Dầu mỏ được nâng cấp thành hạ tầng quốc phòng
Việc Tổng thống Donald Trump kích hoạt Đạo luật Sản xuất Quốc phòng để đưa khai thác và lọc dầu vào danh mục thiết yếu cho an ninh quốc gia là bước ngoặt chính sách, biến dầu mỏ từ hàng hóa thương mại thành hạ tầng quốc phòng, gắn trực tiếp với năng lực quân sự, công nghiệp và an ninh năng lượng của Mỹ trong bối cảnh xung đột với Iran và giá nhiên liệu leo thang.
Điểm cốt lõi của động thái này không phải ở kỹ thuật pháp lý, mà ở thông điệp: dầu mỏ giờ được đối xử như vũ khí chiến lược. Khi Nhà Trắng xếp khai thác, lọc hóa dầu và các dịch vụ phụ trợ vào nhóm lĩnh vực thiết yếu đối với quốc phòng, ông Trump đang tái định nghĩa an ninh quốc gia theo lăng kính an ninh năng lượng. Điều đó cho phép chính quyền huy động ưu đãi tài chính, cam kết mua và miễn trừ thủ tục để mở rộng hạ tầng dầu mỏ nhanh hơn bình thường. Về bản chất, đây là cách dùng luật thời Chiến tranh Lạnh để trả lời một cuộc khủng hoảng năng lượng hiện đại.
Đạo luật Sản xuất Quốc phòng: công cụ chiến tranh lạnh cho cuộc chiến giá dầu
Đạo luật Sản xuất Quốc phòng được ban hành năm 1950 để đối phó nguy cơ thiếu hụt vật tư trong Chiến tranh Lạnh, trao cho tổng thống quyền huy động và điều phối năng lực sản xuất trong nước vì lợi ích an ninh quốc gia. Việc ông Trump viện dẫn đạo luật này cho dầu mỏ cho thấy ông coi thị trường năng lượng như mặt trận chiến lược, nơi Mỹ phải bảo đảm nguồn cung nội địa trước khi nghĩ đến bất kỳ mục tiêu nào khác.
Theo đạo luật, tổng thống có thể thúc đẩy doanh nghiệp tăng sản xuất thông qua mua sắm trực tiếp, cam kết mua, cho vay và bảo lãnh khoản vay. Bản ghi nhớ mới cho phép cung cấp các gói ưu đãi tài chính cho hoạt động liên quan đến dầu mỏ, đường ống dẫn và lưu trữ nhiên liệu lỏng. Nói cách khác, Nhà Trắng dùng ngân sách an ninh năng lượng để tháo gỡ các rào cản về vốn, thủ tục cấp phép và tắc nghẽn chuỗi cung ứng. Đây là sự ưu ái mà ít ngành dân sự nào có được, và nó gửi tín hiệu rõ ràng tới thị trường: chính phủ sẵn sàng can thiệp sâu để bảo vệ sản lượng dầu Mỹ.
Xung đột với Iran, Nga và bài toán giá dầu diesel
Không phải ngẫu nhiên mà Đạo luật Sản xuất Quốc phòng được kích hoạt đúng lúc này. Thị trường năng lượng quốc tế đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ xung đột địa chính trị. Chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel tại Iran từ cuối tháng 2/2026 đã hạn chế hoạt động vận tải biển, trong khi các đòn tấn công từ phía Ucraina làm gián đoạn lọc dầu tại Nga. Kết quả là giá dầu thô và giá dầu diesel liên tục leo thang kể từ khi xung đột với Iran nổ ra.
Trong bối cảnh đó, ông Trump cáo buộc Iran tìm cách đẩy giá dầu lên trước cuộc bầu cử giữa kỳ, thậm chí dựng lên "những vụ tấn công giả, thủy lôi giả và đủ thứ khác" để gây bất ổn tuyến vận tải qua eo biển Hormuz. Dù đánh giá này mang màu sắc chính trị, thực tế là giá nhiên liệu tăng cao đang tạo áp lực lên nền kinh tế Mỹ và trở thành tâm điểm chú ý của cử tri chỉ hơn một tuần trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ. Khi tỉ lệ ủng hộ cách điều hành kinh tế của ông Trump chỉ ở mức 36% theo khảo sát của Reuters/Ipsos, việc kiểm soát giá dầu diesel không chỉ là bài toán kinh tế, mà là sinh tử trong cuộc đua chính trị.
Tăng sản lượng dầu Mỹ: an ninh năng lượng hay canh bạc chính trị?
Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu thô lớn nhất toàn cầu với sản lượng trung bình 13,6 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2025. Việc một nước đã ở vị trí dẫn đầu vẫn phải kích hoạt đạo luật thời chiến để tăng sản lượng cho thấy vấn đề không nằm ở khả năng khai thác, mà ở cách chính quyền định nghĩa an ninh năng lượng. Trong bản ghi nhớ, ông Trump nhấn mạnh Mỹ cần năng lực khai thác, lọc dầu, vận chuyển và lưu trữ dầu mỏ trong nước vững mạnh vì đây là yếu tố thiết yếu đối với quốc phòng và an ninh quốc gia.
Khi ông Trump viết rằng "dầu mỏ là nhiên liệu cho Lực lượng Vũ trang, nền tảng công nghiệp và hạ tầng trọng yếu của quốc gia", ông đang đặt mục tiêu độc lập năng lượng lên ngang hàng với ưu tiên quốc phòng. Việc mở rộng năng lực khai thác, lọc dầu và hậu cần dầu mỏ được ông coi là cần thiết để ngăn chặn thiếu hụt nguồn lực công nghiệp hoặc công nghệ then chốt, vốn có thể làm suy giảm nghiêm trọng năng lực quốc phòng. Về mặt chiến lược, đây là bước dịch chuyển rõ rệt: thay vì chỉ nói về "thị trường năng lượng", Nhà Trắng nói về "hạ tầng quốc phòng" và dùng ngôn ngữ khẩn cấp để biện minh cho can thiệp.
Từ nhà máy Delek Texas đến tầm nhìn độc lập năng lượng
Điểm đáng chú ý là Đạo luật Sản xuất Quốc phòng không dừng ở tuyên bố chung mà đã bắt đầu đi vào dự án cụ thể. Nguồn lực triển khai đến từ khoản ngân sách 1 tỉ USD thuộc khuôn khổ đạo luật này, được ông Trump phê duyệt năm ngoái cho các dự án an ninh năng lượng. Dù danh sách chi tiết chưa được công bố, Phó Tổng thống JD Vance xác nhận cơ chế trên sẽ được áp dụng để nâng công suất nhà máy lọc dầu của Delek US Holdings tại bang Texas.
Tuần trước, ông Vance nói rõ mục tiêu: "Chúng tôi muốn nhà máy lọc dầu này cho ra hàng triệu gallon nhiên liệu thương mại và nhiên liệu đạt chuẩn quân sự, bên cạnh sản lượng hiện có". Khi một nhà máy dân sự được yêu cầu sản xuất song song nhiên liệu thương mại và nhiên liệu đạt chuẩn quân sự, ranh giới giữa kinh tế và quốc phòng gần như bị xóa nhòa. Đây là mô hình mà Nhà Trắng có thể nhân rộng: dùng Đạo luật Sản xuất Quốc phòng để biến các mắt xích trong chuỗi cung ứng dầu mỏ thành hạ tầng lưỡng dụng, vừa phục vụ thị trường, vừa phục vụ quân đội. Nếu xu hướng này tiếp diễn, chiến lược độc lập năng lượng của Mỹ sẽ ngày càng mang màu sắc quân sự hóa.
