Bức tranh chung: Bắc Ninh chọn hạ tầng làm đòn bẩy tăng trưởng
Phát triển hạ tầng Bắc Ninh là quá trình tỉnh tập trung nguồn lực cho các dự án giao thông, đô thị và kỹ thuật then chốt, kết hợp đấu giá đất, khai thác vật liệu san lấp và các công trình trọng điểm để mở rộng không gian phát triển, tăng nguồn thu ngân sách và thu hút đầu tư lâu dài. Trong bối cảnh cạnh tranh vùng ngày càng gay gắt, Bắc Ninh đang gửi đi một thông điệp rõ ràng: hoặc tăng tốc, hoặc tụt lại phía sau. Việc đồng thời đẩy mạnh Bắc Ninh đấu giá đất và chuẩn bị vật liệu cho cảng hàng không Gia Bình cho thấy tỉnh không chỉ “vá” những điểm nghẽn cục bộ, mà còn định hình lại cấu trúc phát triển. Hướng đi này mang tính chủ động, song cũng đi kèm yêu cầu quản trị rủi ro, từ tài chính đất đai đến môi trường khai thác khoáng sản.
Đấu giá 36 lô đất tại phường Nam Sơn: công cụ tài chính hay phép thử kỷ luật?
UBND phường Nam Sơn đã ban hành Kế hoạch số 116, đưa 36 lô đất ở với tổng diện tích hơn 3.688 m2 vào kế hoạch đấu giá trong năm 2026. Phần lớn trong số này nằm tại Dự án Hạ tầng kỹ thuật khu nhà ở DCDV khu Sơn Nam (khu số 2), gồm 34 lô với diện tích 3.484,4 m2. Hai lô còn lại thuộc dự án khu nhà ở DCDV và đấu giá quyền sử dụng đất tạo vốn xây dựng hạ tầng phường Vân Dương và xã Nam Sơn, nay thuộc phường Nam Sơn, với diện tích 203,70 m2. Đây không chỉ là động thái tăng nguồn cung đất ở để tổ chức Bắc Ninh đấu giá đất, mà còn là phép thử cho kỷ luật tài chính. Kế hoạch quy định rõ, trong vòng không quá 5 ngày làm việc kể từ khi có quyết định công nhận kết quả trúng đấu giá, cơ quan thuế phải gửi thông báo nộp tiền sử dụng đất cho người trúng. Nếu người trúng không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đúng hạn, cơ quan chuyên môn sẽ trình Chủ tịch UBND phường Nam Sơn xem xét hủy quyết định công nhận kết quả trúng đấu giá.
Cách làm này thể hiện cách nhìn khá thẳng thắn: đấu giá đất là công cụ tạo vốn cho phát triển hạ tầng, nhưng kỷ luật tài chính là lằn ranh không được vượt. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Việc đưa 36 lô đất vào kế hoạch đấu giá trong năm 2026 tiếp tục tạo thêm nguồn đất ở để tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất, đồng thời gắn với yêu cầu quản lý chặt nghĩa vụ tài chính của người trúng đấu giá sau khi kết quả được công nhận”. Tuy nhiên, thành công hay không sẽ phụ thuộc vào hai yếu tố: minh bạch thông tin để hạn chế đầu cơ, và khả năng xử lý dứt khoát các trường hợp chây ì nộp tiền. Nếu làm tốt, đây sẽ là nguồn lực quan trọng để tái đầu tư cho phát triển hạ tầng Bắc Ninh; nếu lỏng lẻo, nhịp tăng tốc dễ bị chặn bởi nợ đọng và khiếu kiện.
Cảng hàng không Gia Bình: khai thác đất san lấp và bài toán vật liệu cho đại dự án
Song song với đấu giá đất, Bắc Ninh đang dồn lực cho cảng hàng không Gia Bình, một dự án được kỳ vọng thay đổi bản đồ hạ tầng vùng. Để bảo đảm nguồn cung đất san lấp phục vụ thi công Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, UBND tỉnh đã cấp 2 giấy phép khai thác đất san lấp mặt bằng theo cơ chế đặc thù cho Công ty cổ phần Thái Minh tại thôn Phượng Hoàng và thôn Nam Sơn, xã Nghĩa Phương, với tổng diện tích 81,16 ha. Tổng trữ lượng đất của 2 mỏ gần 29 triệu m3, công suất khai thác hơn 6,5 triệu m3/năm. Đại diện doanh nghiệp cho biết tỉnh đã cấp 11 giấy phép khai thác đất san lấp với tổng trữ lượng 73,2 triệu m3 để phục vụ thi công cảng hàng không Gia Bình và các công trình liên quan. Đây là bước đi cho thấy tỉnh không muốn dự án trọng điểm bị chậm chỉ vì thiếu đất san lấp. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, các hồ sơ cấp mới thêm 9 mỏ đất đang được hoàn thiện theo cơ chế đặc thù để rút ngắn thủ tục, sớm đưa điểm mỏ vào khai thác.
Điểm đáng chú ý là chiến lược vật liệu của Bắc Ninh mang tính “phòng thủ từ xa”. Thay vì phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, tỉnh tạo dư địa trữ lượng lớn để chủ đầu tư và nhà thầu chủ động phương án khai thác, vận chuyển, tập kết và cung ứng vật liệu. Câu nói đáng trích dẫn là: “Việc áp dụng cơ chế này giúp rút ngắn thời gian hoàn thiện thủ tục, sớm đưa các điểm mỏ vào khai thác, qua đó bổ sung đáng kể nguồn đất san lấp phục vụ dự án với nhu cầu vật liệu rất lớn và liên tục”. Tuy nhiên, bài toán không chỉ là khối lượng. Cơ chế đặc thù rút ngắn thủ tục phải đi kèm giám sát chặt môi trường, an toàn khai thác và hạ tầng khu vực mỏ. Nếu quản trị yếu, lợi ích ngắn hạn cho cảng hàng không Gia Bình có thể đánh đổi bằng chi phí dài hạn cho môi trường và người dân quanh vùng.
Từ đấu giá đất đến đại dự án: Bắc Ninh cần gì để không “quá tải hạ tầng”?
Nhìn vào chuỗi động thái từ Bắc Ninh đấu giá đất tại Nam Sơn đến tăng tốc vật liệu cho cảng hàng không Gia Bình, có thể thấy một bức tranh nhất quán: tỉnh muốn đẩy nhanh phát triển hạ tầng Bắc Ninh theo hướng chủ động nguồn lực. Đấu giá đất mang lại nguồn vốn và quỹ đất đô thị, còn khai thác mỏ đất san lấp tạo nền cho hạ tầng giao thông cấp vùng. Vấn đề là làm sao để hai hướng đi này bổ trợ, chứ không chồng chéo gây sức ép lên không gian sống và hạ tầng hiện hữu. Sự thiếu vắng thông tin chi tiết về các tuyến cầu vượt sông Bắc Ninh trong tài liệu hiện có cho thấy chiến lược kết nối giao thông tổng thể vẫn cần được làm rõ hơn ở cấp quy hoạch và truyền thông tới người dân. Nếu chỉ nhìn từng mảnh rời rạc, câu chuyện dễ bị hiểu là chạy theo dự án, thay vì một chiến lược hạ tầng dài hạn.
Để không rơi vào tình trạng “quá tải hạ tầng” – khi đường, cầu, sân bay mọc lên nhưng thiếu kết nối đồng bộ – Bắc Ninh cần ba điều. Thứ nhất, kỷ luật tài chính nghiêm với các phiên đấu giá đất, coi đó là bài test năng lực nhà đầu tư chứ không chỉ là cuộc đua giá. Thứ hai, giám sát độc lập với các mỏ cung cấp đất cho cảng hàng không Gia Bình, bảo đảm không hy sinh môi trường địa phương cho mục tiêu tiến độ. Thứ ba, công khai lộ trình và thứ tự ưu tiên các dự án hạ tầng, để người dân và doanh nghiệp nhìn thấy bức tranh dài hạn, từ khu dân cư mới đến các trục giao thông lớn. Khi đó, đấu giá đất không chỉ là nguồn thu, còn là công cụ định hình đô thị; còn vật liệu san lấp cho sân bay không chỉ là “đất đổ nền”, mà là bước chuẩn bị cho một cấu trúc hạ tầng mới, nơi Bắc Ninh có thể cạnh tranh ngang hàng với các trung tâm công nghiệp – dịch vụ khác.
