AI trở thành năng lực nghề nghiệp của trợ giảng
Trợ giảng đại học là nhân sự hỗ trợ giảng viên tổ chức hoạt động dạy học, hướng dẫn người học và thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn theo phân công; vị trí này ngày càng đòi hỏi năng lực sử dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo một cách có trách nhiệm. Tháng 10/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 90/2026/TT-BGDĐT, quy định tiêu chuẩn, điều kiện, chế độ làm việc, bổ nhiệm và xếp lương đối với nhân sự hỗ trợ giáo dục đại học. Điểm đáng chú ý là yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, AI và sử dụng ngoại ngữ trong công việc không chỉ dành riêng cho giảng viên. Đây là hướng đi hợp lý: trợ giảng tham gia chuẩn bị học liệu, hướng dẫn thực hành, hỗ trợ thảo luận và đánh giá trong phạm vi nhiệm vụ, nên thiếu năng lực số sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hỗ trợ người học.
Thông tư quy định tiêu chuẩn và nhiệm vụ cho ba nhóm: trợ giảng, nghiên cứu viên và nhân sự hỗ trợ giảng dạy. Trợ giảng cần có bằng đại học trở lên phù hợp vị trí, nắm kiến thức cơ sở của học phần và biết tổ chức, phối hợp hoạt động giảng dạy. Nhân sự hỗ trợ giáo dục đại học làm việc theo chế độ 40 giờ mỗi tuần, với thời gian được bố trí linh hoạt theo yêu cầu chuyên môn. Quy định cụ thể theo vị trí có thể hạn chế việc giao nhiệm vụ vượt quá năng lực, đồng thời đặt ra câu hỏi thiết thực: nhà trường sẽ tạo điều kiện để đội ngũ hiện có bồi dưỡng và đáp ứng chuẩn mới ra sao?
Năng lực AI phải đi cùng quy định minh bạch cho người học
Yêu cầu nhân sự biết ứng dụng AI không có nghĩa người học được phép dùng công cụ này tùy ý. Công văn 7314/BGDĐT-GDĐH ngày 16/10/2026 đề nghị các cơ sở đào tạo quy định rõ phạm vi sinh viên được sử dụng AI, nghĩa vụ khai báo, cách xác minh phần đóng góp thực của người học và biện pháp xử lý gian lận học thuật. Đây là hai mặt của cùng một chính sách: nhân sự cần đủ hiểu biết để hướng dẫn và đánh giá việc dùng AI, còn sinh viên phải biết giới hạn và chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình.
Nếu trợ giảng không phân biệt được nội dung do người học tự làm với phần được công cụ tạo hoặc sửa, quy định sử dụng AI sẽ khó thực thi công bằng. Nhưng kiểm tra bằng nghi ngờ hay cấm đoán rộng khắp cũng không giải quyết được vấn đề. Nhà trường cần đưa ra hướng dẫn cụ thể theo học phần: khâu nào được dùng AI, trường hợp nào phải khai báo và cách đánh giá tư duy, kỹ năng của sinh viên. Trợ giảng có năng lực phù hợp sẽ giúp biến quy tắc thành hướng dẫn nhất quán, thay vì để mỗi lớp tự diễn giải.
Kỹ năng AI cần được hiểu rộng hơn việc biết dùng công cụ
Để đáp ứng chuẩn mới, nhân sự hỗ trợ giáo dục cần nhiều hơn kỹ năng đặt câu lệnh. Họ phải biết chọn công cụ phù hợp nhiệm vụ, kiểm chứng thông tin do AI tạo ra, bảo vệ dữ liệu, tôn trọng sở hữu trí tuệ và giữ liêm chính học thuật. Với trợ giảng, những năng lực này gắn ngay với công việc: rà soát tài liệu học tập, hỗ trợ sinh viên thực hành, hướng dẫn cách khai báo việc dùng AI và nhận diện dấu hiệu cần xem xét trong bài làm. Năng lực ngoại ngữ cũng giúp họ tiếp cận tài liệu và công cụ mới, nhưng không thể thay thế hiểu biết chuyên môn hay khả năng đánh giá chất lượng đầu ra.
Đây là lúc các trường cần đầu tư vào bồi dưỡng thực hành, không chỉ phổ biến quy định. Công văn năm học 2026–2027 yêu cầu kế hoạch phát triển năng lực số và AI của giảng viên, người học gắn với chuyển đổi số của cơ sở; việc rà soát chương trình, cập nhật học phần và minh chứng đánh giá năng lực mới phải hoàn thành trong năm học. Nhân sự hỗ trợ cũng cần được tính đến trong kế hoạch ấy, với nội dung sát nhiệm vụ và cơ chế cập nhật khi công cụ, rủi ro thay đổi.
Chuẩn mới chỉ có ý nghĩa khi đi cùng lộ trình hỗ trợ
Thông tư tạo cơ sở để các trường xác định rõ tiêu chuẩn theo vị trí và chuyên nghiệp hóa hoạt động đào tạo, nghiên cứu. Tuy nhiên, chuẩn năng lực chỉ có tác dụng nếu được chuyển thành yêu cầu công việc rõ ràng, cơ hội bồi dưỡng và cách đánh giá phù hợp. Với người đã được tuyển dụng hoặc ký hợp đồng trước khi thông tư có hiệu lực nhưng chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện mới, trường có thể tiếp tục bố trí công việc; việc đào tạo, bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu thực hiện theo quy định pháp luật và quy chế của cơ sở giáo dục.
Kết luận, quy định mới không nên bị hiểu thành mệnh lệnh dùng AI cho mọi khâu giảng dạy. Ý nghĩa lớn hơn là yêu cầu trợ giảng, nghiên cứu viên và nhân sự hỗ trợ biết sử dụng công nghệ có kiểm chứng, hiểu giới hạn của AI và hướng dẫn người học tuân thủ quy tắc. Khi trường đầu tư đúng vào những kỹ năng AI ấy, AI trong giáo dục có thể hỗ trợ việc học và nghiên cứu mà không làm suy giảm trách nhiệm, năng lực tự thân hay sự công bằng trong đánh giá.
