Khám sức khỏe học sinh nông thôn: không chỉ là đo chiều cao, cân nặng
Khám sức khỏe học sinh nông thôn là quá trình thăm khám định kỳ, sàng lọc bệnh tật, đánh giá dinh dưỡng, tư vấn phòng bệnh và ghi nhận dữ liệu sức khỏe của trẻ ngay tại trường, nhằm phát hiện sớm nguy cơ bệnh lý, giảm bất bình đẳng y tế vùng cao và bảo đảm mọi học sinh, kể cả ở xã biên giới, được tiếp cận chăm sóc sức khỏe học đường có hệ thống, thay vì chỉ kiểm tra hình thức như đo chiều cao, cân nặng. Mấu chốt thay đổi nằm ở chỗ y tế tìm đến học sinh, chứ không chờ học sinh và gia đình vượt núi, lội suối tới bệnh viện tuyến dưới. Chính trong bối cảnh đó, những ngày khám tại bản Mà và Phong Thổ không còn là hoạt động phong trào, mà đang thử nghiệm một mô hình tiếp cận chăm sóc sức khỏe học sinh mới cho vùng sâu, vùng xa.
Bản Mà: một ngày hội sức khỏe và lời tuyên bố chống bất bình đẳng y tế
Khi gần 230 học sinh tại điểm trường bản Mà, xã biên giới Sơn Lâm, Nghệ An được các y, bác sĩ thăm khám và tư vấn sức khỏe, đó không chỉ là một hoạt động thiện nguyện mà là lời tuyên bố rằng trẻ em vùng biên giới xứng đáng có dịch vụ y tế như mọi nơi khác. Đoàn viên, thanh niên tình nguyện tham gia phân luồng, hướng dẫn, hỗ trợ, tạo nên một ngày hội chăm sóc sức khỏe thiết thực và ấm áp. Mô hình này cho thấy nếu gắn lực lượng thầy thuốc trẻ với tổ chức Đoàn, y tế vùng cao có thể tiếp cận học sinh một cách đều đặn, có tổ chức. Nó phá vỡ quan niệm lâu nay rằng chăm sóc sức khỏe học đường ở vùng biên chỉ dừng ở tuyên truyền, mà chưa chạm được đến thăm khám thực sự hoặc theo dõi liên tục.
Phong Thổ, Lai Châu: sàng lọc tim mạch cho học sinh vùng cao và ý nghĩa vượt ngoài một chuyến công tác
Tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Phong Thổ, hơn 500 học sinh vùng cao được đoàn công tác Bệnh viện Bạch Mai tổ chức khám sức khỏe. Các em được khám nội khoa, sàng lọc bệnh lý tim mạch, đánh giá tình trạng dinh dưỡng, thực hiện điện tim, siêu âm tim và các thăm khám cần thiết. Qua sàng lọc, một số trường hợp có vấn đề về tim mạch được phát hiện, gia đình được hướng dẫn tiếp tục đưa trẻ đi khám và điều trị khi cần. Đây là bước tiến lớn: trẻ em vùng cao được tiếp cận sàng lọc tim mạch mà bình thường khó có điều kiện thực hiện. Câu nói dễ trích dẫn ở đây là: "Hơn 500 học sinh vùng cao Phong Thổ đã được sàng lọc bệnh lý tim mạch và đánh giá dinh dưỡng trong cùng một chương trình khám sức khỏe học sinh". Khi học sinh đồng thời nhận thuốc và phần quà miễn phí, điều quan trọng hơn là các em nhận được kiến thức tự chăm sóc – nền tảng để chương trình sức khỏe nông thôn có sức sống lâu dài.
Nghệ An đặt nền móng hệ thống chăm sóc sức khỏe học đường dài hạn
Nếu bản Mà là hình ảnh của một ngày hội khám sức khỏe học sinh vùng biên, thì kế hoạch Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035 tỉnh Nghệ An lại cho thấy tham vọng xây dựng hệ thống dài hạn. Ở giai đoạn 2026–2030, tỉnh đặt mục tiêu 100% người học được kiểm tra, khám sức khỏe hoặc khám sàng lọc bệnh tật ít nhất mỗi năm một lần, đồng thời cập nhật thông tin vào Sổ sức khỏe điện tử kết nối liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Nghệ An cũng hướng đến việc 100% cơ sở giáo dục có phòng y tế riêng, tủ thuốc, thiết bị thiết yếu và nước uống, nước sinh hoạt đạt chất lượng. Khám sức khỏe định kỳ được nhấn mạnh như cách phát hiện sớm vấn đề sức khỏe, nâng cao hiệu quả chăm sóc ngay tại trường học. Không thể có y tế vùng cao bền vững nếu không có hệ thống dữ liệu và nhân lực y tế trường học được chuyên trách, nên việc tỉnh giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì, Sở Y tế phối hợp tổ chức khám, sàng lọc, phòng chống dịch bệnh cho học sinh là điểm tựa chính sách quan trọng.
Từ chiến dịch tới hệ sinh thái: vì sao đa ngành là chìa khóa cho y tế vùng cao
Nhìn từ bản Mà và Phong Thổ, dễ thấy một điều: nếu chỉ trông vào ngành y, y tế vùng cao khó bền vững. Sự tham gia của đoàn viên, thầy thuốc trẻ trong chăm sóc sức khỏe học sinh xã biên giới, cùng với việc các đoàn công tác bệnh viện tuyến trung ương trực tiếp khám và sàng lọc tim mạch cho học sinh vùng cao, cho thấy mô hình đa ngành đang hình thành. Ở tầm chính sách, UBND tỉnh Nghệ An giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì triển khai chương trình sức khỏe học đường, Sở Y tế phối hợp hướng dẫn chuyên môn, tổ chức khám, sàng lọc, phòng chống dịch bệnh và chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần cho học sinh. Đây là cách tiếp cận cần thiết: trường học trở thành điểm nối giữa y tế và cộng đồng, còn tổ chức thanh niên là lực lượng thực thi linh hoạt. Kết luận công bằng là: nếu tiếp tục duy trì những chương trình khám sức khỏe học sinh đa ngành như vậy, y tế vùng cao sẽ dần chuyển từ "cứu trợ" sang "dịch vụ công thường xuyên", nơi mỗi đứa trẻ nông thôn được theo dõi sức khỏe bài bản như học sinh thành thị.
