Danh hiệu “đầu tiên” chỉ là điểm khởi đầu của một sứ mệnh lớn hơn
Việc một nữ bác sĩ Việt Nam ung thư trở thành Đại sứ Oncidium Foundation – tổ chức chuyên thúc đẩy khả năng tiếp cận các phương pháp ung thư hiện đại và điều trị ung thư tiên tiến – là bước ngoặt cho thấy trí tuệ y khoa trong nước đã đủ tầm tham gia mạng lưới chuyên gia ung thư quốc tế, đồng thời mở ra cơ hội kết nối tri thức toàn cầu với thực hành điều trị tại Việt Nam. PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học Hạt nhân và Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai, là bác sĩ Việt Nam đầu tiên được chọn làm Đại sứ ung thư quốc tế của Oncidium Foundation. Đây không chỉ là một danh hiệu đẹp dành cho một nữ bác sĩ mà là lời khẳng định: Việt Nam đã có tiếng nói chuyên môn đủ trọng lượng trong lĩnh vực điều trị bằng dược chất phóng xạ nhắm trúng đích. Theo thông tin từ tổ chức này, mạng lưới hiện có hơn 140 đại sứ tại trên 63 quốc gia, kết nối hơn 800 trung tâm Radioligand Therapy trên toàn cầu. Một đại diện Việt Nam bước vào mạng lưới ấy là cơ hội hiếm để biến tri thức quốc tế thành lợi ích cụ thể cho người bệnh trong nước.
Từ niềm tự hào cá nhân đến trách nhiệm kết nối hai chiều
Điều đáng chú ý trong câu chuyện của PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương là cách chị nhìn danh hiệu Đại sứ Oncidium Foundation: không phải chiếc huy chương để trưng bày, mà là công cụ để làm việc. Chị nói rõ, chữ “đầu tiên” không quan trọng bằng câu hỏi: mình sẽ làm được gì cho người bệnh ung thư từ cơ hội này. Đó là thái độ mà y tế Việt Nam đang rất cần – coi vinh dự quốc tế như một nhiệm vụ phải hoàn thành, không phải đích đến. Vai trò Đại sứ mở ra cánh cửa kết nối với mạng lưới chuyên gia ung thư quốc tế, cơ sở y tế và tổ chức nghiên cứu trên khắp thế giới, từ đó thúc đẩy đào tạo, trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực điều trị ung thư tiên tiến tại Việt Nam. Nhưng nữ bác sĩ không muốn Việt Nam chỉ đứng ở vị trí “người nhận”. Chị kỳ vọng đây sẽ là mối liên kết hai chiều: Việt Nam tiếp nhận những phương pháp ung thư hiện đại phù hợp, đồng thời đóng góp tiếng nói, dữ liệu và kinh nghiệm thực tiễn của mình vào cộng đồng y khoa toàn cầu.
Thu hẹp khoảng cách giữa thành tựu khoa học và giường bệnh
Thách thức lớn nhất trong ung thư học không nằm ở việc thế giới có bao nhiêu phương pháp điều trị ung thư tiên tiến, mà ở khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và giường bệnh. PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương thẳng thắn chỉ ra: một phương pháp ung thư hiện đại được phát triển trên thế giới không đồng nghĩa mọi bệnh nhân đều có thể tiếp cận. Khoảng cách ấy bị chi phối bởi chi phí, nguồn cung dược chất phóng xạ, hạ tầng kỹ thuật, nhân lực chuyên sâu và cả khả năng tiếp cận thông tin y khoa. Trong vai trò Đại sứ Oncidium Foundation, chị chọn tập trung vào việc thu hẹp khoảng cách đó. Theo chị, điều người bệnh cần trước hết là được tiếp cận phương pháp điều trị phù hợp vào đúng thời điểm. Muốn vậy, hệ thống phải nâng cao năng lực nhận diện bệnh nhân có chỉ định, hoàn thiện quy trình chuyên môn, tăng cường kết nối giữa các cơ sở điều trị và đặc biệt là cung cấp thông tin rõ ràng cho người bệnh và gia đình về lợi ích, giới hạn, nguy cơ và nơi có thể tiếp cận dịch vụ. Nếu khoảng cách từ tri thức đến thực hành được thu hẹp, danh hiệu Đại sứ mới có ý nghĩa thực sự.
Radiotheranostics: cơ hội lớn, điều kiện triển khai còn khắt khe
Oncidium Foundation tập trung vào điều trị bằng dược chất phóng xạ nhắm trúng đích – lĩnh vực radiotheranostics kết hợp chẩn đoán và điều trị bằng các tác nhân phóng xạ, hướng tới cá thể hóa điều trị ung thư. Đây là một trong những phương pháp ung thư hiện đại hứa hẹn thay đổi cách chúng ta tiếp cận bệnh nhân, nhưng cũng là lĩnh vực đòi hỏi chuẩn mực rất cao. Theo PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, thách thức không chỉ là tiếp nhận kỹ thuật mới, mà còn phải bảo đảm đủ nhân lực chuyên sâu, cơ sở hạ tầng, quy trình an toàn và khả năng tiếp cận phù hợp cho người bệnh. Radiotheranostics buộc hệ thống y tế phải phối hợp nhiều chuyên ngành: y học hạt nhân, ung bướu, chẩn đoán hình ảnh, dược phóng xạ, vật lý y khoa, điều dưỡng, an toàn bức xạ và quản lý chất lượng. Một kỹ thuật tiên tiến chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đúng chỉ định, đúng quy trình và bảo đảm chất lượng. Bởi vậy, nữ bác sĩ đặt ưu tiên vào các chương trình đào tạo chuyên sâu, chia sẻ quy trình thực hành, trao đổi chuyên gia và xây dựng mạng lưới cơ sở điều trị có khả năng phối hợp, hỗ trợ lẫn nhau trong nước.
Thành công phải đo bằng hành trình điều trị của bệnh nhân
PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương không giấu niềm vui khi trở thành Đại sứ Oncidium Foundation, nhưng chị cũng nhấn mạnh: “Danh hiệu không cứu người bệnh, điều trị mới là đích đến”. Nhìn về 3–5 năm tới, chị mong vai trò Đại sứ sẽ tạo ra kết quả cụ thể, không dừng lại ở hoạt động mang tính biểu tượng. Điều đó có nghĩa là người bệnh ung thư tại Việt Nam phải cảm nhận được sự thay đổi: biết mình có những lựa chọn nào, nên tìm đến đâu, được đánh giá theo tiêu chuẩn nào và có thể tiếp cận nguồn hỗ trợ ra sao. Từ góc nhìn của một nữ bác sĩ Việt Nam ung thư, chị coi công bằng trong tiếp cận điều trị là nguyên tắc phải đi song hành với tiến bộ khoa học. Người bệnh không thể bị giới hạn bởi nơi sinh sống hay khả năng tài chính khi đã có phương pháp điều trị phù hợp tồn tại trên thế giới. Nếu vai trò Đại sứ giúp cộng đồng chuyên môn trong nước kết nối chặt chẽ hơn với chuyên gia ung thư quốc tế, nâng cao năng lực điều trị ung thư tiên tiến và mở rộng cơ hội tiếp cận cho bệnh nhân, đó mới là thước đo thành công xứng đáng cho cả cá nhân bác sĩ Phương lẫn y học Việt Nam.
