Khi “cảm cúm” không còn vô hại
Viêm cơ tim ở thanh thiếu niên là tình trạng viêm của cơ tim khiến tim suy yếu đột ngột, dễ bị rối loạn nhịp và ngừng bơm máu, nhưng giai đoạn đầu lại thường biểu hiện rất mơ hồ, dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm thông thường nên nhiều gia đình và chính bản thân người bệnh hay chủ quan. Trong nhiều trường hợp, thanh thiếu niên chỉ thấy đau mỏi người, chảy nước mũi, mệt nhẹ rồi vẫn đi học, đi làm như bình thường, cho đến khi cơ tim bị tổn thương nặng dẫn đến ngừng tim đột ngột. Đây là lý do những triệu chứng cảm cúm nguy hiểm không được phép xem nhẹ, nhất là khi đi kèm khó thở, đau ngực, choáng váng hoặc đánh trống ngực.
Nam sinh 17 tuổi ngừng tim sau hai tuần mệt kiểu cảm cúm
Điều khiến tôi thấy đáng báo động là câu chuyện của một nam sinh 17 tuổi, hoàn toàn khỏe mạnh, không tiền sử bệnh tim, nhưng khoảng hai tuần trước biến cố lại chỉ có những triệu chứng rất “hiền” như đau mỏi người, chảy nước mũi. Trong kỳ nghỉ hè, em tranh thủ đi làm thêm, phụ giúp người bác tại công trường. Khoảng 15 phút trước khi nhập viện, em bất ngờ ngất xỉu và rơi vào tình trạng ngừng tuần hoàn ngoại viện; gia đình vội đưa em tới khoa Cấp cứu của một bệnh viện tuyến huyện. Tại đây, đội ngũ y tế phải cấp cứu ngừng tuần hoàn liên tục trong khoảng 45 phút, đối mặt nhiều lần với rung thất và buộc phải sốc điện nhiều lần, đặt ống nội khí quản, dùng thuốc hỗ trợ tuần hoàn để cố gắng kéo bệnh nhân trở lại ranh giới của sự sống.
Trường hợp này cho thấy một sự thật khó chấp nhận: một đợt mệt kiểu cảm cúm ở tuổi 17 có thể che giấu một cơn bão viêm cơ tim, và khi dấu hiệu rõ ràng xuất hiện thì tim đã dừng hoạt động. Câu hỏi không phải là “sao lại xui đến vậy?”, mà là “chúng ta có bỏ lỡ cơ hội nhận ra sớm hơn không?”.
Những phút vàng trong cấp cứu tim mạch trẻ em
Câu chuyện của nam sinh 17 tuổi không phải là cá biệt. Khoảng 19h ngày 28/7, một bệnh nhi 12 tuổi bất ngờ hôn mê khi đang đá bóng, được đưa tới khoa Cấp cứu và được xác định là ngừng tuần hoàn. Đội cấp cứu đã ngay lập tức hồi sinh tim phổi, ghi nhận trên monitor sóng rung thất – một rối loạn nhịp cực kỳ nguy hiểm khiến tim không thể bơm máu hiệu quả. Họ tiến hành sốc điện ngoài lồng ngực, tiếp tục hồi sức tích cực và chỉ sau khoảng 5 phút, các tín hiệu sống của em bé trở lại, nhịp tim và mạch hồi phục, ý thức dần cải thiện.
Chưa đầy một tuần sau, khoảng 11h ngày 31/7, đội ngũ này lại tiếp nhận bệnh nhân 17 tuổi đột ngột hôn mê khi làm việc tại công trường, trong tình trạng ngừng tuần hoàn ngoại viện. Lần này, cuộc chạy đua với tử thần kéo dài tới 45 phút hồi sinh tim phổi và nhiều lần sốc điện ngoài lồng ngực cho cơn rung thất kéo dài. "Hai trường hợp được cứu sống cho thấy giá trị của từng phút trong cấp cứu ngừng tuần hoàn". Nếu chậm trễ, não sẽ thiếu oxy, nguy cơ tổn thương não và tử vong tăng lên theo từng phút.
ECMO và chuỗi sống còn: công nghệ chỉ phát huy khi không lỡ thời điểm
Sau khi nhịp tim của nam sinh 17 tuổi được khôi phục tại bệnh viện tuyến huyện, đó mới chỉ là bước đầu trên hành trình giành lại sự sống. Tình trạng của em vẫn rất nặng, cần những biện pháp điều trị chuyên sâu, nên bệnh viện đã liên hệ và chuyển em tới một bệnh viện tuyến trên, nơi bệnh nhân tiếp tục được điều trị tích cực và hỗ trợ tuần hoàn – hô hấp ngoài cơ thể (ECMO). Sau gần một tháng điều trị, bệnh nhân đã được cứu sống. Đây là minh chứng rõ ràng rằng công nghệ ECMO có thể cứu sống bệnh nhân ngừng tim khi can thiệp kịp thời trong “phút vàng”, nhưng bản thân ECMO không thể bù cho sự chậm trễ ban đầu: nếu không được hồi sinh tim phổi sớm và duy trì dòng máu tối thiểu tới não, mọi thiết bị hiện đại sau đó đều khó đảo ngược tổn thương.
Điều làm tôi trăn trở là ngừng tuần hoàn không chỉ xảy ra ở người cao tuổi hay người đã được chẩn đoán bệnh tim; ngay cả trẻ khỏe, đang học tập, lao động hay chơi thể thao bình thường cũng có thể bất ngờ gục xuống. Vì vậy, cộng đồng không thể phó mặc hoàn toàn cho bệnh viện: nhận biết, gọi cấp cứu, ép tim ngoài lồng ngực và sử dụng máy khử rung tự động (AED) khi có sẵn phải trở thành kỹ năng cơ bản. Đây là những thao tác tưởng đơn giản nhưng có ý nghĩa sống còn.
Dấu hiệu cảnh báo cần nhập viện ngay và thông điệp cho phụ huynh
Từ những câu chuyện trên, tôi cho rằng mỗi gia đình có con ở tuổi dậy thì cần thay đổi cách nhìn về các triệu chứng giống cảm cúm. Khi trẻ có đau mỏi người, chảy nước mũi kèm theo mệt bất thường kéo dài, cần theo dõi sát hơn thay vì coi đó là cảm cúm đơn giản. Đặc biệt, phải đưa trẻ đi khám hoặc gọi cấp cứu ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu báo động: ngất xỉu, đột ngột bất tỉnh, khó thở hoặc thở bất thường, đau ngực, tim đập nhanh bất thường, da tái hoặc lạnh. Trong tình huống một người đột ngột bất tỉnh, không thở hoặc chỉ thở bất thường, việc đầu tiên là phải lập tức gọi cấp cứu và bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực nếu không thấy dấu hiệu tuần hoàn.
Cấp cứu tim mạch trẻ em không còn là chuyện xa vời; nó có thể xảy ra ngay trên sân bóng, trong xưởng làm thêm hay tại nhà. Ngừng tim đột ngột ở người trẻ, khỏe mạnh là lời nhắc rằng sức khỏe tim mạch không được phép bị xem nhẹ. "Trong cấp cứu ngừng tuần hoàn, không được chờ đợi. Phát hiện càng sớm, ép tim càng sớm và gọi cấp cứu càng sớm, cơ hội sống càng được kéo dài". Nếu một bài học cần được rút ra từ những câu chuyện này, thì đó là: đừng bao giờ coi nhẹ những triệu chứng cảm cúm nguy hiểm ở thanh thiếu niên, vì đằng sau một cơn sổ mũi có thể là trái tim đang kêu cứu.
