Từ tiếp nhận sang đồng sáng tạo: bước ngoặt trong hợp tác R&D Việt-Úc
Hợp tác R&D Việt-Úc là quá trình hai nước cùng thiết kế, tài trợ và triển khai các chương trình nghiên cứu, qua đó tạo ra tài sản trí tuệ chung, sản phẩm công nghệ cao và mạng lưới trung tâm nghiên cứu chung, thay vì chỉ chuyển giao công nghệ một chiều như giai đoạn trước. Tại Diễn đàn Tech Connect Việt Nam - Australia diễn ra ngày 10/8, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nêu rõ ba chuyển dịch: từ trao đổi kinh nghiệm sang cùng giải bài toán phát triển của hai nước; từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ và tạo ra tài sản trí tuệ, sản phẩm mới; từ các dự án riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái hợp tác lâu dài. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là tuyên bố rời khỏi vị thế "người mua công nghệ" để trở thành đối tác đồng sáng tạo.
Chiến lược quốc gia: vì sao Việt Nam phải nâng cấp hợp tác khoa học với Australia?
Việt Nam đang đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao ở vị trí động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, duy trì mô hình tiếp nhận công nghệ giá rẻ là con đường cụt: khó bứt lên nhóm nước có thu nhập cao, khó giữ được vị trí có giá trị gia tăng trong chuỗi toàn cầu. Theo phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Việt Nam chuyển mạnh từ thu hút đầu tư sang hợp tác cùng phát triển, từ tiếp nhận công nghệ sang đồng sáng tạo, từ tham gia chuỗi giá trị sang giữ những vị trí có giá trị gia tăng cao hơn. Australia, với thế mạnh về AI, bán dẫn, kinh tế số, năng lượng sạch, được lựa chọn như đối tác chiến lược để hiện thực hóa mô hình phát triển mới. Không ngẫu nhiên diễn đàn này được tổ chức ngay trong chuyến thăm cấp Nhà nước: nó là thông điệp về ưu tiên chính sách, không chỉ là sự kiện học thuật.
Trung tâm nghiên cứu chung và hệ sinh thái công nghiệp: Becamex - Monash đi trước một bước
Nếu muốn hợp tác R&D Việt-Úc trở thành lực kéo đầu tư công nghệ cao, các bên phải vật chất hóa nó thành hạ tầng và không gian làm việc chung. Trung tâm Công nghệ chiến lược Australia - Việt Nam đang mở rộng phạm vi từ 5G/6G sang AI, bán dẫn, an ninh mạng và công nghệ lượng tử, cho thấy tham vọng đi vào các lĩnh vực lõi của kinh tế số. Trên mặt trận công nghiệp, Biên bản ghi nhớ giữa Becamex và Đại học Monash mở ra hợp tác về hạ tầng công nghiệp bền vững, đổi mới sáng tạo, thử nghiệm – trình diễn công nghệ và xây dựng hạ tầng nghiên cứu dùng chung. Song song, hai bên định hướng khả năng thành lập các phòng thí nghiệm chung, cơ sở kiểm thử, living labs và các nền tảng công nghệ. Đây là khác biệt quan trọng: khu công nghiệp không chỉ là nơi đặt nhà máy, mà trở thành không gian nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ mới ngay trong hệ sinh thái công nghiệp của Becamex.
Công nghệ nông nghiệp thông minh: AgriS cho thấy doanh nghiệp Việt đã sẵn sàng đi xa hơn
Hợp tác R&D Việt-Úc sẽ vô nghĩa nếu không chạm tới những ngành nền tảng như nông nghiệp. Sự xuất hiện của AgriS tại Tech Connect với hệ sinh thái công nghệ nông nghiệp thông minh cho thấy doanh nghiệp Việt đã chủ động bước ra sân chơi đồng sáng tạo. AgriS chia sẻ mô hình nông nghiệp thông minh dựa trên ba trụ cột AgTech – FoodTech – FinTech, lấy khoa học, dữ liệu và thị trường làm nền tảng tăng trưởng bền vững. Quan trọng hơn, công ty ký MoU với Peats Group về công nghệ BiobiN – hệ thống xử lý chất thải hữu cơ trong thiết bị kín, nhằm nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa giải pháp xử lý chất hữu cơ, kinh tế tuần hoàn và nông nghiệp bền vững tại Việt Nam. Tại khu vực triển lãm, AgriS giới thiệu hệ sinh thái giải pháp nông nghiệp thông minh đang triển khai trong nước và khu vực. Đây là minh chứng thuyết phục rằng công nghệ nông nghiệp thông minh không còn là khẩu hiệu, mà là hướng đầu tư công nghệ cao có cơ sở thực tiễn.
Từ diễn đàn tới hệ sinh thái R&D: cần bước đi tiếp theo nào?
Những tuyên bố tại Tech Connect chỉ có giá trị khi được nối tiếp bằng thiết kế thể chế và dòng vốn cụ thể. Năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt Chương trình hợp tác nghiên cứu tập trung vào công nghệ chiến lược giai đoạn 2026–2028, trong khi chương trình Aus4Innovation kéo dài từ 2018–2028 đã đặt nền móng kết nối cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp hai nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên xây dựng và triển khai chiến lược kết nối về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với tầm nhìn dài hạn, coi đây là trụ cột mới của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. MOU giữa Becamex và Monash có thời hạn 5 năm, cho thấy các bên đã tính tới kế hoạch trung hạn. Câu hỏi còn lại là: Việt Nam có dám chuyển các ưu đãi truyền thống từ thu hút nhà máy giá rẻ sang ưu tiên đầu tư công nghệ cao, trung tâm nghiên cứu chung, và các mô hình nông nghiệp thông minh như AgriS đang theo đuổi?
