Từ đạo luật thời Chiến tranh Lạnh đến vũ khí dầu mỏ của Trump
Động thái Tổng thống Donald Trump kích hoạt Đạo luật Sản xuất Quốc phòng để coi khai thác, lọc dầu và hạ tầng dầu mỏ là ngành thiết yếu cho an ninh quốc gia là một quyết định chính trị mang tính đối đầu, biến công cụ thời Chiến tranh Lạnh thành đòn bẩy an ninh năng lượng và kinh tế trong bối cảnh giá dầu mỏ leo thang vì căng thẳng với Iran.
Theo bản ghi nhớ mới, Nhà Trắng chính thức đưa khai thác dầu, lọc hóa dầu và các dịch vụ phụ trợ vào nhóm lĩnh vực thiết yếu đối với quốc phòng. Điều này cho phép chính quyền dùng ưu đãi tài chính, cam kết mua và các công cụ tín dụng để mở rộng sản lượng dầu Mỹ, từ thăm dò, khai thác đến kho chứa, bến cảng và đường ống. Về bản chất, Trump đang nói rằng dầu mỏ quan trọng với sức mạnh quân sự không kém vũ khí: “Dầu mỏ là nhiên liệu cho Lực lượng Vũ trang, nền tảng công nghiệp và hạ tầng trọng yếu của quốc gia.” Đó là cách ông hợp thức hóa việc dùng một đạo luật vốn được thiết kế cho thời chiến để phục vụ chiến lược dầu mỏ.
An ninh năng lượng: Trump đặt cược vào mũi khoan thay vì đồng minh
Đạo luật Sản xuất Quốc phòng, ban hành năm 1950, cho tổng thống quyền huy động năng lực sản xuất trong nước vì an ninh quốc gia, từ mua sắm trực tiếp đến cho vay và bảo lãnh khoản vay. Việc Trump dùng đạo luật này cho dầu mỏ cho thấy ông coi an ninh năng lượng là phần lõi của an ninh quốc phòng, không chỉ là câu chuyện kinh tế. Trong bản ghi nhớ, ông nhấn mạnh Mỹ cần năng lực khai thác, lọc dầu, vận chuyển và lưu trữ trong nước vững mạnh, nếu không “năng lực quốc phòng của Mỹ sẽ tiếp tục dễ bị gián đoạn”.
Thay vì trông chờ OPEC hay các đồng minh vùng Vịnh, Trump chọn tăng sản lượng dầu Mỹ để tự bảo vệ mình trước cú sốc giá dầu mỏ. Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu thô lớn nhất thế giới với sản lượng trung bình 13,6 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2025, nhưng ông vẫn cho rằng năng lực khai thác, lọc dầu và vận chuyển còn thiếu hụt, tạo thành “mối đe dọa bất thường và đặc biệt” đối với kinh tế và an ninh quốc gia. Nói cách khác, Nhà Trắng đang ưu tiên độc lập năng lượng hơn là phụ thuộc vào thị trường toàn cầu đầy rủi ro.
Căng thẳng với Iran, giá dầu mỏ và bài toán lá phiếu
Thời điểm Trump kích hoạt Đạo luật Sản xuất Quốc phòng không phải ngẫu nhiên. Giá dầu thô và dầu diesel đã liên tục leo thang kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự tại Iran cuối tháng 2, làm hạn chế vận tải biển, trong khi các nhà máy lọc dầu Nga bị gián đoạn vì tấn công từ phía Ukraina. Xung đột với Iran khiến giá dầu quốc tế tăng mạnh, còn trong nước, giá nhiên liệu cao đang tạo áp lực lên nền kinh tế Mỹ.
Trong bối cảnh đó, chi phí nhiên liệu và lạm phát trở thành tâm điểm chú ý của cử tri chỉ hơn một tuần trước bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kì. Tỉ lệ ủng hộ cách điều hành kinh tế của Trump chỉ ở mức 36%, và việc tăng nguồn cung năng lượng nội địa được xem là nỗ lực trọng tâm để hạ nhiệt giá cả, giảm bức xúc của cử tri và củng cố lợi thế cho đảng Cộng hòa. Khi Trump cáo buộc Iran “đang làm mọi cách để đẩy giá dầu lên trước cuộc bầu cử giữa kỳ”, ông không chỉ nói về địa chính trị, mà còn đang dựng nên một câu chuyện vận động tranh cử: ông là người duy nhất sẵn sàng dùng mọi công cụ, kể cả đạo luật thời chiến, để bảo vệ ví tiền của cử tri.
Từ văn bản pháp lý đến đường ống, kho chứa và nhà máy lọc dầu
Điểm đáng chú ý là Đạo luật Sản xuất Quốc phòng không chỉ là tuyên bố chính trị; nó đi kèm những công cụ rất cụ thể. Quyết định của Trump cho phép chính phủ liên bang dùng ưu đãi tài chính để thúc đẩy các dự án khai thác, xây dựng đường ống dẫn dầu và mở rộng hệ thống kho chứa nhiên liệu lỏng, nhằm tháo gỡ rào cản vốn, thủ tục cấp phép và tắc nghẽn chuỗi cung ứng. Bản ghi nhớ chỉ đạo Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth tiến hành mua sắm, đưa ra cam kết mua và dùng các công cụ tài chính để mở rộng hạ tầng dầu mỏ trong nước, từ thăm dò, khai thác đến kho chứa và hệ thống đường ống.
Nguồn lực triển khai đến từ khoản ngân sách 1 tỉ USD trong khuôn khổ Đạo luật Sản xuất Quốc phòng mà Trump đã phê duyệt cho các dự án an ninh năng lượng. Tuần trước, Phó Tổng thống JD Vance xác nhận cơ chế này sẽ được dùng để nâng công suất nhà máy lọc dầu của Delek US Holdings tại Texas, với mục tiêu cho ra “hàng triệu gallon nhiên liệu thương mại và nhiên liệu đạt chuẩn quân sự” bên cạnh sản lượng hiện có. Đồng thời, Trump miễn trừ nhiều yêu cầu luật định thông thường để đẩy nhanh tiến độ. Điều đó cho thấy ông chấp nhận đánh đổi quy trình và chuẩn mực môi trường, pháp lý để đổi lấy tốc độ tăng sản lượng dầu Mỹ.
Đạo luật thời chiến cho dầu mỏ: chiến lược khôn ngoan hay tiền lệ nguy hiểm?
Việc Trump liên tục viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng cho năng lượng – từ than, LNG, hệ thống truyền dẫn khí đốt đến dầu mỏ – cho thấy ông đang tái định nghĩa khái niệm “thời chiến”. Trong thế giới nơi giá dầu mỏ có thể bị thao túng bởi xung đột và tấn công vào hạ tầng, ông coi thị trường năng lượng là mặt trận, còn mũi khoan và nhà máy lọc dầu là khí tài. Về ngắn hạn, đây là cách tiếp cận có lý: tăng sản lượng dầu Mỹ có thể giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu, hạ nhiệt giá nhiên liệu và giảm sức ép lạm phát lên người dân.
Nhưng về dài hạn, việc bình thường hóa một đạo luật thời chiến cho các mục tiêu kinh tế đặt ra tiền lệ nguy hiểm. Nếu mọi biến động giá dầu đều được coi là “mối đe dọa bất thường và đặc biệt”, ranh giới giữa tình trạng khẩn cấp và quản trị bình thường sẽ bị xóa nhòa. Điều đó mở đường cho việc mở rộng quyền lực hành pháp, lấn át vai trò Quốc hội và các cơ chế kiểm soát khác. Động thái của Trump vì thế vừa là tuyên bố về ưu tiên an ninh năng lượng, vừa là phép thử cho nền dân chủ Mỹ: xã hội chấp nhận trao bao nhiêu quyền thời chiến cho tổng thống để đổi lấy vài đồng tiết kiệm trên mỗi lít nhiên liệu.
