Một tuyến cao tốc, nhiều năm chờ đợi và một bước ngoặt kinh tế
Cao tốc Bến Lức Long Thành là tuyến đường cao tốc dài khoảng 58km, nối trực tiếp cao tốc TP.HCM - Trung Lương với Quốc lộ 51, được đầu tư hơn 29.500 tỷ đồng trong 12 năm thi công với nhiều lần trễ hẹn, dự kiến thông xe trong tháng 9 và tạo hành lang Đông - Tây mới cho mạng lưới hạ tầng giao thông Việt Nam ở khu vực phía Nam. Việc một dự án hạ tầng giao thông quy mô như vậy hoàn thành sau hơn một thập kỷ không chỉ giải quyết bài toán ách tắc đường bộ, mà còn đặt lại cách thức tổ chức chuỗi cung ứng và kết nối logistics miền Nam. Đặt trong bối cảnh đất công nghiệp tại các địa bàn truyền thống ngày càng khan hiếm, sự xuất hiện của tuyến cao tốc này mang ý nghĩa như một “đường xương sống” mới cho phát triển công nghiệp, buộc các địa phương và doanh nghiệp phải nghĩ lại chiến lược quy hoạch không gian sản xuất trong nhiều năm tới.
Long An (cũ) vươn lên thành cực công nghiệp mới nhờ kết nối
Thực tế trên thị trường cho thấy cao tốc Bến Lức Long Thành đang là nhân tố quan trọng kéo dòng vốn sản xuất về Long An (cũ), nay thuộc Tây Ninh. Từ ngày 28/8 đến 11/9, ba dự án nhà máy với tổng vốn đầu tư hơn 600 tỷ đồng đã “chốt” đặt đại bản doanh tại KCN Prodezi 400ha ở xã Lương Hoà. Song song, KCN Long Hậu và Long Hậu mở rộng với tổng quy mô hơn 200ha đã đạt tỷ lệ lấp đầy 100%, trong khi Long Hậu 3 giai đoạn 1 mới 124ha đã đạt 64% và nhà xưởng cho thuê trên 90%. Theo Savills, khu vực này hiện có khoảng 4.000ha đất khu công nghiệp, 3.000ha đã được cho thuê (tỷ lệ lấp đầy 82%) và hơn 3,2 triệu m2 nhà xưởng, kho xây sẵn với tỷ lệ lấp đầy khoảng 80%. Những con số này cho thấy đây không còn là vùng vệ tinh phụ thuộc, mà đang trở thành một “ngôi sao mới” của phát triển công nghiệp miền Nam – và điểm khác biệt chính là khả năng kết nối trực tiếp với trục cao tốc mới.
Hành lang Đông - Tây: tái cấu trúc logistics miền Nam
Điểm giá trị nhất của cao tốc Bến Lức Long Thành không nằm ở bản thân một tuyến đường, mà ở hành lang Đông - Tây nó mở ra cho kết nối logistics miền Nam. Tuyến cao tốc này kết nối khu vực sản xuất phía Tây TP.HCM, Long An (cũ) với Đồng Nai và hệ thống cảng biển, hạ tầng logistics quy mô tại Bà Rịa - Vũng Tàu, đặc biệt là cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải. Trước đây, hàng hóa từ cửa ngõ Nam TP.HCM muốn đi về phía Đông phải vòng qua nội đô hoặc quốc lộ đông đúc; nay cùng một điểm xuất phát có thể phục vụ song song cả hướng miền Tây và hướng cảng biển, sân bay Long Thành. Việc hình thành tuyến cao tốc này giúp rút ngắn hành trình giữa các khu vực công nghiệp phía Tây và phía Đông TP.HCM, hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong tổ chức chuỗi cung ứng và vận chuyển hàng hóa. Ở góc độ logistics, đây là bước chuyển từ mô hình phụ thuộc một trục duy nhất sang mạng lưới đa hướng, giảm rủi ro tắc nghẽn và chi phí vận tải.
Chuỗi hạ tầng giao thông Việt Nam đang dồn lực cho miền Nam
Cao tốc Bến Lức Long Thành chỉ là một mắt xích trong chuỗi hạ tầng giao thông Việt Nam đang hình thành tại miền Nam. Ở khu vực Nam TP.HCM, trục Nguyễn Hữu Thọ nối trung tâm với cụm cảng Hiệp Phước đang được nâng cấp với tổng mức đầu tư gần 9.894 tỷ đồng, mở rộng lên 60m và xây đường trên cao dài 6,6km. Bộ ba trục đường Nguyễn Văn Tạo, Lê Văn Lương, Nguyễn Bình cũng đang hoàn thiện báo cáo tiền khả thi với tổng vốn dự kiến hơn 41.000 tỷ đồng. Xa hơn, sân bay quốc tế Long Thành dự kiến thử nghiệm từ tháng 9 đến tháng 11 và hướng tới khai thác thương mại từ tháng 12/2026, tạo điểm trung chuyển hàng hóa, hành khách mới cho toàn vùng. Cùng với Vành đai 3 và kế hoạch Vành đai 4, các trục này sẽ nối các cực sản xuất, logistics và đô thị, hình thành mạng lưới công nghiệp có tính kết nối cao hơn cho miền Nam, thay vì những cụm rời rạc như trước.
Cơ hội và thách thức trong quy hoạch phát triển công nghiệp miền Nam
Miền Nam đang bước vào giai đoạn tái quy hoạch phát triển công nghiệp, với cao tốc Bến Lức Long Thành là chất xúc tác quan trọng. Khi quỹ đất công nghiệp ở Bình Dương, Đồng Nai dần hạn chế, Long An (cũ) với các khu vực Bến Lức, Cần Giuộc, Đức Hòa nổi lên nhờ dư địa đất và nguồn cung nhà xưởng đa dạng, từ trung tâm hậu cần, khu sinh thái đến nhà xưởng xây sẵn. Sự kết hợp giữa quỹ đất, nguồn cung nhà xưởng hoàn thiện và kết nối hạ tầng đang thúc đẩy hình thành các cụm công nghiệp mới gắn với các trục cao tốc, vành đai, cảng biển, sân bay. Tuy nhiên, nếu quy hoạch chỉ chạy theo “cơn sốt” đất mà thiếu chiến lược ngành, nguy cơ lãng phí hạ tầng là có thật. Bài toán đặt ra cho các địa phương là phải dùng lợi thế kết nối logistics miền Nam để chọn lọc ngành nghề, ưu tiên công nghệ cao, logistics, hậu cần thay vì mở rộng công nghiệp thâm dụng lao động, năng lượng. Nếu làm được, mạng lưới công nghiệp miền Nam sẽ không chỉ lớn hơn mà còn hiệu quả hơn.
