Sàng lọc đưa phòng bệnh đến gần người dân
Phòng ngừa đột quỵ là quá trình phát hiện và kiểm soát các yếu tố nguy cơ trước khi biến cố xảy ra, kết hợp theo dõi sức khỏe, điều trị bệnh nền và duy trì lối sống lành mạnh. Đây không phải việc có thể trông cậy vào một buổi khám đơn lẻ, nhưng một buổi khám thuận tiện có thể là điểm khởi đầu thiết thực. Ngày 25/10, gần 1.000 người dân xã Đức Quang, Hà Tĩnh được khám sàng lọc và tư vấn miễn phí trong chương trình “Chủ động phòng, chống đột quỵ - Vì một Việt Nam khỏe mạnh”, hưởng ứng Ngày Thế giới Phòng chống Đột quỵ 29/10. Chương trình do Trung ương Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam phối hợp với Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế, Bayer Việt Nam, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu cùng các đơn vị liên quan tổ chức. Việc đưa dịch vụ về địa phương đặc biệt có ý nghĩa với người ít có điều kiện khám định kỳ: nguy cơ có thể được nhận diện trước khi biểu hiện thành một cơn đột quỵ.
Nội dung sàng lọc đột quỵ không chỉ dừng ở đo huyết áp. Người dân được kiểm tra đường huyết, cholesterol, BMI, xét nghiệm máu, khám thần kinh và tim mạch, đo điện tâm đồ, siêu âm mạch cảnh cùng các danh mục chuyên môn theo kế hoạch. Kết quả giúp nhân viên y tế tư vấn về tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, thừa cân, béo phì và rung nhĩ—những yếu tố có thể âm thầm làm tăng nguy cơ đột quỵ. Người có chỉ định được cấp thuốc miễn phí theo đơn. Giá trị của buổi khám vì thế nằm ở cả phát hiện lẫn hướng dẫn bước tiếp theo, chứ không chỉ ở số người được kiểm tra.
Gánh nặng lớn đòi hỏi nhận biết và hành động nhanh
Quy mô vấn đề khiến sàng lọc và truyền thông không thể chỉ là hoạt động hưởng ứng theo mùa. Tại Việt Nam, đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật; mỗi năm có khoảng 200.000 ca mới và 167.000 trường hợp tử vong. Gánh nặng còn liên quan đến các nguy cơ có thể thay đổi, trong đó có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, hút thuốc và ít vận động. Điều đó đặt trọng tâm vào việc giúp người dân biết tình trạng sức khỏe của mình và tìm tư vấn y tế, thay vì chờ triệu chứng nghiêm trọng mới hành động.
Nhận biết đột quỵ cũng có ý nghĩa sống còn khi triệu chứng xuất hiện đột ngột. Tổ chức Đột quỵ Thế giới kêu gọi hành động nhanh qua thông điệp “Mỗi phút đều quý giá”; quy tắc FAST nhắc cộng đồng để ý mặt méo, yếu hoặc tê một bên tay, nói khó hay không hiểu lời người khác, rồi gọi cấp cứu 115 ngay khi nghi ngờ. Chiến dịch truyền thông tại Việt Nam còn tập trung vào cấp cứu kịp thời, kiểm soát bệnh nền, lối sống lành mạnh, phục hồi chức năng và phòng tái phát. Truyền thông chỉ có ích khi chuyển thành phản ứng cụ thể: nhận ra dấu hiệu, gọi cấp cứu và không tự chờ triệu chứng tự hết.
Từ một buổi khám đến theo dõi lâu dài
Các hoạt động tại Hà Tĩnh nằm trong chương trình “Tăng cường dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ đột quỵ tại Việt Nam” giai đoạn 2026–2030, khởi động từ tháng 10/2025 dưới sự chỉ đạo của Cục Phòng bệnh và có sự đồng hành của các đối tác y tế. Sau một năm, chương trình đã tổ chức 9 đợt khám và tư vấn tại 8 tỉnh, thành phố, tiếp cận hơn 12.000 người. Quy mô này cho thấy mô hình có thể mở rộng, nhưng số lượt khám tự nó chưa chứng minh nguy cơ đã giảm. Bước quyết định là người được sàng lọc có tiếp tục kiểm soát bệnh nền, tuân thủ điều trị và tái khám hay không.
Chương trình tại Đức Quang còn hướng dẫn dùng ứng dụng theo dõi sức khỏe và hỗ trợ đồng bộ kết quả vào hồ sơ sức khỏe điện tử, tạo cầu nối giữa khám ban đầu với theo dõi sau đó. Long Châu cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với ngành y tế mở rộng tầm soát, tư vấn ở nhiều địa phương thông qua mạng lưới gần 3.000 nhà thuốc. Với mỗi người, phòng ngừa đột quỵ nên bắt đầu bằng khám sức khỏe định kỳ, kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu, vận động đều đặn, bỏ thuốc lá, đồng thời hỏi nhân viên y tế về kết quả bất thường. Sàng lọc mở ra cơ hội; nhận thức và theo dõi bền bỉ mới giúp biến cơ hội đó thành phòng bệnh lâu dài.
