Kết luận thanh tra cho thấy vấn đề nằm ở cả hệ thống quản lý
Sai phạm tại ĐHQG Hà Nội là những vi phạm được Thanh tra Chính phủ xác định trong việc thực hiện cơ chế tự chủ, từ thu học phí, tuyển sinh và mở ngành đến quản lý tài chính, học bổng và đầu tư công. Đây không chỉ là câu chuyện thủ tục: từng nhóm vi phạm có thể tác động trực tiếp đến chi phí học tập, giá trị chương trình và quyền lợi của người học.
Thông báo kết luận thanh tra do Phó tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Văn Cường ký ban hành xem xét trách nhiệm của ĐHQG Hà Nội và các đơn vị trực thuộc trong giai đoạn 2021–2024. Cơ quan thanh tra nhận định hoạt động trong thời kỳ này còn hạn chế, vi phạm quy định về giáo dục đại học và cơ chế tự chủ. Vì vậy, nên nhìn các phát hiện như một phép thử đối với cách nhà trường sử dụng quyền tự chủ: quyền quyết định rộng hơn phải đi cùng quy trình đúng thẩm quyền, căn cứ rõ ràng và trách nhiệm giải trình.
Học phí đại học: người học cần đối chiếu khoản thu với quy định
Phát hiện đáng chú ý nhất với người học là một số khoản thu bị xác định trái quy định. Năm học 2023–2024, Trường Quản trị và Kinh doanh thu học phí của tám chương trình chưa đạt kiểm định chất lượng và chưa ban hành định mức kinh tế – kỹ thuật ở mức 6–7 triệu đồng/tháng với bậc cử nhân, 6,75–7,5 triệu đồng/tháng với bậc thạc sĩ và 11 triệu đồng/tháng với bậc tiến sĩ. Mức quy định được nêu tương ứng là 3,125 triệu, 4,6875 triệu và 7,8125 triệu đồng/tháng.
Với văn bằng 2, Trường Đại học Kinh tế thu 450.000 đồng/tín chỉ ngành kinh tế trong năm học 2021–2022, cao hơn mức 360.000 đồng; Trường Đại học Giáo dục thu 470.000 đồng/tín chỉ ngành đào tạo giáo viên, trong khi khung được nêu là 303.000–427.200 đồng. Đây là căn cứ để người học rà soát thông báo thu, hợp đồng và chứng từ của mình. Tuy nhiên, kết luận được cung cấp chưa xác định cách xử lý hoặc hoàn trả cụ thể cho từng người nộp, nên cần chờ kết quả khắc phục chính thức thay vì tự suy đoán quyền được hoàn tiền.
Vượt chỉ tiêu, mở ngành trái thẩm quyền và học bổng thiếu hụt
Ở tuyển sinh, sáu trong tám trường được kiểm tra bị xác định tuyển vượt chỉ tiêu đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo giao hoặc vượt chỉ tiêu đại học, thạc sĩ do ĐHQG Hà Nội phê duyệt. Các trường được nêu gồm Công nghệ, Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Giáo dục, Ngoại ngữ, Kinh tế và Quốc tế. Với người đang học, vấn đề cần theo dõi là việc rà soát có ảnh hưởng đến tổ chức đào tạo, tiến độ học tập hay tình trạng chương trình hay không.
Thanh tra cũng xác định quyết định mở ngành Ngoại khoa trình độ thạc sĩ và quyết định mở mới, điều chỉnh chương trình theo hướng ĐHQG Hà Nội tự chủ mở ngành lĩnh vực sức khỏe là trái thẩm quyền, thuộc thẩm quyền quyết định của Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo. Một số chương trình còn thiếu giảng viên cơ hữu phù hợp để chủ trì xây dựng và thực hiện. Về học bổng, tám trường phải trích lập hơn 332 tỷ đồng nhưng thực tế mới trích gần 238 tỷ đồng; ba trường còn dùng quỹ cho nội dung thuộc quỹ khác, với các khoản được nêu lần lượt hơn 1,57 tỷ, 742 triệu và hơn 596 triệu đồng.
Ngân sách, đầu tư công và việc người học nên chờ đợi
Tác động của kết luận không dừng ở học phí. Thanh tra cho rằng việc phê duyệt không đúng mức tự chủ tài chính của một số đơn vị dẫn tới giao kinh phí hỗ trợ chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước cao hơn quy định, với số tiền tạm tính hơn 215,67 tỷ đồng. Kết luận cũng nêu vi phạm đầu tư công tại các dự án thuộc Bệnh viện Đại học Y Dược. Những phát hiện này cho thấy tự chủ không thể được hiểu là quyền quyết định thiếu kiểm soát: sai lệch trong phân bổ và đầu tư cũng là vấn đề trách nhiệm quản lý công.
Thanh tra kiến nghị rà soát các ngành, chương trình mở trái thẩm quyền hoặc thiếu điều kiện, báo cáo Bộ Giáo dục và Đào tạo và xử lý theo quy định, đồng thời bảo đảm quyền lợi người đang học và người đã tốt nghiệp. Đơn vị phải báo cáo kết quả thực hiện trong 60 ngày kể từ ngày công khai kết luận, kèm chứng từ nộp tiền, quyết định xử lý trách nhiệm và tài liệu chứng minh khắc phục. Người học nên theo dõi thông báo chính thức về chương trình của mình, các khoản thu và phương án bảo đảm quyền lợi. Kết luận thanh tra chỉ có ý nghĩa khi việc khắc phục minh bạch, đúng hạn và không đẩy hậu quả của sai phạm sang sinh viên.
