Ngày Pháp luật Việt Nam và ý nghĩa của văn hóa thượng tôn pháp luật
Ngày Pháp luật Việt Nam là sự kiện chính trị, pháp lý thường niên nhằm tôn vinh Hiến pháp, pháp luật và thúc đẩy việc đưa quy định vào đời sống bằng nhận thức cùng hành động cụ thể. Sáng 8/11 tại Hà Nội, Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương tổ chức lễ hưởng ứng năm 2026. Sự kiện diễn ra trong dịp kỷ niệm 80 năm Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946; sau 13 năm, ngày này đã trở thành hoạt động có ảnh hưởng rộng và thu hút sự tham gia của hệ thống chính trị cùng người dân.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh văn hóa tôn trọng Hiến pháp và thượng tôn pháp luật là nền tảng để xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh và phát triển. Đây không nên chỉ là thông điệp trang trọng được nhắc lại mỗi dịp kỷ niệm. Giá trị của ngày lễ nằm ở việc khơi gợi một chuẩn mực chung: quyền và nghĩa vụ phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, còn quy định cần bảo vệ lợi ích chính đáng của người dân và doanh nghiệp.
Trách nhiệm nêu gương phải bắt đầu từ cơ quan nhà nước
Điểm đáng chú ý trong thông điệp tại buổi lễ là yêu cầu đặt trách nhiệm tuân thủ trước hết lên chính các cơ quan nhà nước và những người được giao thực thi quyền lực. Đây là đòi hỏi có tính nền tảng: bộ máy công quyền không thể thuyết phục xã hội chấp hành luật nếu bản thân cơ quan và cán bộ thiếu kỷ luật, né tránh trách nhiệm hoặc áp dụng quy định tùy tiện.
Phó Thủ tướng kêu gọi siết chặt kỷ luật trong xây dựng pháp luật, đồng thời tạo chuyển biến thực chất trong tổ chức thi hành. Ông cũng nhấn mạnh cần gắn phân cấp, phân quyền với nguồn lực và trách nhiệm giải trình, khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh; bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Những yêu cầu ấy cho thấy nêu gương không dừng ở lời cam kết. Cơ quan công quyền phải có năng lực giải quyết công việc, giải thích quyết định và chịu trách nhiệm về kết quả thực thi.
Hiệu quả thực thi mới là thước đo vị thế của pháp luật
Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh rằng thượng tôn Hiến pháp và pháp luật không thể chỉ đo bằng sự tôn trọng trên văn bản; cần căn cứ vào chất lượng từng quy định và hiệu quả của từng khâu thực hiện. Quan điểm này đặt trọng tâm đúng vào kết quả: một đạo luật chỉ phát huy giá trị khi người dân có thể thực hiện quyền của mình và cơ quan có thẩm quyền bảo vệ được các quyền ấy.
Tại buổi lễ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng chỉ ra khoảng cách giữa quy định với thực tiễn thi hành, giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực và năng lực hiện có. Nếu những khoảng cách này không được xử lý, luật có thể đúng về mục tiêu nhưng vẫn khó đi vào đời sống. Vì vậy, chất lượng thực thi pháp luật cần được xem là trách nhiệm xuyên suốt, không phải khâu xử lý sau cùng.
Đưa quy định vào đời sống, lấy người dân làm điểm xuất phát
Thông điệp của lễ hưởng ứng đòi hỏi đổi mới đồng thời cả khâu làm luật lẫn tổ chức thi hành: quy định cần thống nhất, minh bạch, khả thi, còn vướng mắc phát sinh phải được phát hiện và xử lý kịp thời. Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, việc theo dõi thi hành cần thực chất hơn, phân biệt rõ bất cập của chính sách với hạn chế trong tổ chức thực hiện để tìm đúng giải pháp.
Việc phổ biến pháp luật cũng cần bắt đầu từ nhu cầu chính đáng của người dân và doanh nghiệp, tận dụng công nghệ số và dữ liệu để mọi người dễ tiếp cận quy định. Đặc biệt, cần hỗ trợ nhóm dễ bị tổn thương và người dân ở địa bàn khó khăn để quyền hiến định được bảo đảm trong thực tế. Kết luận từ buổi lễ rất rõ: thượng tôn pháp luật không thể chỉ được yêu cầu ở xã hội. Muốn xây dựng niềm tin và một trật tự kỷ cương, cơ quan nhà nước phải tuân thủ, làm gương và chứng minh giá trị của pháp luật bằng hiệu quả phục vụ.
