Cầu Rạch Miễu: điểm kết của chu kỳ thu phí, điểm mở cho công nghệ cầu dây văng Việt Nam
Việc cây cầu Rạch Miễu – cầu dây văng Việt Nam đầu tiên do kỹ sư trong nước tự thiết kế và thi công – chuẩn bị dừng thu phí hoàn vốn vào cuối tháng 9/2026 đánh dấu một cột mốc kinh tế và kỹ thuật quan trọng: dự án BOT quy mô lớn đã khép được vòng đời tài chính sớm hơn dự kiến, đồng thời khẳng định năng lực tự chủ về công nghệ xây dựng cầu và mô hình phát triển hạ tầng giao thông Việt Nam dựa trên cơ chế thu phí hoàn vốn cầu dài hạn. Điểm đáng chú ý không phải chỉ là chuyện người dân sẽ đi qua cầu mà không phải trả phí nữa, mà là việc một dự án cầu cấp độ lớn – lại là cầu dây văng hiện đại – đã hoàn vốn bằng chính lưu lượng giao thông thực tế tốt hơn kịch bản ban đầu. Cục Đường bộ Việt Nam cho biết thời gian thu phí hoàn vốn cây cầu này dự kiến kết thúc vào cuối tháng 9/2026. Đây là thông điệp rõ ràng rằng nếu thiết kế tài chính và kỹ thuật phù hợp, mô hình thu phí hoàn vốn cầu có thể tạo ra hạ tầng bền vững mà không buộc ngân sách phải gồng mình.
Từ phương án tài chính 19 năm đến hoàn vốn sớm: ý nghĩa kinh tế của dự án BOT cầu Rạch Miễu
Dự án BOT cầu Rạch Miễu là một bài kiểm tra hiếm hoi cho năng lực thiết kế và vận hành phương án thu phí hoàn vốn cầu dài hạn. Theo hợp đồng BOT, toàn bộ dự án được hoàn vốn thông qua việc thu phí tại trạm cầu Rạch Miễu trong thời gian khoảng 19 năm, dự kiến kéo dài đến tháng 7/2028. Thế nhưng, sau gần hai thập kỷ vận hành, thời gian thu phí lại được rút ngắn gần 2 năm, với mốc dừng thu vào cuối tháng 9/2026. Lý do không nằm ở những điều chỉnh giấy tờ mà ở sức sống kinh tế của tuyến Quốc lộ 60: lưu lượng phương tiện qua cầu tăng mạnh qua từng năm, giúp doanh thu thu phí vượt dự kiến. Cùng với đó, một số chi phí đầu tư của dự án cũng được điều chỉnh giảm sau các kết luận thanh tra, kiểm toán. Khi dự án hoàn vốn sớm, thông điệp gửi tới các nhà đầu tư hạ tầng rất rõ: nếu quy hoạch giao thông gắn chặt với nhu cầu thực sự của vùng kinh tế, mô hình thu phí hoàn vốn cầu không chỉ khả thi mà còn hấp dẫn về mặt tài chính.
Công nghệ xây dựng cầu và dấu ấn tự chủ kỹ thuật
Ở bình diện kỹ thuật, cầu Rạch Miễu là bước ngoặt: đây là cây cầu dây văng đầu tiên do kỹ sư Việt Nam tự thiết kế và thi công, với chiều dài gần 2.878m, rộng 12m, riêng đoạn dây văng rộng 16m, gồm 2 làn xe ô tô và 2 làn dành cho xe thô sơ, người đi bộ. Trong bối cảnh nhiều dự án cầu lớn trước đó phụ thuộc nhiều vào tư vấn và công nghệ nước ngoài, việc tự thiết kế một cầu dây văng vượt sông Tiền là bước nhảy tự tin của công nghệ xây dựng cầu trong nước. Công trình được khởi công từ tháng 4/2002, hợp long vào tháng 8/2008, thông xe kỹ thuật cuối năm 2008 và chính thức khánh thành ngày 19/1/2009. Chuỗi mốc thời gian này cho thấy hệ thống kỹ sư, nhà thầu Việt Nam đã có khả năng xử lý một dự án cầu dây văng phức tạp từ khâu thiết kế đến thi công. Khi cầu vừa là sản phẩm của công nghệ nội địa, vừa là đối tượng của mô hình thu phí hoàn vốn cầu dài hạn, nó trở thành minh chứng sống cho việc hạ tầng giao thông Việt Nam có thể phát triển dựa trên trí tuệ và tài chính trong nước, không chỉ dựa vào nguồn lực ngoại.
Lợi ích cho người dân và vai trò của cầu trong mạng lưới hạ tầng giao thông
Nếu không có hiệu quả xã hội, bất kỳ bài toán thu phí hoàn vốn cầu nào cũng chỉ là trò chơi trên bảng tính. Trước khi cầu Rạch Miễu đưa vào khai thác, việc kết nối đường bộ giữa Bến Tre với các địa phương lân cận chủ yếu phụ thuộc vào phà Rạch Miễu. Điều đó đồng nghĩa với thời gian chờ đợi, ách tắc và chi phí vận tải bị đội lên. Sự xuất hiện của cây cầu đã xóa bỏ điểm nghẽn giao thông tồn tại nhiều năm, rút ngắn thời gian di chuyển qua sông Tiền xuống còn khoảng 15 phút, đồng thời kết nối thông suốt Quốc lộ 60. Từ đó, tuyến giao thông này trở thành hành lang kết nối quan trọng giữa TP. HCM với các tỉnh khu vực duyên hải Đồng bằng sông Cửu Long như Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng và Long An, góp phần thúc đẩy giao thương, phát triển kinh tế – xã hội cho toàn vùng. Khi trạm thu phí được dỡ bỏ, lợi ích trực tiếp tiếp tục nghiêng về phía người sử dụng: chi phí di chuyển giảm, thời gian vận tải ổn định hơn, và hạ tầng giao thông Việt Nam cho thấy nó có thể vận hành theo một chu kỳ kinh tế trọn vẹn – đầu tư, thu phí hoàn vốn, rồi trả lại không gian hạ tầng công cộng cho cộng đồng.
Từ dự án cầu 2026 đến chiến lược hạ tầng bền vững
Việc dự án cầu Rạch Miễu – một dự án cầu 2026 về mặt mốc dừng thu phí – chính thức khép lại vòng đời tài chính cho thấy mô hình thu phí hoàn vốn cầu có thể trở thành một trụ cột trong chiến lược phát triển hạ tầng bền vững. Theo Cục Đường bộ Việt Nam, sau khi cập nhật lại phương án tài chính, thời gian thu phí hoàn vốn dự kiến kết thúc vào cuối tháng 9/2026, với điều kiện các chỉ tiêu tài chính không thay đổi theo dự kiến. Đây là một câu chuyện hiếm khi BOT được nhắc đến bên cạnh hai chữ "hoàn thành" thay vì "điều chỉnh". Ý nghĩa lớn hơn nằm ở chỗ: một cây cầu dây văng Việt Nam tự thiết kế, bắc qua tuyến giao thông huyết mạch, đã chứng minh rằng hạ tầng giao thông Việt Nam có thể được xây dựng bằng công nghệ nội địa, vận hành bằng mô hình tài chính dài hạn, rồi hoàn vốn và tiếp tục phục vụ cộng đồng không rào cản phí. Kết luận hợp lý là Việt Nam nên tiếp tục sử dụng mô hình này cho các dự án cầu cấp độ lớn khác, nhưng với điều kiện minh bạch tài chính, giám sát chặt từ thanh tra, kiểm toán như trường hợp Rạch Miễu. Khi đó, mỗi cây cầu mới không chỉ là một công trình giao thông, mà còn là một vòng thử nghiệm thành công cho cách chúng ta đầu tư vào tương lai hạ tầng.
