Xuất khẩu Cà Mau vượt 1,83 tỷ USD: câu chuyện không chỉ là con số
Xuất khẩu Cà Mau là tổng giá trị hàng hóa của tỉnh được bán ra thị trường quốc tế, trong đó thủy sản chế biến, phân bón và các sản phẩm công nghiệp giữ vai trò chủ lực, phản ánh năng lực công nghiệp, sức cạnh tranh và mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu của địa phương này.
Sau 8 tháng, kim ngạch xuất khẩu Cà Mau đã vượt mốc 1,83 tỷ USD, hoàn thành hơn một nửa kế hoạch năm và tăng gần 12% so với cùng kỳ. Điều đáng nói không phải ở tốc độ tăng đơn thuần, mà ở chỗ xuất khẩu thủy sản hơn 1,57 tỷ USD vẫn giữ vai trò dẫn dắt nhưng cơ cấu hàng hóa đã bớt lệ thuộc vào một nhóm sản phẩm, khi phân bón tăng gần gấp đôi giá trị xuất khẩu. Điều này cho thấy tỉnh không chỉ dựa vào lợi thế tự nhiên mà đang dịch chuyển sang nền kinh tế có năng lực công nghiệp rõ nét, biết cách đa dạng hóa nguồn thu và thị trường xuất khẩu.
Ở góc độ người dân và doanh nghiệp, con số xuất khẩu cao đi kèm sức mua thị trường tăng 18% và sản xuất công nghiệp tăng 12,6% cho thấy dòng tiền đang quay trở lại nền kinh tế địa phương. Khi du lịch mang về gần 6.900 tỷ đồng doanh thu, khu vực thương mại – dịch vụ thêm động lực, tạo công ăn việc làm và mở rộng cơ hội kinh doanh cho hệ thống lưu trú, vận tải, ăn uống và các điểm tham quan. Nếu chỉ nhìn xuất khẩu như một thành tích, ta sẽ bỏ qua cách Cà Mau đang dùng ngành thủy sản để kéo cả nền kinh tế cùng tăng tốc.
Nhà máy 1.500 tỷ đồng: bước nhảy vọt về năng lực công nghiệp
Ngày 28/6, Nhà máy Chế biến thủy sản Minh Phú Khánh An chính thức khánh thành tại Khu công nghiệp Khánh An, đánh dấu một bước nhảy vọt về năng lực công nghiệp chế biến sâu của Cà Mau. Thay vì chỉ tăng công suất đông lạnh nguyên liệu, nhà máy này được thiết kế như một trung tâm tạo giá trị gia tăng cho con tôm, với mặt bằng gần 5ha, công suất hàng chục nghìn tấn sản phẩm mỗi năm và dự kiến tạo việc làm cho hàng nghìn lao động. Đây là minh chứng rõ ràng rằng chiến lược xuất khẩu Cà Mau đã chuyển từ bán nhiều sang bán thông minh hơn.
Điểm đáng chú ý không nằm ở kích thước nhà xưởng, mà ở mức độ tự động hóa: các khâu phân cỡ, phân màu, lột xẻ đạt tự động hóa 100%, trong khi ép duỗi nobashi đạt 70–80%. Những công đoạn tưởng như nhỏ này lại quyết định năng suất, độ đồng đều sản phẩm và khả năng đáp ứng đơn hàng khắt khe từ thị trường xuất khẩu. Theo VASEP, đến đầu tháng 9, nhà máy đã chạy khoảng hai phần ba công suất thiết kế và được kỳ vọng đạt 100% vào cuối tháng. Đây là bước nâng cấp rõ ràng cho năng lực chế biến thủy sản của Cà Mau, đưa tỉnh tiến gần hơn chuẩn công nghiệp của các trung tâm tôm lớn trên thế giới.
Tuy nhiên, đầu tư nhà máy hiện đại không tự động chuyển thành tăng trưởng bền vững. Doanh nghiệp vẫn thiếu khoảng 3.000 lao động phổ thông để vận hành tối đa công suất. Điều này phơi bày điểm nghẽn truyền thống: công nghệ đi trước, nhưng hạ tầng, đào tạo nghề, logistics và vùng nguyên liệu chưa tăng tốc kịp. Nếu Cà Mau không xem bài toán nhân lực và chuỗi cung ứng là một phần trong chiến lược công nghiệp, lợi thế về thiết bị sẽ bị bào mòn trước cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
Con tôm gia tăng giá trị: từ nguyên liệu sang sản phẩm đa phân khúc
Cà Mau được xem là thủ phủ tôm của cả nước với vùng nuôi rộng lớn, nhưng chỉ khi tôm gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu, lợi thế này mới chuyển thành sức mạnh xuất khẩu. Tỉnh đã ghi nhận sản lượng tôm hơn 395.000 tấn trong 8 tháng, trong đó tôm chế biến tăng tới 16,7%, nhanh hơn rõ rệt so với tốc độ tăng sản lượng khai thác và nuôi trồng. Đây là tín hiệu cho thấy doanh nghiệp không còn hài lòng với vai trò cung cấp nguyên liệu mà đang chủ động bước vào chuỗi giá trị ở những công đoạn có biên lợi nhuận cao hơn.
Tại Minh Phú Khánh An, các công đoạn tẩm bột, ép duỗi nobashi và sơ chế theo yêu cầu từng thị trường được đẩy mạnh bằng dây chuyền tự động hóa. "Con tôm từ vùng nuôi đi vào nhà máy có thể trở thành nhiều dòng sản phẩm khác nhau, phục vụ các phân khúc từ bán lẻ, nhà hàng đến thực phẩm tiện lợi" – câu chuyện này cho thấy xuất khẩu Cà Mau không còn là cuộc chơi bán đông lạnh giá thấp. Khi doanh nghiệp chuyển từ sản phẩm truyền thống sang dòng hàng giá trị gia tăng, họ giữ lại phần lớn hơn của giá trị trong chuỗi, thay vì để các khâu chế biến ở nước nhập khẩu hưởng lợi.
Áp lực đổi mới đến thẳng từ thị trường xuất khẩu: nhà nhập khẩu đòi hỏi cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và khả năng đáp ứng đơn hàng đặt riêng. Đó là lý do chế biến sâu trở thành chìa khóa cạnh tranh của ngành tôm, buộc doanh nghiệp phải đầu tư đồng bộ từ vùng nuôi, công nghệ chế biến đến hệ thống kiểm soát chất lượng. Sự tăng trưởng ổn định của kim ngạch xuất khẩu thủy sản – hơn 1,3 tỷ USD trong 7 tháng, tăng gần 7% – chứng tỏ thị trường đang thưởng cho những doanh nghiệp dám chuyển đổi.
Kinh tế địa phương hưởng lợi: dịch vụ, du lịch và sức mua cùng tăng
Đà tăng của xuất khẩu và chế biến thủy sản đang phản hồi rõ rệt vào đời sống kinh tế Cà Mau. Sản xuất công nghiệp tăng 12,6% không chỉ thể hiện năng lực công nghiệp đang lên, mà còn kéo theo nhu cầu lao động, dịch vụ hỗ trợ, vận tải, kho bãi. Khi tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 18%, có thể thấy thu nhập từ khu vực sản xuất đã bắt đầu chảy sang khu vực dịch vụ, giúp thị trường nội địa sôi động hơn. Thay vì phụ thuộc vào một mũi tăng trưởng, Cà Mau đang dần hình thành cấu trúc kinh tế đa trụ cột dựa trên công nghiệp, dịch vụ và du lịch.
Du lịch mang về khoảng 6.897 tỷ đồng doanh thu trong 8 tháng, tăng hơn 10%, trở thành nguồn lực ngày càng rõ nét trong cơ cấu kinh tế. Chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch giúp kéo khách về địa phương, mở thêm cơ hội kinh doanh cho cơ sở lưu trú, vận tải, dịch vụ ăn uống và điểm tham quan. Điều đáng bàn là cách xuất khẩu và du lịch bổ trợ nhau: hình ảnh Cà Mau như một vùng đất gắn với tôm và biển, nếu được kể tốt, sẽ tạo thương hiệu địa phương vừa hỗ trợ tiêu thụ thủy sản chế biến, vừa thu hút khách đến trải nghiệm.
Dù vậy, các con số cũng nhắc nhở rằng tăng trưởng chưa cân bằng. Giải ngân vốn đầu tư công mới đạt 40% kế hoạch, trong khi một số sản phẩm như LPG – Condensate và lúa lại giảm sản lượng. Nếu hạ tầng giao thông, khu công nghiệp và logistics không được đẩy nhanh bằng nguồn lực đầu tư công, lợi thế từ chế biến thủy sản hiện đại có thể bị hạn chế bởi chi phí vận chuyển và dịch vụ phụ trợ. Cà Mau đang đứng trước bước ngoặt: hoặc dồn lực để biến thành quả xuất khẩu thành nền tảng cho một nền kinh tế dịch vụ – công nghiệp mạnh, hoặc chấp nhận tăng trưởng bị kéo lùi bởi những nút thắt cũ.
Bài toán tiếp theo: hoàn thiện chuỗi giá trị tôm và đầu tư công
Nhìn từ những con số hiện tại, chiến lược gia tăng giá trị thủy sản, đặc biệt là con tôm, đã bắt đầu cho thấy hiệu quả: kim ngạch xuất khẩu tăng, chế biến sâu phát triển, năng lực công nghiệp được nâng cấp. Nhưng để xu hướng này không dừng ở vài nhà máy tiêu biểu, Cà Mau cần coi chuỗi giá trị tôm là trục phát triển: từ quy hoạch vùng nuôi, tiêu chuẩn chất lượng, hệ thống cấp đông – kho lạnh đến logistics và nguồn nhân lực. Định hướng thu hút đầu tư vào thủy sản phải gắn với yêu cầu đổi mới công nghệ và tăng chất lượng tăng trưởng, thay vì chỉ chạy theo số lượng.
Trọng tâm trước mắt của tỉnh là đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, tháo gỡ mặt bằng cho các dự án và bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng. Nếu nguồn vốn này được giải phóng đúng tiến độ, các công trình hạ tầng giao thông, khu công nghiệp và logistics sẽ là bệ đỡ cho những nhà máy chế biến sâu, giúp doanh nghiệp giảm chi phí và mở rộng thị trường xuất khẩu. Trong thời gian tới, Cà Mau cần tiếp tục tạo điều kiện cho dự án chế biến thủy sản phát triển, đồng thời hoàn thiện hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực gắn với vùng nguyên liệu. Đó không chỉ là việc hỗ trợ doanh nghiệp, mà là cách tỉnh tự xây cho mình một vị thế mới trong bản đồ tôm thế giới.
Kết lại, xuất khẩu Cà Mau vượt mốc 1,83 tỷ USD là kết quả của một lựa chọn chiến lược: đặt cược vào chế biến thủy sản sâu và tự động hóa để tạo tôm gia tăng giá trị, thay vì chỉ bán nguyên liệu. Con đường phía trước sẽ không dễ khi cạnh tranh toàn cầu ngày càng gắt và yêu cầu thị trường liên tục nâng cao. Nhưng nếu tỉnh kiên trì đầu tư vào chuỗi giá trị, giải quyết điểm nghẽn hạ tầng và nhân lực, lợi thế thủ phủ tôm sẽ biến thành lợi thế về công nghiệp và dịch vụ, đưa Cà Mau tiến sâu hơn vào các thị trường xuất khẩu khó tính.
