Dòng vốn tăng 4,2 lần: tín hiệu xoay trục sang hạ tầng khu vực
Vốn đầu tư Việt Nam sang Lào tăng 4,2 lần trong những tháng đầu năm là hiện tượng dòng vốn dịch chuyển mạnh vào các dự án kết nối hạ tầng và hợp tác kinh tế Việt – Lào, cho thấy hai bên đang ưu tiên các công trình chiến lược như đường cao tốc, đường sắt và năng lượng, với mục tiêu không chỉ gia tăng thương mại song phương mà còn nâng Vai trò trung chuyển của Lào trong mạng lưới kinh tế ASEAN.
Tại Hội nghị giữa kỳ Ủy ban Hợp tác hai nước tổ chức ngày 27/8 tại Đà Nẵng, do Bộ trưởng Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn và Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Tài chính Lào Santiphab Phomvihane đồng chủ trì, hai bên đã rà soát việc thực hiện Kế hoạch hợp tác Việt Nam – Lào trong 8 tháng đầu năm và thống nhất trọng tâm cho thời gian tới. Theo đánh giá chung, hợp tác kinh tế và đầu tư có chuyển biến rõ rệt khi Lào tiếp tục là địa bàn đầu tư ra nước ngoài lớn nhất của Việt Nam với 300 dự án đang còn hiệu lực. Con số này không chỉ là thống kê mà là chỉ dấu cho thấy chiến lược “đầu tư Việt Nam Lào” đang bước sang giai đoạn mới: ít dàn trải, tập trung vào những dự án tạo bứt phá kết nối.
Cao tốc Hà Nội – Viêng Chăn: trục xương sống mới của hợp tác kinh tế Việt – Lào
Nếu phải chọn một biểu tượng cho làn sóng đầu tư hiện nay, đó chính là dự án cao tốc Hà Nội Viêng Chăn. Phía Lào khẳng định muốn tiếp tục thúc đẩy cao tốc này cùng hệ thống đường ống dẫn dầu và đường sắt như những dự án hạ tầng quan trọng bậc nhất. Đây không phải chỉ là một con đường; đó là trục xương sống cho hợp tác kinh tế Việt Lào, kết nối các hành lang kinh tế từ vùng Bắc Trung Bộ, Tây Bắc Việt Nam sang thủ đô Lào, rồi mở tiếp sang Thái Lan và xa hơn. "Trong 7 tháng đầu năm, Việt Nam có 20 dự án đầu tư sang Lào với tổng vốn đăng ký 638,3 triệu USD, gấp 4,2 lần so với cùng kỳ". Dù con số này không được nêu bằng đồng Việt Nam, nó đủ để thấy dòng vốn đang xoay mạnh về những công trình nền tảng, thay vì các dự án nhỏ lẻ, phân tán.
Ý nghĩa thực tế là gì? Người dân hai nước có thêm lựa chọn di chuyển nhanh, doanh nghiệp giảm chi phí logistics, hàng nông sản sang thị trường láng giềng trong ngày thay vì nhiều ngày. Đây là kiểu “kết nối hạ tầng khu vực” mà nếu bỏ lỡ vài năm tới, Việt Nam và Lào sẽ tụt lại phía sau trong cuộc đua thu hút chuỗi cung ứng đang dịch chuyển nội khối ASEAN. Cao tốc Hà Nội Viêng Chăn, nếu được đẩy nhanh, sẽ là phép thử cho năng lực biến cam kết chính trị thành hạ tầng vận hành được trên thực tế.
Đường sắt, năng lượng và thương mại song phương: vì sao phải làm ngay bây giờ?
Cùng với cao tốc, các tuyến đường sắt kết nối Việt Nam – Lào và liên thông với ASEAN được nhấn mạnh là ưu tiên trong phát triển kết nối hạ tầng. Đường sắt không chỉ giúp vận tải hàng hóa khối lượng lớn rẻ hơn mà còn là công cụ chiến lược để bảo đảm chuỗi cung ứng trong bối cảnh thế giới biến động. Hai bên thống nhất cần sớm phối hợp phát triển hạ tầng giao thông này nhằm tăng giao thương, nhất là trong nông nghiệp, đồng thời tạo thuận lợi cho du lịch và củng cố quốc phòng, an ninh biên giới. Song trùng với đó là hợp tác năng lượng, viễn thông và xây dựng – những lĩnh vực được xem là "đường ống" của tăng trưởng trong 10–15 năm tới.
Bối cảnh thời điểm hiện nay không hề dễ chịu: tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, tác động trực tiếp tới kinh tế – xã hội hai nước. Chính vì vậy, việc hai bên chủ động thúc đẩy "kết nối hạ tầng khu vực" là phản ứng mang tính phòng thủ và tấn công cùng lúc: phòng thủ trước rủi ro đứt gãy thương mại, tấn công bằng cách mở rộng không gian thị trường. Kim ngạch thương mại song phương đạt 1,3 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm cho thấy nền tảng “thương mại song phương” đã có, nhưng để con số này bứt phá, đường sắt và năng lượng xuyên biên giới phải đi trước một bước.
Tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp: chìa khóa để dòng vốn không bị “tắc đường”
Dòng vốn tăng 4,2 lần sẽ vô nghĩa nếu bị kẹt trong các dự án chậm tiến độ. Nhận thức rõ điều này, tại Hội nghị giữa kỳ, Bộ trưởng Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn đề nghị hai bên rà soát cơ chế hợp tác và phát huy vai trò Ủy ban Hợp tác trong tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy thực hiện các hiệp định kinh tế. Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Tài chính Lào Santiphab Phomvihane cũng khẳng định Lào sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam hoạt động, đầu tư và coi đây là nhiệm vụ trọng tâm. Điểm đáng chú ý là hai bên không chỉ nói về ưu đãi, mà nhấn mạnh đối thoại, phối hợp để xử lý khó khăn cụ thể của nhà đầu tư trong năng lượng, giao thông, viễn thông, du lịch.
Ở tầm vĩ mô, hai nước thống nhất trong những tháng cuối năm sẽ tiếp tục quán triệt và triển khai hiệu quả các Thỏa thuận cấp cao, ưu tiên bốn trụ cột: chính trị – ngoại giao, quốc phòng – an ninh, kết nối kinh tế và giáo dục – đào tạo, phát triển nguồn nhân lực. Kết thúc hội nghị, hai bên cũng thống nhất tiếp tục rà soát và tháo gỡ vướng mắc tại các dự án trọng điểm còn chậm tiến độ, tạo nền tảng cho hoạt động hợp tác năm 2027. Đây chính là cam kết chính trị cần thiết để doanh nghiệp tin rằng “đầu tư Việt Nam Lào” không chỉ dựa trên tình cảm hữu nghị, mà dựa trên lợi ích kinh tế được bảo đảm bằng thể chế và hạ tầng.
Giáo dục, viện trợ và tầm nhìn dài hạn cho một không gian kinh tế chung
Để các tuyến cao tốc, đường sắt, đường ống dầu hoạt động hiệu quả, cần con người vận hành và thể chế ăn khớp. Vì vậy, giáo dục – đào tạo và viện trợ phát triển không phải “phụ trợ”, mà là cấu phần cốt lõi trong chiến lược hợp tác kinh tế Việt Lào. Năm nay, Chính phủ Việt Nam cấp 1.300 suất học bổng cho Lào tại hơn 170 cơ sở giáo dục, đồng thời cùng phía Lào triển khai Dự án Trường Đại học Hữu nghị Lào – Việt Nam. Chính phủ Việt Nam cũng dành 1.120 tỷ đồng viện trợ cho Chính phủ Lào trong năm nay, nằm trong tổng nguồn lực 10.000 tỷ đồng của giai đoạn 2026–2030 để thực hiện chương trình, dự án và đào tạo cán bộ, học sinh.
Nhìn rộng hơn, hai bên đặt mục tiêu tăng tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế và kết nối ba nền kinh tế Việt Nam – Lào – Campuchia thông qua hợp tác về thể chế, tài chính, giao thông, năng lượng, viễn thông, du lịch. Một hướng đi được nêu là kết hợp vốn viện trợ của Việt Nam với các nguồn vốn hợp pháp khác để triển khai những dự án lớn, có tác động trực tiếp tới phát triển kinh tế – xã hội của Lào. Nếu thực hiện nhất quán, cao tốc Hà Nội Viêng Chăn, đường sắt xuyên biên giới và các dự án năng lượng sẽ không chỉ thay đổi bộ mặt Lào, mà còn mở ra một không gian kinh tế chung đất liền, nơi hàng hóa, lao động và ý tưởng chảy qua biên giới dễ dàng hơn rất nhiều so với hiện nay.
