Một giai đoạn mới, với yêu cầu tạo giá trị cao hơn
Hợp tác Việt Nam – Singapore là mối quan hệ kinh tế dài hạn, trong đó đầu tư, thương mại và kết nối doanh nghiệp cùng phát triển dựa trên lòng tin song phương và khả năng thích ứng với ưu tiên mới. Quan hệ này đang bước sang giai đoạn nhiều triển vọng hơn, nhưng phép thử không còn chỉ là thu hút thêm vốn: Việt Nam cần chuyển dòng đầu tư thành năng lực sản xuất, công nghệ và giá trị gia tăng trong nước. Dịp kỷ niệm 33 năm thành lập một tạp chí chuyên về diễn đàn doanh nghiệp là cơ hội nhìn lại vai trò của các kênh kết nối, đồng thời đặt câu hỏi về bước tiếp theo. Niềm tin của nhà đầu tư Singapore được nâng đỡ bởi định hướng mở cửa, hội nhập và cải cách của Việt Nam, quy mô thị trường, lực lượng lao động trẻ cùng khuôn khổ quan hệ ổn định. Đây là nền tảng đáng kể; để biến nền tảng thành tăng trưởng bền vững, hợp tác phải đi sâu hơn vào chuỗi cung ứng và năng lực trong nước.
Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore, hình thành năm 1996, là biểu tượng của quan hệ đối tác thực chất được duy trì qua nhiều chu kỳ kinh tế. Kinh nghiệm đó cho thấy sự bền bỉ của hợp tác không đến từ một dự án đơn lẻ mà từ khả năng cùng điều chỉnh khi ưu tiên thay đổi. Với thương mại Việt Nam Singapore, triển vọng vì vậy không nên chỉ được nhìn qua quy mô trao đổi, mà còn qua việc doanh nghiệp hai nước có thể hình thành quan hệ cung ứng ổn định, chia sẻ kinh nghiệm và mở rộng liên kết trong các lĩnh vực mới đến đâu.
Dòng vốn đang đa dạng, cơ hội cần được chọn lọc
Sản xuất và bất động sản công nghiệp vẫn là trụ cột của dòng vốn Singapore, nhưng các cơ hội đang mở rộng sang công nghệ, logistics, năng lượng tái tạo, hạ tầng dữ liệu, y tế, dịch vụ tài chính và giải pháp đô thị. Đó là tín hiệu tích cực, song Việt Nam không nên xem mọi dự án mới là thành công ngang nhau. Câu hỏi quan trọng là dự án có tạo thêm năng lực nghiên cứu, đào tạo lao động, chuyển giao công nghệ và cơ hội cho nhà cung cấp trong nước hay không. Nếu thiếu những liên kết đó, đầu tư song phương có thể tăng về quy mô nhưng tác động lan tỏa vẫn hạn chế. Ngược lại, khi doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, dòng vốn có thể hỗ trợ mục tiêu chuyển dịch từ lắp ráp chi phí thấp sang sản xuất giá trị cao.
Để thu hút nhà sản xuất tiên tiến, Việt Nam cần hạ tầng đáng tin cậy gắn với năng lượng sạch, kết nối số, logistics hiệu quả, năng lực nghiên cứu và đào tạo, cùng mạng lưới nhà cung cấp trong nước vững mạnh. Chất lượng nguồn điện, khả năng tiếp cận điện tái tạo, xử lý nước thải, kinh tế tuần hoàn và kết nối giao thông có khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu đều là những điều kiện cần theo dõi. Cùng lúc, quy trình phê duyệt về đất đai, môi trường, xây dựng và phòng cháy chữa cháy cần rõ ràng, kịp thời; các quy định về dữ liệu, an ninh mạng và sở hữu trí tuệ cũng phải tạo được sự tin cậy. Ưu đãi sẽ có ý nghĩa hơn khi gắn với nghiên cứu, phát triển nhân lực và chuyển giao công nghệ.
VCCI có thể biến cơ hội thành kết nối thực chất
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam có thể đảm nhiệm vai trò cầu nối giữa Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời kết nối doanh nghiệp Việt Nam với nhà đầu tư quốc tế. Trong quan hệ với Singapore, nhiệm vụ thiết thực là đưa doanh nghiệp Singapore đến gần các đối tác Việt Nam phù hợp và giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn môi trường kinh doanh trong nước. Đây không chỉ là hoạt động xúc tiến; một đầu mối kết nối hiệu quả còn có thể giúp doanh nghiệp xác định nhu cầu, tìm nhà cung cấp và nhận diện trở ngại chính sách trước khi chúng làm chậm dự án. Vai trò ấy càng quan trọng khi hợp tác mở rộng khỏi sản xuất truyền thống sang các lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn và phối hợp giữa nhiều bên.
Các kênh đối thoại và chia sẻ kinh nghiệm cần tiếp tục chuyển kiến nghị của doanh nghiệp thành thông tin hữu ích cho việc hoàn thiện cơ chế, chính sách; đồng thời tăng cường trao đổi giữa cộng đồng doanh nghiệp hai nước. Bước đi tiếp theo nên là xây dựng những hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sự tham gia của nhà sản xuất, nhà cung cấp trong nước, phòng thí nghiệm, doanh nghiệp khởi nghiệp và đơn vị dịch vụ. Đây là hướng hợp tác đáng theo dõi vì nó nối đầu tư với năng lực nội địa, thay vì để hai bên chỉ gặp nhau ở khâu triển khai dự án. Kết luận lại, triển vọng hợp tác Việt Nam Singapore là có cơ sở, nhưng thành công của giai đoạn mới sẽ được quyết định bởi chất lượng liên kết: vốn cần đi cùng công nghệ, doanh nghiệp cần kết nối với nhau và chính sách cần theo kịp nhu cầu sản xuất tiên tiến.
