Chăm sóc sức khỏe suốt đời bắt đầu từ việc phát hiện sớm
Nghị quyết 72 là định hướng đổi mới công tác bảo vệ sức khỏe theo hướng phòng bệnh chủ động, chăm sóc liên tục và quản lý sức khỏe người dân suốt vòng đời, thay vì chỉ tập trung điều trị khi bệnh đã xuất hiện. Đây không phải thay đổi câu chữ mà là yêu cầu tổ chức lại cách hệ thống y tế tiếp cận từng người dân.
Lý do phải chuyển hướng rất rõ: năm 2023, bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong tại Việt Nam. Tăng huyết áp và đái tháo đường thường tiến triển âm thầm; nhiều người chưa được phát hiện, hoặc đã có chẩn đoán nhưng chưa điều trị và kiểm soát hiệu quả. Khi bệnh chỉ được nhận ra sau biến chứng, cơ hội phòng ngừa và theo dõi sớm đã bị bỏ lỡ.
Áp lực còn tăng bởi già hóa dân số, đô thị hóa và lối sống thay đổi. Theo số liệu chuyên gia dẫn, khoảng 22% dân số chưa đáp ứng yêu cầu hoạt động thể lực; tỷ lệ tăng huyết áp là 26,2%, còn tỷ lệ mắc đái tháo đường khoảng 7,8%. Những con số ấy cho thấy chăm sóc sức khỏe cơ sở không thể chỉ là nơi tiếp nhận người bệnh sau cùng.
Tuyến cơ sở phải chuyển từ khám bệnh sang theo dõi liên tục
Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 đặt ra yêu cầu chuyển từ tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh và chăm sóc toàn diện, liên tục theo vòng đời. Tại cuộc làm việc sơ kết một năm thực hiện nghị quyết ngày 22/10/2026, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú yêu cầu khắc phục tình trạng chủ trương đúng nhưng triển khai chưa hiệu quả, đồng thời bảo đảm tiến độ và chất lượng các nhiệm vụ phải làm ngay.
Để định hướng ấy có ý nghĩa với người dân, y tế cơ sở phải trở thành nền tảng của hệ thống chăm sóc sức khỏe. Trạm y tế cần đủ năng lực dự phòng, quản lý và điều trị bệnh không lây nhiễm theo hướng dẫn chuyên môn; có cán bộ thôi chưa đủ. Nhân viên còn phải đánh giá nguy cơ, theo dõi diễn biến, kê đơn và xử trí trong phạm vi được phép. Nếu thiếu những năng lực này, mục tiêu quản lý tại cộng đồng dễ dừng ở việc ghi nhận danh sách.
Với người mắc bệnh mạn tính, được theo dõi gần nhà có thể giảm những chuyến đi lên tuyến trên chỉ để tái khám hoặc tiếp tục điều trị. Thời gian và chi phí đi lại khi phải di chuyển thường xuyên có thể trở thành gánh nặng kéo dài.
Lợi ích chỉ thành hiện thực khi người dân được theo dõi thật
Khám sàng lọc định kỳ và hồ sơ sức khỏe điện tử là những công cụ thiết thực, nhưng không thể thay thế việc theo dõi sau khám. Nghị quyết đặt nhiệm vụ từ năm 2026 tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, đồng thời lập sổ sức khỏe điện tử. Giá trị của lần khám nằm ở bước tiếp theo: người có nguy cơ được tư vấn, người đã mắc bệnh được nhắc theo dõi và kết quả được cập nhật để lần chăm sóc sau không bắt đầu từ con số không.
Quảng Ninh đã khám sức khỏe, sàng lọc cho 1.222.236 người tính đến ngày 16/9/2026, đạt 95,12%. Kết quả cho thấy có thể đưa dịch vụ đến số đông, song mục tiêu không nên chỉ là hoàn thành một đợt khám. Trong những tháng cuối năm 2026, địa phương cần tiếp tục sàng lọc những người còn lại, phấn đấu đạt tối đa 100%.
Bước kế tiếp là kết nối dữ liệu: Bộ Y tế phối hợp với Bộ Công an dự kiến hoàn thành tích hợp Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID cho 100% người dân trước ngày 30/6/2027. Cùng với đó, chương trình đào tạo dự kiến hỗ trợ hơn 500 bác sĩ, gồm khoảng 400 bác sĩ đào tạo chuyên khoa và ít nhất 100 bác sĩ ở trình độ cao hơn.
Đổi mới phải được đo bằng sự đồng hành của trạm y tế
Sổ điện tử và các đợt khám chỉ phát huy tác dụng nếu trạm y tế có đủ người, chuyên môn và quy trình để biến dữ liệu thành hướng dẫn cụ thể. Hồ sơ sức khỏe cần giúp nhân viên nhận ra ai cần đo huyết áp lại, ai cần xét nghiệm, ai cần chuyển tuyến và ai có thể tiếp tục điều trị tại địa phương. Đó mới là quản lý sức khỏe liên tục, thay vì một lần khám rồi để người dân tự xoay xở.
Việc tiếp tục điều tra trong năm 2026, sau khoảng năm năm, sẽ giúp đánh giá diễn biến tình hình mắc bệnh. Nhưng thành công của Nghị quyết 72 không chỉ nằm ở số lượt khám hay tỷ lệ hồ sơ được tạo lập. Thước đo gần gũi hơn là người dân có được phát hiện bệnh sớm, nhận lời khuyên phù hợp và tiếp cận theo dõi đáng tin cậy ngay tại nơi mình sinh sống hay không.
Chuyển từ chữa bệnh sang chăm sóc và quản lý sức khỏe suốt đời là hướng đi cần thiết trước gánh nặng bệnh không lây nhiễm. Muốn chủ trương đi vào thực chất, phải đầu tư để trạm y tế đủ năng lực đồng hành lâu dài, đồng thời bảo đảm mỗi lần khám dẫn đến một kế hoạch theo dõi rõ ràng. Khi đó, chăm sóc sức khỏe cơ sở mới thật sự đưa dịch vụ đến gần người dân hơn.
