Thận – sát thủ thầm lặng bị chính thói quen của chúng ta nuôi dưỡng
Những thói quen hại thận là các hành vi lặp lại trong sinh hoạt và ăn uống hằng ngày như uống quá ít nước, ăn nhiều muối, lạm dụng thức ăn nhanh và ít vận động, khiến chức năng thận suy giảm âm thầm trong nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng cho đến khi tổn thương đã trở nên nghiêm trọng. Thận là cơ quan lọc máu, loại bỏ chất thải, kiểm soát huyết áp, cân bằng điện giải và hỗ trợ tạo hồng cầu, nên khi nó suy yếu, toàn bộ sức khỏe thận kéo theo cơ thể đều bị ảnh hưởng. Điều đáng đáng giận ở đây là: chúng ta không phá thận bằng một lần ăn chơi quá đà, mà bằng cả thập kỷ sống cẩu thả. Bác sĩ Kalyani Perumal, chuyên gia thận học tại Cook County Health (Mỹ), gọi bệnh thận là một “sát thủ thầm lặng” chính vì phần lớn người bệnh chỉ phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn. Nếu tiếp tục xem nhẹ, cái giá phải trả là suy thận, lọc máu và gánh nặng điều trị suốt đời – thứ không ai muốn nhưng nhiều người đang tự đẩy mình đến gần mỗi ngày.
Thức ăn nhanh, nhiều muối, nhiều đường: công thức hoàn hảo để phá hỏng thận
Nếu phải chỉ ra một thói quen hại thận phổ biến nhất, đó chính là biến thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và siêu chế biến thành lựa chọn mỗi ngày. Khi còn trẻ, chúng ta viện lý do lịch học, công việc bận rộn, áp lực và tiện lợi để ăn vội, rồi dần dần chấp nhận một chế độ ăn nhiều muối, nhiều đường, nhiều năng lượng rỗng như điều “bình thường”. Đến lúc thận kêu cứu thì đã quá muộn. Thực phẩm chế biến sẵn thường chứa lượng muối rất cao, làm cơ thể giữ nước, tăng huyết áp và lâu dài gây tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, suy giảm khả năng lọc máu. Đồ uống nhiều đường, năng lượng cao nhưng ít chất xơ lại thúc đẩy béo phì và tiểu đường type 2 – hai nguyên nhân quan trọng dẫn tới bệnh thận mạn. Ở đây, kẻ nguy hiểm không phải là một bữa gà rán hiếm hoi mà là việc ăn kiểu này ngày qua ngày, năm này qua năm. Chúng ta đang nuôi dưỡng bệnh thận bằng sự tiện lợi và thói quen xấu, rồi biện minh rằng mình vẫn “khỏe”.
Uống ít nước, ăn mặn, lười vận động: đường tắt dẫn tới sỏi thận
Sức khỏe thận không chỉ bị bào mòn bởi bệnh mạn tính, mà còn bị tấn công trực tiếp bởi sỏi thận – hậu quả của những thói quen tưởng như vô hại. Sỏi thận nguyên nhân thường xuất phát từ việc nồng độ các chất tạo sỏi như canxi, oxalat, axit uric trong nước tiểu tăng cao và kết tinh. Theo bác sĩ Sony Mehta, uống không đủ nước là một trong những yếu tố quan trọng nhất làm tăng nguy cơ hình thành sỏi. Khi cơ thể thiếu nước, nước tiểu cô đặc, tạo môi trường lý tưởng để khoáng chất kết tinh và tích tụ thành sỏi. Uống ít nước, ăn mặn làm tăng lượng canxi bài tiết qua nước tiểu, càng góp phần tạo điều kiện hình thành sỏi. Ít vận động, thường xuyên ăn thực phẩm chế biến sẵn, thừa cân, béo phì, tiểu đường, nồng độ axit uric cao và hội chứng chuyển hóa đều đẩy nguy cơ lên cao. Nếu trong gia đình đã có người từng mắc sỏi thận, nguy cơ của bạn càng lớn. Chúng ta không thiếu thông tin, chúng ta thiếu quyết tâm thay đổi. Tiếp tục ngồi lì, ăn mặn và quên uống nước nghĩa là chấp nhận chơi trò may rủi với chính thận của mình.
Sỏi thận và bệnh thận: đều âm thầm cho đến khi phải cấp cứu
Điểm kinh hoàng nhất của bệnh thận là sự im lặng. Thận có khả năng “dự trữ” chức năng lớn, nên ngay cả khi khả năng lọc bắt đầu suy giảm, cơ thể gần như không phát tín hiệu rõ ràng. Nhiều người không có biểu hiện gì cho đến khi mệt mỏi nhiều, phù chân, phù mặt, bụng sưng, suy giảm tập trung – lúc ấy tổn thương đã tiến triển đáng kể. Đây là lý do người có tiểu đường, tăng huyết áp, béo phì hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh thận bắt buộc phải coi khám sức khỏe định kỳ là ưu tiên, không phải lựa chọn. Sỏi thận cũng không hề ngoan hiền hơn. Một số viên sỏi tồn tại âm thầm, không gây triệu chứng cho đến khi chúng đủ lớn để gây tắc nghẽn dòng nước tiểu hoặc dẫn đến nhiễm trùng. Khi sỏi di chuyển, người bệnh mới đau vùng mạn sườn, lưng, bụng dưới hoặc bẹn, tiểu ra máu, nóng rát khi đi tiểu, buồn nôn, tiểu nhiều lần, khó tiểu hoặc dòng tiểu yếu. Sốt, rét run kèm đau khi đi tiểu là dấu hiệu đặc biệt nguy hiểm vì có thể là nhiễm trùng đường tiết niệu trên nền tắc nghẽn và cần thăm khám sớm. Chờ đến lúc đau dữ dội mới đi khám nghĩa là tự mình đẩy vấn đề thành cấp cứu.
Thay đổi thói quen hôm nay để không phải trả giá bằng suy thận mai sau
Tin tốt là thói quen hại thận có thể được đảo ngược nếu chúng ta chịu dừng lại và thay đổi trước khi tổn thương trở nên không hồi phục. Đầu tiên, hãy xem lại chế độ ăn: giảm mạnh thức ăn nhanh, thịt chế biến, thực phẩm đóng gói và món nhiều muối, nhiều đường; ưu tiên thực phẩm tươi, rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn protein phù hợp. Khi nấu ăn, dùng tỏi, rau thơm, gia vị, nước cốt chanh để tăng hương vị thay vì phụ thuộc vào muối. Thứ hai, hãy nghiêm túc với nước: uống nước đều đặn trong ngày, chú ý bổ sung khi vận động, hoạt động ngoài trời hoặc thời tiết nóng, thay vì chờ đến lúc khát mới uống. Màu nước tiểu vàng sẫm là một tín hiệu cơ thể đang thiếu nước. Thứ ba, tăng vận động, kiểm soát cân nặng, quản lý tốt tiểu đường và các rối loạn chuyển hóa để phòng ngừa bệnh thận và giảm nguy cơ sỏi thận. Cuối cùng, coi khám sức khỏe định kỳ, đo huyết áp, xét nghiệm máu và nước tiểu là hàng rào bảo vệ bắt buộc cho sức khỏe thận. Chúng ta không thể đòi hỏi một lá thận khỏe mạnh nếu mỗi ngày vẫn cố chấp duy trì những thói quen làm tổn hại nó.
