AI trở thành năng lực nghề nghiệp trong đại học
Thông tư 90/2026/TT-BGDĐT là quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tiêu chuẩn, điều kiện, chế độ làm việc, bổ nhiệm và xếp lương đối với nhân sự hỗ trợ giáo dục đại học. Bộ vừa ban hành văn bản này, tạo khuôn khổ quản lý rõ hơn cho những vị trí góp phần duy trì hoạt động giảng dạy và nghiên cứu tại các trường.
Điểm đáng chú ý là yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và sử dụng ngoại ngữ được đưa vào tiêu chuẩn năng lực của cả ba nhóm: trợ giảng, nghiên cứu viên và nhân sự hỗ trợ giảng dạy. Với trợ giảng đại học, năng lực AI vì thế không còn là lợi thế bổ sung đơn thuần mà là một phần của chuẩn nghề nghiệp. Đây là hướng đi hợp lý: người hỗ trợ giảng dạy cần biết sử dụng công cụ mới để phục vụ công việc, nhưng các trường cũng phải làm rõ cách đánh giá năng lực thay vì chỉ yêu cầu chung chung.
Ba nhóm nhân sự chịu tác động
Quy định áp dụng cho trợ giảng, nghiên cứu viên và nhân sự hỗ trợ giảng dạy, với tiêu chuẩn đào tạo, chuyên môn, nghiệp vụ và nhiệm vụ được xác định theo từng nhóm. Đây là thay đổi có ý nghĩa thực tế: khi yêu cầu gắn với vị trí việc làm, trường có cơ sở phân công đúng người, đúng chuyên môn, thay vì để tên chức danh hoặc nhiệm vụ chung chung quyết định tất cả.
Cách tiếp cận này có thể hạn chế tình trạng giao việc không tương xứng với năng lực và góp phần chuyên nghiệp hóa hoạt động đào tạo, nghiên cứu. Tuy nhiên, chuẩn hóa chỉ có tác dụng nếu trường chuyển các tiêu chí thành mô tả công việc và cách đánh giá cụ thể. Năng lực AI cũng không nên bị hiểu thành yêu cầu dùng một công cụ nhất định; điều cần theo dõi là khả năng ứng dụng công nghệ phù hợp với nhiệm vụ và chuyên môn của từng vị trí.
Lộ trình chuyển tiếp và những điểm cần giám sát
Thông tư quy định nhân sự hỗ trợ làm việc 40 giờ mỗi tuần, với lịch bố trí linh hoạt theo nhiệm vụ; làm thêm phải nằm trong giới hạn pháp luật và được thanh toán theo quy định. Sự linh hoạt giúp trường thích ứng với lịch giảng dạy, nghiên cứu, nhưng không thể trở thành lý do kéo dài giờ làm mà không bảo đảm quyền lợi người lao động.
Người đã được bổ nhiệm chức danh trợ giảng trước ngày 1/1/2026 được bảo lưu phụ cấp đang hưởng đến hết ngày 31/12/2026. Các trường cần rà soát, xếp lại bậc lương và phụ cấp theo vị trí việc làm; người đã được tuyển dụng hoặc ký hợp đồng nhưng chưa đạt đủ tiêu chuẩn mới vẫn được tiếp tục bố trí làm việc, đồng thời được đào tạo, bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu. Quy định chuyển tiếp giúp tránh xáo trộn nhân sự đột ngột.
Điều cần quan sát khi triển khai là chất lượng các chương trình bồi dưỡng, cách đánh giá năng lực AI và ngoại ngữ, cũng như tính minh bạch khi sắp xếp vị trí, lương và phụ cấp. Thông tư đặt ra hướng chuẩn hóa cần thiết; kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc các trường thực hiện nhất quán và bảo đảm quyền lợi của đội ngũ.
