Bùng nổ đầu tư Việt Nam sang Lào: bước ngoặt hay cú sốc nhất thời?
Vốn đầu tư Việt Nam sang Lào là tổng giá trị các dự án mà doanh nghiệp Việt Nam đăng ký và triển khai tại Lào trong một giai đoạn nhất định, phản ánh chiều sâu hợp tác kinh tế và mức độ đan cài lợi ích giữa hai nền kinh tế. Trong 7 tháng đầu năm, Việt Nam có 20 dự án đầu tư sang Lào với tổng vốn đăng ký tăng 4,2 lần so với cùng kỳ, đưa Lào trở thành địa bàn đầu tư ra nước ngoài lớn nhất của Việt Nam với 300 dự án và tổng vốn đăng ký 7,04 tỷ USD. Con số này không chỉ là thống kê ấn tượng mà còn là lời khẳng định rằng hợp tác kinh tế Việt – Lào đang chuyển từ “tình cảm hữu nghị” sang “liên kết lợi ích” một cách rõ ràng và thực chất hơn.
Đáng chú ý, kim ngạch thương mại hai chiều trong 6 tháng đầu năm đạt 1,3 tỷ USD, cho thấy dòng vốn và dòng hàng đang song hành thay vì tách rời. Nếu trước đây đầu tư Việt Nam Lào bị xem là mang nặng tính chính trị, thì nay nó ngày càng tiệm cận logic thị trường: tìm kiếm không gian tăng trưởng mới, đa dạng chuỗi cung ứng và tận dụng lợi thế bổ sung của Lào trong năng lượng, nông nghiệp và khoáng sản. Câu hỏi đặt ra không phải là “có nên tăng đầu tư hay không”, mà là “làm sao để làn sóng này bền vững, tránh biến thành chu kỳ bùng nổ – chững lại” như từng xảy ra với nhiều cặp đối tác khác trong khu vực.
Hội nghị Đà Nẵng: từ rà soát kế hoạch đến thiết kế trục kết nối mới
Hội nghị giữa kỳ Ủy ban Hợp tác Việt Nam – Lào tại Đà Nẵng, do Bộ trưởng Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn và Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Tài chính Lào Santiphab Phomvihane đồng chủ trì, không chỉ là cuộc họp kỹ thuật thường niên mà là nơi tái định vị toàn bộ quỹ đạo hợp tác giữa hai nước. Hai bên rà soát việc thực hiện Kế hoạch hợp tác năm 2026 trong 8 tháng đầu năm và xác định trọng tâm cho giai đoạn còn lại. Điểm đáng nói là hội nghị này diễn ra trong bối cảnh hướng tới năm kỷ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 50 năm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam – Lào, nên từng cam kết được đặt trong áp lực “vừa phải kịp tiến độ, vừa phải nâng tầm”.
Theo định hướng chung, hai nước thống nhất bốn nhóm ưu tiên: tăng cường hợp tác chính trị – ngoại giao; củng cố quốc phòng – an ninh; thúc đẩy kết nối kinh tế; và ưu tiên giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực. Đây không phải danh sách mới, nhưng khác biệt nằm ở cách triển khai: tập trung vào tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế và tăng kết nối ba nền kinh tế Việt Nam – Lào – Campuchia. Nói cách khác, hợp tác kinh tế Việt Lào đang được “kéo” ra khỏi khuôn khổ song phương hẹp, đặt vào không gian rộng hơn của ASEAN lục địa. Chính lựa chọn này sẽ quyết định liệu các dự án hạ tầng và công nghệ có trở thành trục kết nối hạ tầng khu vực hay chỉ là những tuyến đường kết nối hai thủ đô trên giấy.
Cao tốc Hà Nội – Viêng Chăn và đường sắt: xương sống mới của kết nối hạ tầng khu vực
Không khó để nhận ra “ngôi sao” của hợp tác hạ tầng hiện nay là tuyến cao tốc Hà Nội Viêng Chăn. Hai bên thống nhất tiếp tục tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ tuyến cao tốc này cùng hệ thống đường ống dẫn dầu và các tuyến đường sắt kết nối Việt Nam – Lào với các nước ASEAN. Phía Lào cũng khẳng định mong muốn thúc đẩy các dự án hạ tầng quan trọng như cao tốc Hà Nội – Viêng Chăn, đường ống dẫn dầu và đường sắt. Đây không chỉ là dự án giao thông; nếu hoàn thành đúng ý đồ, nó sẽ trở thành xương sống mới cho kết nối hạ tầng khu vực, đưa hàng hóa Lào – và cả Đông Bắc Thái Lan – ra biển thông qua các cảng của Việt Nam.
Việt Nam và Lào được đề nghị phối hợp thúc đẩy các tuyến đường sắt kết nối hai nước và liên thông với ASEAN; mạng lưới này được kỳ vọng tăng giao thương, du lịch và kết nối kinh tế khu vực. Nói thẳng, nếu cao tốc và đường sắt chỉ dừng lại ở vai trò “biểu tượng hữu nghị”, không gắn với các trung tâm logistics, khu công nghiệp – nông nghiệp công nghệ cao dọc tuyến, thì lợi ích sẽ bị thu hẹp. Ngược lại, nếu biết tận dụng, đây là cơ hội để tái cấu trúc chuỗi cung ứng khu vực, đặt Việt Nam và Lào vào vị trí cửa ngõ trên các trục Bắc – Nam, Đông – Tây. Cao tốc Hà Nội Viêng Chăn vì thế cần được xem như dự án kinh tế khu vực trước khi là một công trình song phương.
Hợp tác kinh tế Việt – Lào: từ hạ tầng cứng đến công nghệ mũi nhọn
Một điểm mới rất đáng chú ý là hợp tác kinh tế Việt Lào không còn bó hẹp trong hạ tầng truyền thống. Hội nghị tại Đà Nẵng được đánh giá là bước phát triển mới khi hai nước chính thức mở rộng không gian hợp tác sang chuyển đổi số, vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Cùng ngày, Phó Thủ tướng Lào Santiphab Phomvihane và lãnh đạo Bộ Tài chính Việt Nam đã khảo sát mô hình chính quyền số, vi mạch bán dẫn và AI tại một khu công viên phần mềm, nơi đang xây dựng hệ sinh thái công nghệ với hạ tầng tính toán cao cấp và phòng lab chuyên dụng dự kiến đưa vào hoạt động cuối năm 2026.
Đà Nẵng đặt mục tiêu đến năm 2030 thu hút 10–15 doanh nghiệp Lào đầu tư vào bán dẫn, AI với tổng vốn đăng ký 300–500 triệu USD và đẩy mạnh đào tạo kỹ sư, chuyển giao công nghệ. Nếu các mục tiêu này thành hiện thực, đường cao tốc và đường sắt sẽ không chỉ chở hàng hóa, mà còn chở cả dữ liệu, tri thức và dòng nhân lực chất lượng cao. Câu chuyện kết nối hạ tầng khu vực vì vậy phải được hiểu rộng hơn: đó là sự kết nối giữa hạ tầng cứng (đường bộ, đường sắt, đường ống) với hạ tầng mềm (thể chế, dữ liệu, công nghệ), nơi Việt Nam và Lào cùng chia sẻ lợi ích thay vì chỉ chia sẻ biểu tượng.
Viện trợ, giáo dục và tương lai của không gian kinh tế chung Việt – Lào
Để làn sóng đầu tư Việt Nam Lào không trở thành cuộc chơi ngắn hạn, nền tảng mềm là yếu tố quyết định. Năm 2026, Việt Nam dành 1.120 tỷ đồng viện trợ cho Chính phủ Lào, nằm trong tổng nguồn lực 10.000 tỷ đồng giai đoạn 2026–2030 dành cho các chương trình, dự án và đào tạo cán bộ, học sinh Lào. Cùng với đó là 1.300 suất học bổng tại hơn 170 cơ sở giáo dục. Đây là minh chứng rõ ràng rằng hai bên không chỉ “bơm vốn” mà còn đầu tư dài hạn vào con người – lực lượng sẽ vận hành các dự án hạ tầng, công nghệ và tài chính trong tương lai.
Hai bên thống nhất tăng kiểm tra tiến độ, chất lượng các chương trình, dự án và xem xét kết hợp vốn viện trợ với các nguồn vốn hợp pháp khác để triển khai những dự án lớn, có tác động trực tiếp tới phát triển kinh tế – xã hội của Lào. Đồng thời, hai nước cũng nhất trí tiếp tục rà soát, tháo gỡ vướng mắc tại các dự án trọng điểm còn chậm tiến độ, tạo nền tảng cho hợp tác năm 2027. Kết luận hợp lý cho giai đoạn hiện nay là: nếu Việt Nam và Lào coi sự gia tăng vốn đầu tư, cao tốc Hà Nội Viêng Chăn và các dự án hạ tầng chỉ là mục tiêu, họ sẽ dễ rơi vào bẫy “xây cho có”; nhưng nếu coi chúng là công cụ để mở một không gian kinh tế chung, gắn hạ tầng với công nghệ và giáo dục, thì đây mới là thời điểm bắt đầu một chu kỳ tăng trưởng thực chất.
