Từ “bản tin nội bộ” đến tạp chí quốc tế: bước ngoặt không thể trì hoãn
Tạp chí khoa học Việt Nam là các ấn phẩm học thuật do các cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý xuất bản nhằm công bố kết quả nghiên cứu, kết nối cộng đồng khoa học và đóng góp cho kho tri thức chung thông qua hệ thống phản biện, chuẩn mực xuất bản và chỉ mục quốc tế ngày càng nghiêm ngặt. Bước ngoặt hiện nay không nằm ở việc có thêm bao nhiêu đầu tạp chí, mà ở chỗ chúng ta có dám đặt mục tiêu vào các chuẩn mực Scopus Web of Science hay tiếp tục hài lòng với danh mục trong nước. Hội thảo khoa học tại Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam đã đặt đúng câu hỏi này, khi tập trung đánh giá thực trạng, định hướng phát triển tạp chí khoa học Việt Nam và chia sẻ kinh nghiệm xây dựng tạp chí được Scopus chấp nhận dựa trên nguồn lực nội bộ.
Hội thảo tại Đại học Lâm nghiệp: từ chẩn đoán vấn đề đến cam kết mạng lưới
Điểm đáng chú ý của hội thảo tại Trường Đại học Lâm nghiệp không phải ở diễn văn khai mạc, mà ở việc dám “mổ xẻ” những điểm yếu của hệ thống tạp chí trong nước. Các đại biểu thảo luận sâu về quản trị tạp chí, quy trình biên tập – phản biện, đạo đức xuất bản, chuyển đổi số, quốc tế hóa và xây dựng mạng lưới chuyên gia, tác giả. Với tinh thần thẳng thắn, hội thảo đã chỉ ra khó khăn và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng công bố, từng bước đáp ứng chuẩn mực Scopus Web of Science. Một điểm nhấn mang tính cấu trúc là lễ ký biên bản ghi nhớ hợp tác giữa 20 cơ sở đào tạo và nghiên cứu, hình thành mạng lưới nâng cao chất lượng tạp chí khoa học Việt Nam theo chuẩn quốc tế giai đoạn 2026–2030. Đây là sự chuyển dịch từ nỗ lực đơn lẻ sang hành động tập thể.
Chiến lược mạng lưới 2026–2030: chuẩn hóa quy trình, chia sẻ nguồn lực
Ký MOU là bước khởi đầu; điều quyết định là nội dung hợp tác có đủ “sâu” để kéo tạp chí khoa học Việt Nam lên mặt bằng quốc tế hay không. Theo thỏa thuận, các bên tập trung vào ba hướng chiến lược: tăng cường chia sẻ nguồn lực, kinh nghiệm quản lý và chuyên môn biên tập giữa các cơ sở giáo dục; xây dựng, phát triển mạng lưới chuyên gia và phản biện quốc tế; hỗ trợ chuẩn hóa quy trình xuất bản để đáp ứng đầy đủ các tiêu chí khắt khe của Scopus và Web of Science. Việc một trường như Đại học Lâm nghiệp chủ động tham gia, khẳng định quyết tâm nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học và thúc đẩy chuyển đổi số trong xuất bản, cho thấy cuộc chơi tạp chí quốc tế không còn là “đặc quyền” của vài đại học lớn. Tuy nhiên, nếu mạng lưới chỉ dừng ở chia sẻ kinh nghiệm mà không đi kèm cơ chế đánh giá, kỷ luật chất lượng, mục tiêu chuẩn mực Scopus Web of Science sẽ tiếp tục bị trì hoãn.
Tạp chí KH&CN Việt Nam: bài kiểm tra về tham vọng tạp chí quốc tế
Trong bức tranh nâng cao chất lượng công bố, Tạp chí KH&CN Việt Nam đang trở thành “ca thử nghiệm” quan trọng cho tham vọng tạp chí quốc tế. Sau khi hợp nhất vào năm 2025, tạp chí vẫn duy trì nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền và công bố khoa học trong bối cảnh thay đổi tổ chức. Đáng chú ý, toàn bộ 6 ấn phẩm khoa học của tạp chí đã có tên trong Danh mục tạp chí đạt tiêu chuẩn khoa học Việt Nam năm 2026. Đây là “nền bê tông” cần thiết để tiến lên các chuẩn mực cao hơn. Tạp chí đặt mục tiêu hoàn thiện hồ sơ một ấn phẩm tiếng Anh để nộp Scopus hoặc Web of Science vào năm 2030. Việc lãnh đạo đề nghị tạp chí phát huy thế mạnh để trở thành tạp chí quốc tế uy tín ở một hoặc vài lĩnh vực là thông điệp rõ: không còn chỗ cho tâm lý “làm cho có” trong xuất bản khoa học.
Muốn vào Scopus, Web of Science: phải coi chất lượng công bố là “luật chơi mới”
Khi một tạp chí thuộc cơ quan quản lý nhà nước được xác định là đơn vị sự nghiệp công lập, phục vụ trực tiếp công tác quản lý và nâng cao chất lượng công bố khoa học, cánh cửa hội nhập quốc tế rộng hơn nhưng cũng khắt khe hơn. Tạp chí KH&CN Việt Nam đặt mục tiêu trở thành kênh thông tin, lý luận chuyên ngành và cơ quan công bố khoa học đa ngành có uy tín quốc gia, từng bước hội nhập khu vực và quốc tế. Nói cách khác, chuẩn mực Scopus Web of Science không chỉ là “huy chương” gắn trên website, mà là khung luật mới chi phối cách lựa chọn bài, tổ chức phản biện, đo lường độc giả và vận hành tòa soạn số. Nếu các tạp chí khoa học Việt Nam chấp nhận cuộc chơi này, mạng lưới 2026–2030 có thể trở thành bệ phóng. Nếu không, những văn bản cam kết sẽ nhanh chóng lỗi thời, trong khi cuộc đua tạp chí quốc tế vẫn tiếp tục mà không chờ ai.
