Từ những dòng code lớp 8 tới vị trí thủ khoa đại học công nghệ
Hành trình học lập trình lớp 8 của một học sinh chuyên tin, từ những dòng code đầu tiên cho đến khi trở thành thủ khoa đại học công nghệ với tổng điểm trên 108, là minh chứng rõ ràng rằng giáo dục STEM sớm có thể định hình cả đam mê lẫn con đường vào đại học. Ngày Đỗ Phú Quang biết mình trở thành thủ khoa tuyển sinh đầu vào Trường đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia TP.HCM) với 108,33 điểm không chỉ là niềm vui cá nhân, mà còn là thông điệp mạnh mẽ gửi tới các phụ huynh và nhà trường về sức nặng của việc đầu tư sớm cho khoa học – công nghệ.
Điều đáng chú ý là đằng sau danh hiệu thủ khoa đại học công nghệ không phải là một “thiên tài bẩm sinh” mà là một cậu học trò xứ Quảng, xuất thân từ gia đình công nhân – giáo viên, bắt đầu bằng những bước đi rất cụ thể: tham gia các cuộc thi tin học từ cấp huyện, cấp tỉnh rồi dần dần bước lên các sân chơi lớn hơn. Đó là câu chuyện không hào nhoáng nhưng thuyết phục hơn bất cứ khẩu hiệu nào về giáo dục STEM sớm.
Giáo dục STEM sớm: Khi lớp 8 không chỉ là Toán – Văn – Anh
Trường hợp của Đỗ Phú Quang cho thấy học lập trình lớp 8 không phải là “học sớm cho vui” mà là một bước chuẩn bị nghiêm túc cho tương lai. Ngay năm đầu tiếp xúc với lập trình, Quang đã đạt giải nhì học sinh giỏi huyện môn tin học, lên lớp 9 giành giải nhất cấp huyện và giải ba cấp tỉnh, trước khi trúng tuyển vào lớp chuyên tin học của Trường THPT chuyên Lê Thánh Tông. Đây là chuỗi bước đi rất logic của một lộ trình giáo dục STEM sớm: làm quen – thi đấu – chuyên sâu.
Câu hỏi không còn là “có nên cho trẻ học lập trình sớm không” mà là “chúng ta dám nghiêm túc với giáo dục STEM sớm đến mức nào”. Từ những cuộc thi tin học trẻ cho tới lớp chuyên tin, hệ sinh thái này đã cho Quang một môi trường rõ ràng để thử sức, sai, rồi tiến bộ. Ở đây, lập trình không phải môn phụ; nó là trục chính kéo theo tư duy toán học, tư duy hệ thống và cả kỷ luật học tập. Khi nhà trường và gia đình chấp nhận cho con bước vào trục đó từ cấp 2, kết quả ở cấp 3 và đại học gần như chỉ còn là hệ quả thời gian.
Từ lớp chuyên tin đến ngành Trí tuệ nhân tạo: Đường thẳng STEM
Điểm đáng giá nhất trong hành trình của Quang là sự nhất quán: từ cấp 2 đến đại học, mọi lựa chọn đều xoay quanh STEM, đặc biệt là tin học. Những năm THPT, cậu tiếp tục dành phần lớn thời gian cho các cuộc thi tin học từ cấp trường lên đến toàn quốc, vừa tích lũy kiến thức, vừa tích lũy luôn điểm cộng cho hồ sơ xét tuyển. Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, Quang đạt 10 điểm toán, 10 điểm tin học và 9,5 điểm vật lý – bộ ba điểm số cho thấy một nền tảng tự nhiên – công nghệ rất vững.
Việc trúng tuyển ngành Trí tuệ nhân tạo – một trong những ngành có điểm chuẩn cao của Trường đại học Công nghệ thông tin – vì thế không phải cú rẽ bất ngờ, mà là sự tiếp nối tự nhiên của chặng đường đã bắt đầu từ những bài lập trình đầu tiên ở lớp 8. Từ làm phần mềm, thiết kế website đến mong muốn tạo ra các ứng dụng thông minh, Quang tự kéo mình đi xa hơn thay vì đứng yên trong vùng an toàn. Câu chuyện này phản bác quan điểm cho rằng học sinh phổ thông “chưa nên nghĩ quá sớm” về chuyên ngành: nếu không nghĩ từ sớm, làm sao có đủ thời gian để thử, sai và chọn đúng?
Thủ khoa không có “bí kíp”: Chuẩn bị thi đại học là thói quen, không phải phong trào
Điểm xét tuyển 108,33 của Quang là kết quả tổng hòa: học lực THPT, điểm thi tốt nghiệp và điểm cộng từ thành tích học sinh giỏi, tất cả cùng kéo cậu lên vị trí thủ khoa tuyển sinh đầu vào. Nhưng khi được hỏi về bí quyết, Quang lại nói: “Mình chăm làm bài tập mỗi ngày như một thú vui chứ không có bí quyết gì”. Câu trả lời nghe có vẻ giản dị, nhưng nó là lời phê bình thẳng thắn với kiểu “nước rút ôn thi” mà nhiều học sinh đang theo.
Chuẩn bị thi đại học, trong trường hợp này, không phải là vài tháng luyện đề dồn dập, mà là nhiều năm xây dựng thói quen học tập đều đặn với toán, lý, tin và cả tiếng Anh (Quang có chứng chỉ IELTS 6.5). Hệ quả là khi bước vào kỳ thi tốt nghiệp, các môn STEM không còn là gánh nặng mà là cơ hội ghi điểm tối đa. Đây là sự khác biệt căn bản giữa một lộ trình STEM bài bản với cách học đối phó: bài bản cho bạn “vốn” tích lũy lâu dài, còn đối phó chỉ cho bạn hy vọng mong manh trong vài tháng cuối.
Gia đình giản dị, ước mơ lớn và thông điệp cho phụ huynh
Đằng sau một thủ khoa đại học công nghệ là một gia đình rất đời thường: mẹ là giáo viên tiểu học, cha là công nhân lái xe tại khu công nghiệp, hai anh chị đều đang học đại học ở Đà Nẵng. Không có nền tảng tài chính đặc biệt, điều gia đình dành cho Quang chủ yếu là niềm tin và sự động viên, nhất là với niềm đam mê công nghệ. Câu chuyện này đặt ra một câu hỏi khó chịu cho xã hội: có phải chúng ta đã quá dễ chấp nhận quan niệm “STEM là cuộc chơi của nhà khá giả” trong khi bằng chứng lại cho thấy điều ngược lại?
Ước mơ của Quang là trở thành kỹ sư AI; sau khi hoàn thành đại học, cậu dự định đi làm để tích lũy kinh nghiệm rồi mới nghĩ đến chuyện ra nước ngoài học tiếp. Lộ trình đó cho thấy cậu không xem bằng cấp là đích mà là bước trong một hành trình dài. Với các phụ huynh, bài học rõ ràng: nếu muốn con có cơ hội trong những ngành khó như Trí tuệ nhân tạo, hãy để các em tiếp xúc với giáo dục STEM sớm, ủng hộ việc học lập trình lớp 8 thay vì chỉ ép học thuộc lòng, và chấp nhận rằng kết quả thi đại học là “phần thưởng muộn” của nhiều năm kiên trì, không phải phép màu của vài tháng luyện thi.
