của Viện Niels Bohr với năng lực ứng dụng và thương mại hóa công nghệ của FPT được kỳ vọng sẽ góp phần phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy ứng dụng công nghệ lượng tử tại Việt Nam. Nói thẳng, nếu không có doanh nghiệp như FPT đứng ra “kéo” nghiên cứu về phía thị trường, các kết quả lượng tử dễ bị mắc kẹt trong phòng thí nghiệm.
Công nghệ lượng tử được kỳ vọng tạo ra những đột phá trong khoa học và công nghệ, mở cơ hội phát triển các ngành kinh tế mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia. Những tiến bộ trong lĩnh vực này còn có tiềm năng mang lại lợi ích thiết thực cho đời sống thông qua các ứng dụng trong y tế, năng lượng và bảo mật thông tin. Nếu Việt Nam không tham gia từ bây giờ, khoảng cách với các nước dẫn đầu sẽ khó có thể thu hẹp.
Từ ngoại giao tới hệ sinh thái lượng tử nội địa
Việt Nam đang bước vào giai đoạn quan trọng trong việc xây dựng năng lực công nghệ lượng tử. Việc hợp tác được ký kết trong khuôn khổ Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam – Đan Mạch cho thấy đây không chỉ là câu chuyện của riêng FPT, mà là một phần trong chiến lược ngoại giao kinh tế và khoa học của hai nước. Trong khuôn khổ sự kiện, FPT còn tham gia các phiên bàn tròn lãnh đạo doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy hợp tác đầu tư, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa hai bên.
Hai bên sẽ tìm kiếm cơ hội triển khai các hoạt động nghiên cứu chung, trao đổi nghiên cứu sinh tiến sĩ, nhà khoa học, giảng viên và chuyên gia, đồng thời tổ chức hội thảo chuyên môn, chia sẻ thông tin và xác định những hướng nghiên cứu có tiềm năng phát triển lâu dài. Việc kết nối thế mạnh khoa học, công nghệ và công nghiệp của Đan Mạch với nguồn lực công nghệ, nhân lực của Việt Nam được kỳ vọng mở ra những cơ hội hợp tác dài hạn, góp phần đưa các kết quả nghiên cứu vào ứng dụng thực tiễn và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ chiến lược của Việt Nam.
Ở góc độ dài hạn, nếu Việt Nam xây dựng được một hệ sinh thái gồm các phòng thí nghiệm lượng tử, chương trình đào tạo tiến sĩ, doanh nghiệp công nghệ và các dự án ứng dụng, hợp tác lượng tử Việt Nam – Đan Mạch hôm nay sẽ được nhìn lại như một mốc khởi đầu. Câu hỏi không còn là “có nên đầu tư lượng tử hay không”, mà là “Việt Nam muốn đứng ở vị trí nào trong chuỗi giá trị lượng tử toàn cầu”.
Kết luận: Lượng tử là bài kiểm tra về tầm nhìn
Ông Phạm Minh Tuấn nhận định Việt Nam đang ở giai đoạn quan trọng trong việc xây dựng năng lực công nghệ lượng tử và kỳ vọng hợp tác sẽ truyền cảm hứng cho các thế hệ nhà nghiên cứu tương lai. Đây là một tuyên bố đáng được coi là “cam kết thế hệ”: hoặc Việt Nam đầu tư nghiêm túc vào lượng tử ngay từ bây giờ, hoặc chấp nhận đứng ngoài cuộc chơi công nghệ hạt nhân của thế kỷ mới.
Công nghệ lượng tử không phải lời hứa xa vời; nó đã có lộ trình cụ thể, như mục tiêu phát triển máy tính lượng tử đa dụng đầu tiên của Đan Mạch vào năm 2034. Khi FPT nghiên cứu lượng tử cùng Viện Niels Bohr, Việt Nam có cơ hội học từ những người đi trước, rút ngắn đường cong học hỏi và xây dựng năng lực nội sinh. Nếu biết tận dụng, đây sẽ là một trong những bước ngoặt hiếm hoi giúp Việt Nam chuyển từ “người theo sau nhanh” thành “người đồng sáng tạo” trong một công nghệ nền tảng của tương lai.
