Khoa phục Văn Miếu: Khi di sản bước vào ngôn ngữ thời trang
Khoa phục Văn Miếu là cuộc thi thời trang Việt Nam tập trung vào việc thiết kế trang phục lấy cảm hứng từ Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nhằm giúp thế hệ thiết kế trẻ chuyển hóa di sản khoa cử và giá trị văn hiến thành ngôn ngữ thời trang đương đại, đưa những biểu tượng hiếu học và tinh thần tôn sư trọng đạo đến gần hơn với công chúng qua các bộ trang phục mang dấu ấn văn hóa Việt. Đêm Chung kết và Lễ trao giải của cuộc thi “Thiết kế trang phục từ cảm hứng Văn Miếu – Quốc Tử Giám: Khoa phục Việt Nam” diễn ra trong bầu không khí trang trọng tại không gian di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám, hướng tới kỷ niệm Quốc Tử Giám 950 năm (1076–2026). Việc chọn chính nơi từng là trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam làm sân khấu không phải là chi tiết trang trí, mà là tuyên ngôn: di sản chỉ thật sự sống khi được dùng để tạo ra hiện tại.
Một cuộc thi thời trang Việt Nam được sinh ra từ di sản
Sau ba tháng phát động, cuộc thi Khoa phục Văn Miếu nhận hơn 100 tác phẩm dự thi từ sinh viên các ngành Thiết kế, Mỹ thuật, Thời trang trên cả nước cùng các nhà thiết kế trẻ mong muốn sáng tạo từ di sản văn hóa Việt. Con số này cho thấy khi di sản được đặt đúng vào mối quan tâm của giới trẻ, nó trở thành chất liệu hấp dẫn thay vì khái niệm xa vời. Cuộc thi được tổ chức qua hai vòng với quy trình tuyển chọn nghiêm túc, khách quan và minh bạch, từ hồ sơ ý tưởng đến bản vẽ, rồi hiện thực hóa thành trang phục trên các chất liệu như lụa, tơ tằm, voan, thêu tay, in chàm. Theo TS. Đường Ngọc Hà, đây không chỉ là “sân chơi” cho nhà thiết kế trẻ, mà là nơi di sản gặp gỡ sáng tạo, góp phần xây dựng hệ sinh thái sáng tạo và thúc đẩy công nghiệp văn hóa.
Di sản khoa cử trong tay thế hệ thiết kế trẻ
Điểm đáng nói nhất của Khoa phục Văn Miếu là chiều sâu nghiên cứu di sản khoa cử mà các thí sinh trẻ thể hiện. Họ phải tiếp cận nhiều tài liệu để phục dựng và diễn giải lại trang phục tiến sĩ, văn nhân, nghi lễ xưa, thay vì chỉ vay mượn vài họa tiết bề mặt. Nhà thiết kế Quang Hòa nhận xét, ông ấn tượng với sự tìm hiểu nghiêm túc và cách các bạn “kết hợp đầy sáng tạo giữa giá trị xưa và nhịp sống hôm nay”; mỗi thiết kế là một góc nhìn riêng về trang phục khoa cử, nơi tinh thần truyền thống được tiếp nối bằng ngôn ngữ thời trang đương đại. Tác phẩm “Vinh quy” của Mai Thị Ngọc Ánh, lấy từ hình ảnh vinh quy bái tổ, sử dụng gấm, lụa, tơ tằm nhưng được xử lý mềm mại để đạt giải “Khơi nguồn sáng tạo”, cho thấy di sản không còn đứng yên trong tủ kính mà chuyển động trên cơ thể người mặc.
Tôn vinh tinh thần văn hiến và mạch nguồn di sản
Không phải ngẫu nhiên khi giải thưởng cao nhất của cuộc thi mang tên “Tinh thần Văn hiến”, thuộc về thiết kế “Văn Uyên” của Nguyễn Thùy Linh. Ngay cách đặt tên giải đã cho thấy ban tổ chức xem đây là cuộc đối thoại với truyền thống, chứ không phải chạy theo trào lưu thị giác. Bên cạnh đó, hai thiết kế “Đăng Khoa” (SBD 98) và “Khuê Văn Cúc” (SBD 64) được tôn vinh ở hạng mục “Mạch nguồn di sản”, như lời khẳng định rằng Quốc Tử Giám không chỉ là ký ức đá xanh, mà là dòng chảy đang tiếp tục được ghi thêm bằng chất liệu vải, chỉ, phom dáng. Các hạng mục “Diễn giải đương đại”, “Khơi nguồn sáng tạo”, “Tinh thần Văn hiến” phân tầng rõ ràng cho thấy cuộc thi coi trọng cả chiều sâu văn hóa lẫn ngôn ngữ thiết kế mới. Di sản, vì vậy, được đọc lại bằng nhiều giọng, nhưng cùng một thái độ trân trọng.
Từ sân Thái Học đến tương lai thiết kế di sản Việt
Cuộc thi Khoa phục Văn Miếu hướng tới kỷ niệm Quốc Tử Giám 950 năm – một mốc thời gian cho thấy di sản giáo dục lâu đời này đang bước vào thời kỳ được diễn giải lại bằng thời trang thay vì chỉ bằng văn bia. Cuộc thi tạo ra sự kết nối giữa di sản – văn hóa – nghệ thuật – thiết kế, khuyến khích thế hệ trẻ tiếp cận di sản bằng tư duy sáng tạo và tìm cách đưa giá trị truyền thống vào đời sống hằng ngày. Khi hơn 100 tác phẩm được gửi về, 30 thiết kế được trưng bày và 15 tác phẩm tranh tài giải thưởng, chúng ta thấy hình hài một dòng thiết kế di sản Việt đang hình thành, có cơ sở nghiên cứu, có ngôn ngữ thẩm mỹ và có khát vọng hội nhập. Kết luận quan trọng ở đây là: bảo tồn di sản không thể tách khỏi sáng tạo. Nếu muốn Văn Miếu tiếp tục là “trường Quốc học” của thời hiện đại, những cuộc thi thời trang Việt Nam như Khoa phục Văn Miếu cần được xem như một phần chiến lược văn hóa, chứ không phải sự kiện đơn lẻ.
