Tư duy mới: Quy hoạch không gian đô thị dựa trên mạng lưới giao thông chiến lược
Quy hoạch không gian đô thị Đồng Nai là chiến lược tổ chức lại các khu chức năng, hệ thống giao thông và không gian kinh tế theo cấu trúc mở, đa trung tâm, gắn với sân bay, sông ngòi và các hành lang phát triển, nhằm biến hạ tầng giao thông chiến lược thành xương sống của một đô thị hiện đại, đáng sống và có sức cạnh tranh vùng.
Điều đáng nói là Đồng Nai không chỉ trải nhựa thêm vài tuyến đường, mà đang dùng các đại công trình giao thông để vẽ lại bản đồ phát triển. Nghị quyết số 16 xác định thành phố phải tổ chức không gian theo hướng mở, đa trung tâm, đa cực, đa tầng, lấy giao thông công cộng làm trung tâm và tích hợp đa ngành trong quy hoạch. Đây là bước chuyển từ tư duy mở rộng đô thị theo chiều ngang sang khai thác chiều sâu các trục hạ tầng. Hàng loạt dự án sân bay, cao tốc, vành đai, đường sắt và metro đang tạo mạng lưới kết nối liên hoàn, mở rộng không gian phát triển và đưa TP. Đồng Nai trở thành cực tăng trưởng mới của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Ai bỏ qua hạ tầng giao thông chiến lược trong bức tranh phát triển Đồng Nai hôm nay là bỏ lỡ mạch máu của toàn bộ câu chuyện.
Sân bay Long Thành Đồng Nai: Hạt nhân của đô thị sân bay và cực tăng trưởng mới
Trong số các công trình hạ tầng giao thông chiến lược, sân bay Long Thành Đồng Nai là điểm xoay thay đổi vị thế toàn vùng. Nghị quyết số 16 coi sân bay không chỉ là công trình giao thông mà là hạt nhân của hệ sinh thái hàng không gắn với logistics, công nghiệp công nghệ cao, thương mại, dịch vụ và đô thị. Theo quy hoạch, khi hoàn thành các giai đoạn, sân bay Long Thành có năng lực phục vụ khoảng 100 triệu lượt hành khách mỗi năm. Theo kế hoạch, giai đoạn 1 của dự án được đưa vào khai thác cuối năm 2026. Đây không phải chi tiết kỹ thuật, mà là mốc xoay trục cho phát triển đô thị Đồng Nai.
Trong cấu trúc phát triển mới của thành phố, Long Thành được định hướng trở thành đô thị sân bay đẳng cấp quốc tế, đóng vai trò là cực tăng trưởng mới và trung tâm động lực phát triển của thành phố cũng như toàn vùng Đông Nam Bộ. Khi xung quanh sân bay được kết nối bằng hệ thống cao tốc, vành đai, đường sắt và metro, khu vực này có điều kiện trở thành hạt nhân của một hệ sinh thái kinh tế mới gồm logistics, công nghiệp công nghệ cao, thương mại, dịch vụ và các ngành gắn với hàng không. Vấn đề không còn là “có sân bay hay không”, mà là Đồng Nai sẽ kiểm soát mật độ, chức năng và chất lượng sống quanh sân bay như thế nào để tránh lặp lại mô hình đô thị chắp vá, lệ thuộc ô tô.
Cao tốc, vành đai, đường sắt Đồng Nai và metro: Định hình mạng lưới kết nối đa phương thức
Nếu sân bay là hạt nhân thì các tuyến cao tốc, vành đai, đường sắt Đồng Nai và metro là những mạch nối quyết định việc hệ thống này có sống động hay không. Thành phố Đồng Nai là một trong số ít địa phương sở hữu đầy đủ 5 loại hình giao thông, tạo lợi thế đặc biệt trong kết nối liên vùng và quốc tế. Giữa tháng 5/2026, sau khoảng 3 năm triển khai, tuyến chính cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu đã được đưa vào khai thác, trở thành trục đường bộ nối sân bay Long Thành với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Cùng với các tuyến Dầu Giây - Liên Khương, Phan Thiết - Dầu Giây, Vành đai 3 và 4 TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai đang hình thành mạng lưới cao tốc liên hoàn.
Bước ngoặt quan trọng là đường sắt và metro. Ngày 27/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 255/NQ-CP về xây dựng công trình cấp bách đối với dự án kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến trung tâm hành chính TP. Đồng Nai và sân bay Long Thành. Một bước tiến mới trong phát triển hạ tầng giao thông của Đồng Nai là việc thúc đẩy các tuyến đường sắt và đường sắt đô thị. Song song với metro, Đồng Nai phối hợp triển khai đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành. Metro được kỳ vọng trở thành một trong những xương sống của hệ thống giao thông đô thị hiện đại, góp phần tái cấu trúc không gian đô thị, giảm áp lực đường bộ và tạo động lực hình thành các khu đô thị, thương mại, dịch vụ mới dọc hành lang giao thông công cộng. Nghị quyết số 16 cũng xác định thực thi quy hoạch theo hướng phát triển đô thị lấy giao thông công cộng làm trung tâm.
Hành lang hàng không – cảng biển – logistics và đô thị ven sông: Chiến lược phát triển theo chiều sâu
Khác với nhiều địa phương chỉ mở rộng đô thị theo trục quốc lộ, Đồng Nai đang tổ chức không gian theo hành lang kinh tế. Các hành lang chủ đạo được xác định gồm tuyến TP. Hồ Chí Minh – đô thị Biên Hòa – đô thị Long Thành – khu bến cảng Phước An, đóng vai trò hành lang hàng không – cảng biển – logistics – dịch vụ hiện đại. Đây là cách phát triển đô thị Đồng Nai theo chiều sâu: lấy ưu thế sân bay, cảng biển, hệ thống logistics và quỹ đất ven sông làm bệ đỡ. Trong cấu trúc này, Long Thành là đô thị sân bay, Phước An là cửa ngõ cảng biển, còn Biên Hòa và dải đô thị ven sông trở thành không gian dịch vụ, thương mại, văn hóa và du lịch.
Nghị quyết số 16 định hướng lấy hệ thống sông và hệ sinh thái tự nhiên làm trục cảnh quan chủ đạo; trong đó sông Đồng Nai giữ vai trò trung tâm về sinh thái, văn hóa, cảnh quan và phát triển đô thị. Phường Biên Hòa có diện tích khoảng 21km², dân số hơn 82.000 người và gần 10km bờ sông Đồng Nai, trở thành khu vực then chốt trong cấu trúc đô thị ven sông. Trong quy hoạch phân khu đô thị, địa phương ưu tiên dải đô thị ven sông, bố trí công viên, quảng trường, tuyến đi bộ và không gian công cộng. Những công trình xây dựng hôm nay được yêu cầu phải giúp người dân đi lại thuận tiện hơn, tiếp cận dịch vụ thiết yếu dễ dàng hơn, có thêm không gian công cộng và môi trường sống chất lượng hơn. Nếu làm đúng, Đồng Nai có cơ hội trở thành một trong những hình mẫu đô thị gắn sông hiếm hoi được tổ chức bài bản thay vì “quay lưng” với mặt nước.
Ngăn đầu cơ đất, bảo vệ người dân và kết luận: Đồng Nai đang đặt cược vào quy hoạch thông minh
Nhưng hạ tầng giao thông chiến lược luôn đi kèm “sóng” đất. Tại các khu vực có dự án hạ tầng và đô thị, thông tin quy hoạch nhanh chóng tác động đến thị trường bất động sản, kéo theo nguy cơ mua gom, sang nhượng nhiều lần, giữ đất chờ tăng giá và thổi giá đền bù. Nghị quyết số 16 yêu cầu siết chặt quản lý đất đai, tài nguyên đô thị, rà soát lại các dự án nhỏ lẻ để tạo lập không gian phát triển mới, đồng thời kiên quyết không để đầu cơ đất đai cản trở phát triển. Tại xã An Phước, giá đất nông nghiệp bình quân khoảng 3 tỷ đồng/ha theo bảng giá và hệ số điều chỉnh hiện hành. Ngoài tiền bồi thường, các hộ đủ điều kiện còn được hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề, tìm việc làm và thưởng di dời nếu bàn giao mặt bằng đúng yêu cầu.
Điểm mấu chốt là Đồng Nai không chỉ xây đường mà còn tái cấu trúc toàn bộ quy hoạch không gian đô thị để trở thành đô thị đặc biệt, cửa ngõ chiến lược của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, gắn kết chặt chẽ với các vùng Đông Nam Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long. Nghị quyết số 16 đặt yêu cầu quy hoạch tổng thể có tầm nhìn dài hạn, tổ chức không gian theo hướng mở, đa trung tâm, đa tầng, hài hòa với điều kiện tự nhiên và nâng cao chất lượng sống. Có thể nói, những công trình đang và sắp triển khai sẽ là những viên gạch quan trọng cho diện mạo Đồng Nai; khi hạ tầng được kết nối, các trung tâm phát triển dần hình thành, những định hướng lớn của Nghị quyết số 16 sẽ từng bước được hiện thực hóa. Câu hỏi còn lại không phải là “có phát triển hay không”, mà là Đồng Nai sẽ giữ được bao nhiêu phần trăm bản sắc sông nước – sinh thái trong cuộc đua hạ tầng tốc độ cao này.
