Khi Văn Miếu trở thành sàn diễn di sản
Cuộc thi “Thiết kế trang phục từ cảm hứng Văn Miếu - Quốc Tử Giám: Khoa phục Việt Nam” là một chương trình thời trang – di sản, nơi các nhà thiết kế trẻ sáng tạo trang phục khoa cử hiện đại dựa trên kiến trúc, biểu tượng và giá trị văn hóa của Văn Miếu, đưa di sản học thuật nghìn năm vào dòng chảy thời trang đương đại. Tối 4/9, sân Thái Học trong khu di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám biến thành sàn diễn di sản đúng nghĩa, với Đêm Chung kết và Lễ trao giải diễn ra giữa không gian bia tiến sĩ, mái ngói rêu phong và ánh sáng sân khấu. Sự kiện không chỉ nằm trong chuỗi hoạt động hướng tới kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám – trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076–2026), mà còn đặt một câu hỏi rõ ràng: nếu thời trang muốn bám rễ sâu vào bản sắc, nó phải bắt đầu từ đâu? Câu trả lời ở đây rất thẳng thắn – từ di sản.
Hơn 100 bản thiết kế: thế hệ trẻ đọc lại di sản bằng ngôn ngữ trang phục
Điểm đáng nói của cuộc thi không nằm ở số lượng bộ sưu tập catwalk, mà ở cách thế hệ trẻ tiếp cận di sản bằng tư duy thiết kế. Sau ba tháng phát động, Ban Tổ chức nhận hơn 100 tác phẩm từ sinh viên ngành thiết kế, mỹ thuật, thời trang trên cả nước và các nhà thiết kế trẻ mong muốn sáng tạo từ di sản văn hóa Việt Nam. Quy trình hai vòng với sơ khảo hồ sơ ý tưởng, bản vẽ rồi mới đến hiện thực hóa trang phục – từ áo, khăn, mũ đến phụ kiện trên các chất liệu như lụa, tơ tằm, voan, thêu tay, in chàm – buộc thí sinh không thể tiếp cận Văn Miếu một cách hời hợt. Họ phải nghiên cứu văn hóa khoa cử, biểu tượng kiến trúc, mỹ thuật trang trí để chuyển hóa thành chi tiết cắt cúp, đường thêu, mảng màu. Đó là bước dịch di sản sang ngôn ngữ thời trang, nơi “thiết kế trang phục Văn Miếu” không còn là khẩu hiệu, mà là quá trình giải mã nghiêm túc.
Khoa phục Việt Nam: từ bảo tồn sang sáng tạo
Văn Miếu - Quốc Tử Giám vốn là biểu tượng của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài của người Việt. Chọn khoa phục – trang phục gắn với chế độ khoa cử – làm trục nội dung, cuộc thi buộc chúng ta nhìn lại cách bảo tồn di sản. Nhà thiết kế Quang Hòa thẳng thắn nhận định: phát huy văn hóa không thể dừng ở việc giữ nguyên giá trị quá khứ trong tủ kính, mà cần tạo điều kiện để các giá trị ấy tiếp tục được sáng tạo và hiện diện trong đời sống đương đại. Ở sân Thái Học, những thiết kế như “Đăng khoa”, “Dấu mực lưu danh”, “Dòng chảy di sản” cho thấy khoa phục Việt Nam có thể được diễn giải bằng phom dáng mới, kỹ thuật mới nhưng vẫn giữ tinh thần văn hiến. Đó là một dạng “di sản thời trang”: di sản không bị hóa thạch, mà trở thành chất liệu để tái sinh trong tủ quần áo, trên sàn diễn, trong mắt công chúng trẻ.
Sân Thái Học: sàn diễn di sản kết nối thiết kế và công chúng
Việc 30 thiết kế xuất sắc được trưng bày ngay tại Văn Miếu và 15 thiết kế tiêu biểu nhất bước vào đêm chung kết khiến di tích không còn là điểm tham quan tĩnh lặng mà trở thành sàn diễn di sản đúng nghĩa. Khán giả không chỉ “ngắm” kiến trúc, mà còn nhìn thấy nó được dịch sang cấu trúc áo, đường diềm, họa tiết thêu. TS. Đường Ngọc Hà nhấn mạnh mong muốn đưa giá trị Văn Miếu - Quốc Tử Giám đến gần hơn với công chúng thông qua thiết kế thời trang đương đại. Về bản chất, đây là một quyết định mang tính chính sách di sản: thay vì giữ khoảng cách tôn nghiêm với giới trẻ, Văn Miếu chủ động mở cửa cho sáng tạo. Khi sinh viên thời trang, nhà thiết kế trẻ được “thử sức” với không gian này, di tích chuyển từ chỗ được bảo tồn thụ động sang vai trò động lực cho hệ sinh thái sáng tạo và công nghiệp văn hóa.
Giải thưởng và thông điệp: Di sản chỉ sống khi bước cùng thời gian
Đêm chung kết không dừng ở việc trao cúp cho vài cá nhân xuất sắc; hệ thống hạng mục giải thưởng đã nói lên triết lý của cuộc thi. Các giải “Tinh thần Văn hiến”, “Mạch nguồn di sản”, “Diễn giải đương đại”, “Khơi nguồn sáng tạo” và “Bình chọn online” cho thấy ban tổ chức coi trọng cả chiều sâu nghiên cứu lẫn khả năng kết nối với công chúng. Chung cuộc, giải thiết kế tiêu biểu Tinh thần Văn hiến được trao cho Nguyễn Thùy Linh với “Văn huyền”; Mạch nguồn di sản thuộc về Nguyễn Trà My (“Đăng khoa”) và Nguyễn Trúc Quỳnh (“Khuê Văn Các”); Diễn giải đương đại và Bình chọn online dành cho Nguyễn Thị Linh Chi (“Khắc”) và Hoàng Lâm Thùy Trang (“Dòng chảy di sản”); Khơi nguồn sáng tạo cho Mai Thị Ngọc Ánh với “Vinh quy”. Nếu phải rút ra một kết luận, thì chính là: di sản chỉ thực sự sống khi nó bước cùng thời gian, và những cuộc thi thiết kế trang phục Văn Miếu như thế này nên trở thành mô hình thường xuyên cho tương lai.
