Mặt bằng thương mại mới: cú nhảy 172 tỷ USD và ý nghĩa
Xuất nhập khẩu Việt Nam là tổng giá trị hàng hóa xuất khẩu ra và nhập khẩu vào nền kinh tế trong một giai đoạn nhất định, phản ánh sức sản xuất trong nước, mức độ hội nhập với chuỗi cung ứng toàn cầu và khả năng tận dụng thị trường quốc tế để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong 8 tháng năm 2026, bức tranh này thay đổi rõ rệt: tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng thêm khoảng 172 tỷ USD so với cùng kỳ, vượt trên 770 tỷ USD và đạt mức cao nhất từ trước tới nay cho cùng giai đoạn. Điều này không chỉ là một con số kỷ lục mà còn cho thấy Việt Nam đang hình thành một mặt bằng kim ngạch thương mại quốc tế mới, mang tính cấu trúc hơn là biến động ngắn hạn. Độ mở thương mại tăng nhanh, nhưng điều đáng bàn là chất lượng của tăng trưởng, với cơ cấu nghiêng mạnh về nhóm hàng công nghiệp chế biến và tư liệu sản xuất, thay vì xuất thô rồi nhập về tiêu dùng.
Dệt may: tăng trưởng chậm nhưng là trụ cột ổn định
Trong bức tranh xuất nhập khẩu Việt Nam, dệt may tiếp tục là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực, nhưng câu hỏi quan trọng là: ngành này đang tăng trưởng theo chiều rộng hay chiều sâu. 8 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt gần 26,9 tỷ USD, chỉ tăng 1,6% so với cùng kỳ. Theo Cục Hải quan, "kim ngạch duy trì ở mức cao cho thấy hoạt động sản xuất, xuất khẩu của ngành vẫn giữ được nền tảng tương đối ổn định trong bối cảnh thị trường quốc tế có nhiều biến động". Mức tăng không ấn tượng nếu nhìn thuần túy con số, nhưng về chiến lược, việc giữ vững quy mô lớn trong điều kiện nhu cầu thế giới chao đảo lại là tín hiệu tích cực: doanh nghiệp Việt Nam đang phân tán rủi ro bằng cách mở rộng thị trường sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Hà Lan, Trung Quốc, Canada, Campuchia, Anh và Đức. Nền tảng này khiến dệt may vẫn là “cục tạ” ổn định nâng mặt bằng kim ngạch thương mại 2026, dù không phải là động lực tăng tốc mạnh nhất.
Thủy sản: tăng tốc hai chữ số và câu chuyện đa dạng thị trường
Khác với dệt may, xuất khẩu thủy sản đang thể hiện vai trò động lực tăng trưởng mới khi đạt tốc độ tăng hai chữ số. Tính chung 8 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 7,99 tỷ USD, tăng 11,8% so với cùng kỳ. Sức bật này không đến từ một thị trường đơn lẻ mà từ chiến lược đa dạng hóa: Trung Quốc chiếm 23,74% tổng kim ngạch, Hoa Kỳ 15,68%, Nhật Bản 13,95%, Hàn Quốc 7,06%, Úc 3,15%, Anh 2,92% và các thị trường khác đến 33,49%. Việc Brazil tăng trưởng tới 46,1% và nhiều thị trường ngoài khu vực truyền thống như Đài Loan tăng trên 20% cho thấy dư địa mở rộng vẫn còn lớn. Dù nhập khẩu thủy sản của EU từ Việt Nam giảm nhẹ, khu vực này vẫn phải nhập hơn 70% lượng thủy sản tiêu thụ do sản lượng nội khối suy giảm và nuôi trồng tăng chậm. Nếu doanh nghiệp nâng giá trị chế biến, đáp ứng tiêu chuẩn, EU sẽ tiếp tục là “biên tiềm năng” nâng thêm kim ngạch thương mại 2026.
Cơ cấu nhập khẩu và mùa cao điểm: tại sao tăng mạnh không hẳn là tin xấu
Điểm dễ gây lo lắng trong bức tranh kim ngạch thương mại 2026 là nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, với 8 tháng đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3% so với cùng kỳ, tương ứng tăng 103,18 tỷ USD. Tuy nhiên, phần lớn hàng hóa nhập khẩu là tư liệu sản xuất, đạt 372,04 tỷ USD và chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu; trong đó máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng chiếm 57,6%, còn nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 36,5%, hàng tiêu dùng chỉ 5,9%. Điều này nghĩa là nhập khẩu đang tạo thêm năng lực cho sản xuất và xuất khẩu, không phải bơm vào tiêu dùng thuần túy. Những tháng cuối năm, xuất nhập khẩu hàng hóa tiếp tục sôi động nhờ mùa tiêu dùng cao điểm, hỗ trợ mạnh cho sản xuất và thương mại. Về bản chất, Việt Nam chấp nhận nhập siêu để đầu tư cho năng lực công nghiệp và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu – nếu quản trị tốt, đây là lựa chọn chiến lược chứ không phải lệ thuộc thụ động.
Triển vọng kỷ lục kim ngạch thương mại 2026: cơ hội đi kèm áp lực
Với tổng kim ngạch hơn 770 tỷ USD sau 8 tháng, khả năng đưa kim ngạch thương mại 2026 vượt mốc 1.000 tỷ USD đang ở trong tầm tay, thậm chí nếu duy trì được nhịp như tháng 8, tổng cả năm có thể chạm 1.200 tỷ USD. Quan trọng hơn, nền tảng tăng trưởng không dựa vào xuất khẩu nguyên liệu thô mà nghiêng về nhóm hàng công nghiệp chế biến, chiếm 90,2% tổng kim ngạch xuất khẩu; nông, lâm sản chiếm 7,1%, thủy sản 2,1%, nhiên liệu và khoáng sản chỉ 0,6%. "Điều này cho thấy nền tảng xuất khẩu của Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào các ngành chế biến và các chuỗi sản xuất có hàm lượng công nghệ cao hơn". Khi các ngành chủ lực như dệt may tiếp tục duy trì quy mô lớn và thủy sản ghi nhận tăng trưởng tại hầu hết thị trường chủ lực, kỳ vọng lập kỷ lục thương mại là có cơ sở. Song đi cùng cơ hội là áp lực: phải nâng chất lượng chuỗi cung ứng, giảm rủi ro nhập siêu kéo dài và xây dựng năng lực nội địa để không chỉ là “công xưởng gia công” mà là mắt xích giá trị cao trong thương mại toàn cầu.
