Olympic Toán quốc tế và Đấu trường Toán học châu Á: không chỉ là cuộc thi
Olympic Toán quốc tế và Đấu trường Toán học châu Á là những cuộc thi toán học quốc tế nơi học sinh trung học dùng các bài toán khó để rèn luyện tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề và bản lĩnh thi cử ở mức độ cao nhất, đồng thời tạo mạng lưới bạn bè cùng đam mê trên khắp thế giới. IMO từ lâu được xem là “World Cup” của giới toán học, với đề thi gồm 6 bài thuộc số học, tổ hợp, hình học và đại số, mỗi bài tối đa 7 điểm, tổng cộng 42 điểm. Đây là sân chơi nơi những thí sinh như Alex Chui lập nên kỷ lục chưa từng có với 7 năm liên tiếp giành huy chương, trong đó có 5 huy chương vàng và 2 huy chương bạc. AIMO lại mang màu sắc đa quốc gia thân thiện hơn, nơi học sinh vừa tranh tài vừa kết bạn, nhưng đề toán vẫn đủ khó để nhiều thí sinh “khóc trên giấy thi”.
Alex Chui: từ câu đố thừa số nguyên tố đến “huyền thoại” IMO
Hình mẫu Alex Chui cho thấy đỉnh cao Olympic Toán quốc tế không đến từ sự ngẫu hứng, mà từ chiến lược ôn luyện toán có hệ thống và sớm bắt đầu. Tháng trước, tại IMO, Alex đạt điểm tuyệt đối 42/42 và trở thành một trong 7 thí sinh trên toàn thế giới đạt tối đa điểm năm nay. Quan trọng hơn, cậu là thí sinh duy nhất trong lịch sử IMO giành huy chương 7 năm liên tiếp, với 5 huy chương vàng và 2 huy chương bạc.
Câu đố Alex yêu thích – điền các số nguyên dương vào bảng 3×3 sao cho tích mỗi hàng, mỗi cột bằng 30 – không phải là trò chơi ngẫu nhiên mà là bài tập số học tinh gọn về thừa số nguyên tố và sắp xếp số. Lời giải dựa trên việc phân tích 30 = 2 × 3 × 5, tách riêng ba thừa số và nhận ra có 6 cách sắp xếp vị trí của mỗi loại số 2, 3, 5, dẫn tới 6 × 6 × 6 = 216 cách điền bảng. Chính cách nhìn “tách vấn đề lớn thành các phần độc lập” này là hạt nhân trong phong cách học của Alex: không học thuộc lời giải, mà học cách cấu trúc bài toán. Alex cũng kể rằng cậu bắt đầu ôn luyện IMO từ năm 9 tuổi – thời điểm cậu chủ động đào sâu toán học và liên tục cọ xát qua các kỳ thi để rèn sự tự tin với bài toán khó.
Trần Sơn Hà: từ huy chương vàng AIMO đến cúp Vô địch
Nếu Alex đại diện cho đỉnh cao Olympic Toán quốc tế, thì Trần Sơn Hà là gương mặt trẻ đầy triển vọng của Đấu trường Toán học châu Á. Nam sinh lớp 7 trường THCS Đặng Thai Mai (Nghệ An) yêu toán, có kinh nghiệm thi nhiều cuộc thi, nhưng không hề xem đề AIMO là “dễ xơi”. Năm trước, Sơn Hà là một trong 22 thành viên đoàn Việt Nam dự Chung kết Quốc tế AIMO tại Tokyo và giành huy chương vàng AIMO, rồi tận dụng chuyến đi để khám phá Nhật Bản.
Năm nay, khi Chung kết Quốc tế AIMO tổ chức tại Việt Nam, cậu không chỉ thi mà còn đóng vai “đại sứ” cho quê hương, giới thiệu với bạn bè quốc tế về đất nước mình. Bất ngờ hơn, Sơn Hà được xướng tên với cúp Vô địch ở vòng chung kết quốc tế Đấu trường Toán học châu Á – thành quả mà chính cậu “không ngờ” mình chạm tới. Dù đánh giá đoàn Trung Quốc là đối thủ sở hữu nhiều “quái kiệt”, Sơn Hà nhấn mạnh rằng AIMO là “đấu trường toán học” nơi thí sinh ít coi nhau là đối thủ, mà là bạn cùng đam mê, giúp cậu quen thêm những người bạn Malaysia, Trung Quốc, và cả nhóm “hội anh em” Thiên Ân, Minh Đạt cùng ôn luyện, xem phim, chơi game trong kỳ nghỉ hè.
Chiến lược ôn luyện toán: điểm chung của người giỏi không phải là IQ
Điểm gặp nhau giữa Alex Chui và Trần Sơn Hà không nằm ở quốc tịch hay xuất phát điểm, mà ở cách họ đối xử với toán học: như một hành trình dài hạn, có kế hoạch rõ ràng và kiểm soát cảm xúc. Alex bắt đầu ôn luyện IMO từ năm 9 tuổi và liên tục tham gia các kỳ thi từ nhỏ để rèn bản lĩnh trước bài toán ngày càng khó. Cậu không chỉ giải đề, mà còn “tận hưởng cái hay của các bài toán”, biến áp lực kỳ thi cuối cùng tại IMO thành động lực để thưởng thức trải nghiệm.
Sơn Hà lại xây dựng chiến lược thời gian rất cụ thể: “Ví dụ đề này 120 phút thì mình sẽ chia ra phần này cần làm trong 90 phút, vậy phải đặt thời gian giải đáp án đúng trong lúc này, còn lại dành thời gian cho phần khó hơn. Đó là cách mình luyện để giành điểm cao”. Cậu cũng rút kinh nghiệm từ những lần thấy “đuối” để học cách giữ bình tĩnh trong lúc ôn tập và chuẩn bị thi, không ôn lướt mà bám vào mục tiêu từng phần. Điều quan trọng là cả hai đều không tự xem mình như “cỗ máy săn huy chương”: họ thừa nhận có lúc áp lực, có lúc mệt, nhưng kết quả tốt lại khiến họ mong chờ kỳ thi tiếp theo, coi đó là hành trình từ “khởi đầu gian nan đến quả ngọt”.
Từ phòng thi đến cuộc đời: điều các cuộc thi toán quốc tế dạy chúng ta
Nhìn vào hành trình của Alex và Sơn Hà, dễ thấy Olympic Toán quốc tế hay Đấu trường Toán học châu Á không phải là đích đến cuối cùng, mà là bệ phóng tư duy. Alex bị “mê hoặc” từ lần đầu học về số nguyên tố và phát hiện những tính chất bất ngờ ẩn trong những con số tưởng như đơn giản. Tình yêu đó biến các kỳ thi IMO thành nơi cậu luyện khả năng phân tích thừa số nguyên tố, sắp xếp số và tìm cấu trúc ẩn sau bài toán. Câu đố bảng 3×3 với 216 cách điền không chỉ là trò chơi, mà là minh chứng cho việc tư duy logic có thể “chia nhỏ” bất kỳ vấn đề nào thành các khối dễ kiểm soát hơn.
Ở phía AIMO, Sơn Hà cho thấy một mặt khác của những cuộc thi toán học quốc tế: đó là nơi học sinh học cách đối diện thất bại, an ủi bạn thi khóc vì đề khó, và nhận ra đối thủ cũng là người đồng hành cùng đam mê. Cậu đặt mục tiêu quay lại AIMO để chinh phục danh hiệu International Star – chiếc cúp dành cho thí sinh có thành tích nổi bật nhất mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ – như một cột mốc mới trong hành trình, chứ không phải chiếc vương miện cuối cùng. Điểm chung cuối cùng: cả hai đều xuất phát từ tình yêu toán được nuôi dưỡng từ gia đình – như việc Sơn Hà coi bố là người truyền động lực để yêu toán từ nhỏ và thần tượng Alex như một “huyền thoại” IMO. Nếu rút gọn thành một thông điệp, thì những cuộc thi như IMO và AIMO dạy rằng tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề, và khả năng giữ bình tĩnh trước áp lực quan trọng hơn bất kỳ tấm huy chương nào.
