Cuộc thi Khoa phục Việt Nam: Khi di sản bước thẳng lên sàn diễn
Cuộc thi khoa phục Việt Nam là sân chơi thiết kế thời trang dành cho thế hệ thiết kế trẻ, nơi các bạn dùng trang phục truyền thống lấy cảm hứng từ di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám để kể lại lịch sử khoa cử, tinh thần hiếu học và những giá trị văn hiến bằng ngôn ngữ thẩm mỹ đương đại.
Điểm quan trọng nhất của đêm chung kết không chỉ là những bộ sưu tập đẹp mắt, mà là quyết định táo bạo đưa di sản ra giữa sàn diễn thời trang sinh viên. Đêm Chung kết và Lễ trao giải cuộc thi “Thiết kế trang phục từ cảm hứng Văn Miếu – Quốc Tử Giám: Khoa phục Việt Nam” diễn ra trang trọng ngay trong không gian di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám, hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026).
Thay vì trưng bày tĩnh tại trong tủ kính, di sản được khoác lên người người mẫu trẻ, bước đi trên sân Nhà Thái Học, tạo nên cuộc gặp gỡ trực diện giữa quá khứ và hiện tại. Đó là lựa chọn mang tính tuyên bố: văn hóa khoa cử nghìn năm không thuộc về bảo tàng, mà phải có mặt trong đời sống sáng tạo hôm nay.
Từ hơn 100 bản phác đến 15 diện mạo tiêu biểu của khoa cử
Sau ba tháng phát động, cuộc thi khoa phục Việt Nam nhận hơn 100 tác phẩm dự thi của sinh viên thiết kế, mỹ thuật, thời trang và các nhà thiết kế trẻ trên cả nước. Hội đồng giám khảo làm việc nghiêm túc để chọn 30 thiết kế trưng bày tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám và 15 tác phẩm tiêu biểu nhất bước vào vòng chung kết.
Con số 100 không chỉ nói về quy mô, mà cho thấy di sản đang là chất liệu hấp dẫn với thế hệ thiết kế trẻ. Theo TS. Đường Ngọc Hà, cuộc thi được tổ chức để đưa những giá trị của di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám đến gần hơn với công chúng thông qua ngôn ngữ thiết kế thời trang đương đại, đồng thời biến nơi đây thành không gian kết nối và ươm mầm tài năng, góp phần cho hệ sinh thái sáng tạo và công nghiệp văn hóa.
Bên cạnh các giải phụ, Ban giám khảo trao giải Tinh thần Văn hiến (1 giải), Mạch nguồn di sản (2 giải), Diễn giải đương đại (2 giải), Khơi nguồn sáng tạo (1 giải), Bình chọn online (1 giải) và 8 giải Khuyến khích. Hệ thống giải thưởng này cho thấy mục tiêu không dừng ở vinh danh cá nhân, mà khuyến khích nhiều cách tiếp cận di sản: từ tôn vinh tinh thần, khai mở sáng tạo đến đối thoại với hôm nay.
Thiết kế di sản Văn Miếu: Kể lại tinh thần hiếu học bằng ngôn ngữ mới
Điểm đáng giá nhất của cuộc thi không nằm ở việc “in” Khuê Văn Các lên áo choàng, mà ở cách người trẻ đọc lại tầng sâu của di sản. Nếu công chúng thường nhớ tới Văn Miếu – Quốc Tử Giám qua Khuê Văn Các, văn bia Tiến sĩ hay câu chuyện đào tạo nhân tài, thì các nhà thiết kế trẻ lại đi tìm phía sau đó một hệ giá trị: truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài và khát vọng vươn lên bằng tri thức.
Những giá trị ấy trở thành chất liệu để hình thành trang phục truyền thống theo tinh thần mới. Thay vì minh họa lại kiến trúc, nhiều tác giả chọn cách “dịch” tinh thần khoa cử sang phom dáng, đường cắt, cách xếp nếp, tạo nên các mẫu thiết kế di sản Văn Miếu mang tính đối thoại rõ rệt với thẩm mỹ đương đại. Chính lựa chọn này giúp sàn diễn thời trang sinh viên không bị biến thành sân khấu hóa cổ phục, mà vẫn giữ được hơi thở của hiện tại.
Nhà thiết kế Quang Hòa, thành viên Ban giám khảo, nhấn mạnh ông ấn tượng với sự tìm hiểu nghiêm túc về văn hóa khoa cử và cách các bạn kết hợp giá trị xưa với nhịp sống hôm nay; mỗi thiết kế là một góc nhìn riêng, nơi tinh thần truyền thống được tiếp nối bằng ngôn ngữ thời trang đương đại.
“Văn Uyên”, “Vinh quy” và những câu chuyện khoa cử được mặc lên người
Trong 15 thiết kế tiêu biểu, có những tác phẩm cho thấy rõ cách thế hệ thiết kế trẻ đang xây lại cầu nối với di sản khoa cử. “Văn Uyên” của Nguyễn Thùy Linh, sinh viên Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, giành giải Tinh thần Văn hiến – giải cao nhất của cuộc thi. Điều đáng chú ý là Linh không bắt đầu từ một chi tiết kiến trúc cụ thể, mà từ tinh thần hiếu học, liên hệ cả tư tưởng về việc học trong “Luận ngữ” của Khổng Tử và truyền thống hiếu học của người Việt.
Từ một giá trị trừu tượng, “Văn Uyên” được chuyển thành hình hài vật chất qua ngôn ngữ đường cắt, chất liệu và bố cục màu sắc. Câu chuyện này chứng minh di sản chỉ thực sự sống lại khi người trẻ dám bước ra khỏi vùng an toàn minh họa, để tự mình diễn giải và đặt câu hỏi. Ở một hướng khác, tác phẩm “Vinh quy” của Mai Thị Ngọc Ánh, cùng trường, nhận giải Khơi nguồn sáng tạo, cho thấy cách tái hiện hành trình vinh quy bái tổ bằng trang phục, nhưng vẫn gắn với hơi thở cuộc sống hôm nay.
Những thiết kế như “Văn Uyên”, “Vinh quy” cho thấy sàn diễn thời trang sinh viên hoàn toàn có thể trở thành nơi thử nghiệm các mô hình kể chuyện di sản mới: ít lời thuyết minh, nhiều trải nghiệm trực quan; ít hoài niệm, nhiều đối thoại.
Từ một cuộc thi đến hệ sinh thái sáng tạo di sản
Cuộc thi khoa phục Việt Nam không nên được nhìn như một sự kiện đơn lẻ, mà như bước thử quan trọng trong hành trình xây dựng hệ sinh thái sáng tạo dựa trên di sản. TS. Đường Ngọc Hà nhấn mạnh cuộc thi không chỉ là sân chơi cho nhà thiết kế trẻ, mà còn là nơi di sản gặp gỡ sáng tạo, trở thành nguồn cảm hứng và nguồn lực ý tưởng mới, để Văn Miếu – Quốc Tử Giám thành không gian kết nối, ươm mầm tài năng và đóng góp cho công nghiệp văn hóa.
Từ góc độ xã hội, điều này có ý nghĩa rõ rệt: di sản không còn dừng ở tham quan, chụp ảnh, mà đi thẳng vào đời sống qua các mẫu trang phục truyền thống mang tinh thần đương đại. Cuộc thi tạo ra sự kết nối giữa di sản – văn hóa – nghệ thuật – thiết kế, khuyến khích thế hệ trẻ tiếp cận di sản bằng tư duy sáng tạo và tìm kiếm phương thức mới để đưa giá trị truyền thống vào đời sống.
Từ Văn Miếu đến sàn diễn sân Thái Học, tín hiệu đã rõ: khi người trẻ được tin tưởng và trao không gian thể nghiệm, di sản khoa cử nghìn năm không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục được viết tiếp, từng bước một, trên chính tà áo mà họ tạo nên.
