Từ công trình trì hoãn 12 năm đến tuyến cao tốc chiến lược
Cao tốc Bến Lức Long Thành là tuyến đường cao tốc dài khoảng 57,8km, quy mô 4 làn xe cơ giới và 2 làn dừng khẩn cấp, được thiết kế tốc độ 100km/h, kết nối miền Tây với khu vực Đông Nam Bộ, sân bay Long Thành và các cảng biển lớn thông qua mạng lưới các nút giao và tuyến cao tốc liên vùng. Sau 12 năm thi công và nhiều lần trễ hẹn, dự án đang bước vào giai đoạn cuối để thông xe toàn tuyến trong tháng 9, với tổng mức đầu tư sau điều chỉnh hơn 29.500 tỷ đồng. Điểm đáng nói ở đây không chỉ là thời gian và chi phí, mà là sự thay đổi tư duy quy hoạch giao thông. Theo chủ đầu tư, cao tốc Bến Lức - Long Thành được khởi công năm 2014, từng đạt khoảng 80% khối lượng rồi phải tạm dừng do vướng mắc về cơ chế và nguồn vốn. Việc tái khởi động từ cuối năm 2023 cho thấy quyết tâm hoàn thiện một tuyến trung chuyển vòng ngoài cho TP.HCM, thay vì tiếp tục dồn mọi luồng xe qua nội đô như trước đây. Sau một thập kỷ chờ đợi, tuyến cao tốc này trở thành phép thử cho năng lực triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn và cho cách chúng ta thiết kế không gian phát triển vùng.
Cầu Phước Khánh: Mắt xích hoàn thiện hành lang cao tốc phía Nam
Nếu cao tốc Bến Lức - Long Thành là xương sống giao thông mới của miền Nam, cầu Phước Khánh chính là đốt sống còn thiếu suốt nhiều năm qua. Cây cầu này có nhiệm vụ đưa tuyến cao tốc vượt sông Lòng Tàu, khép lại đoạn đứt gãy trên trục kết nối từ miền Tây sang Đồng Nai và vùng cảng biển. Những ngày giữa tháng 9, công trường cầu Phước Khánh đang được thảm mặt cầu và hoàn thiện các hạng mục cuối cùng, với mục tiêu kịp tiến độ thông xe toàn tuyến. Điều đáng bàn là chúng ta đã phải chờ quá lâu cho một hạng mục mang tính quyết định như vậy. Trong giai đoạn nước rút, chủ đầu tư liên tục yêu cầu nhà thầu tập trung nhân lực, thiết bị, thi công liên tục để hoàn thành cầu Phước Khánh và nút giao Quốc lộ 51. Đó là sự khẩn trương cần có, nhưng cũng là lời nhắc rằng việc tắc nghẽn thủ tục và vốn có thể làm trì hoãn cả một chiến lược kết nối vùng. Khi cầu Phước Khánh thông xe, hành lang cao tốc phía Nam mới thực sự toàn vẹn, tạo ra lựa chọn di chuyển hoàn toàn mới tránh trung tâm TP.HCM.
Thay đổi thói quen di chuyển, giảm tải cho TP.HCM
Tác động trực tiếp nhất của việc thông xe toàn tuyến là người dân và doanh nghiệp có thêm một hành lang di chuyển nhanh, liên tục và ít nút giao hơn. Phía Tây, cao tốc Bến Lức - Long Thành kết nối với cao tốc TP.HCM - Trung Lương và Vành đai 3 tại siêu nút giao Mỹ Yên; phía Đông, tuyến nối Quốc lộ 51 và cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu qua nút giao Tân Hiệp. Nói cách khác, xe từ miền Tây có thể đi thẳng tới khu vực sân bay Long Thành và Vũng Tàu mà không cần chui qua mạng lưới đường đô thị đông đúc của TP.HCM. Hiện nay, hành trình từ nút giao Mỹ Yên đến sân bay Long Thành bằng lộ trình qua Nguyễn Văn Linh, cầu Phú Mỹ, Võ Chí Công rồi nhập cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây có thể mất tới 2 giờ trên quãng đường 65-70km. Khi cao tốc Bến Lức - Long Thành thông xe, cùng quãng đường gần 58km trên cao tốc với tốc độ trung bình 80-90km/h chỉ mất khoảng 40-45 phút, tức giảm hơn 1 giờ so với hiện nay. Đây là con số đủ sức làm thay đổi thói quen di chuyển, đồng thời phân bổ lại dòng xe, giảm áp lực cho các tuyến trục như Nguyễn Văn Linh, cầu Phú Mỹ, Quốc lộ 1, Xa lộ Hà Nội và đại lộ Mai Chí Thọ.
Cơ hội vàng cho logistics miền Nam và không gian hậu phương cảng biển
Về kinh tế, cao tốc Bến Lức Long Thành có ý nghĩa vượt xa một tuyến đường phục vụ nhu cầu đi lại. Việc thông xe toàn tuyến được kỳ vọng tăng kết nối vùng và thúc đẩy hoạt động logistics miền Nam, nơi hệ thống cảng biển đang đảm nhận hơn 65% lượng container cả nước với khoảng 18 triệu TEU mỗi năm. Tuy nhiên, kết nối đường bộ tới các cảng Cái Mép - Thị Vải, Hiệp Phước, Phước An vẫn chưa tương xứng với năng lực tiếp nhận tàu lớn. Hoàn thiện cao tốc Bến Lức - Long Thành cùng Vành đai 3, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và cầu Phước An sẽ mở rộng không gian hậu phương logistics, tạo luồng vận chuyển trực tiếp hàng hóa từ miền Tây ra các cảng biển mà không phải đi xuyên qua nội đô TP.HCM. Khi mạng lưới kết nối sân bay Long Thành với các cảng biển trong vùng được hoàn thiện đồng bộ, tuyến cao tốc này sẽ trở thành trục liên vùng quan trọng, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí vận chuyển và giảm rủi ro ùn tắc. Đây mới là giá trị dài hạn: một hệ sinh thái logistics miền Nam được sắp xếp lại theo hướng hiệu quả hơn, không chỉ dựa vào vị trí địa lý mà còn dựa trên chất lượng kết nối.
Bài kiểm tra cho năng lực quy hoạch và thực thi hạ tầng vùng
Cao tốc Bến Lức - Long Thành cho thấy một thực tế: chúng ta có thể thiết kế những tuyến huyết mạch liên vùng, nhưng việc đưa chúng vào khai thác đúng tiến độ lại là câu chuyện khác. Dự án từng đặt mục tiêu hoàn thành sau 5 năm, nhưng đến năm 2019 mới đạt khoảng 80% khối lượng rồi phải dừng lại vì thủ tục và nguồn vốn, trước khi tái khởi động cuối 2023. Việc chủ đầu tư nay trình phương án thông xe toàn tuyến trong tháng 9/2026 và đẩy nhanh phần việc còn lại là tín hiệu tích cực, nhưng cũng là bài học đắt giá về quản trị dự án hạ tầng. Trong bối cảnh Vành đai 3 TP.HCM dài 76km cũng đặt mục tiêu hoàn thành cuối năm 2026, câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta có tận dụng được cơ hội vàng khi hai tuyến vòng ngoài này cùng đi vào hoạt động. Nếu làm tốt, TP.HCM và vùng Đông Nam Bộ sẽ có mạng lưới giao thông vòng ngoài hoàn chỉnh, phân bổ hợp lý dòng xe và hàng hóa, mở rộng không gian phát triển cho toàn vùng. Ngược lại, nếu để tái diễn tình trạng chậm tiến độ, hiệu quả của cả một chiến lược kết nối vùng có thể bị bào mòn. Cao tốc Bến Lức - Long Thành vì thế không chỉ là một công trình hiện hữu, mà là thước đo cho cách chúng ta chuẩn bị tương lai giao thông và logistics miền Nam.
