An toàn mạng bắt đầu từ kỹ năng và niềm tin
An toàn mạng cho trẻ là khả năng nhận biết nội dung và hành vi trực tuyến có nguy cơ, tự bảo vệ thông tin và tìm được người đáng tin cậy để nhờ giúp đỡ khi có chuyện bất thường. Đó không phải một bài giảng đơn lẻ hay lời dặn “đừng lên mạng”, mà là năng lực cần được luyện tập cùng người lớn. Trẻ em ở miền núi cũng dùng Internet để học tập, kết nối, giải trí và thể hiện bản thân; vì thế, trọng tâm không nên chỉ là các em có thiết bị hay không, mà là trải nghiệm số có an toàn và phù hợp hay không. Học sinh tại các buổi sinh hoạt đã nêu những lo lắng gần gũi như bị xao nhãng bởi thông báo, thức khuya dùng điện thoại và áp lực so sánh trên mạng xã hội. Biết dùng ứng dụng không đồng nghĩa với biết kiểm chứng thông tin hay tự bảo vệ. Giáo dục kỹ năng số cho trẻ phải bắt đầu từ chính những tình huống các em gặp hằng ngày.
Ở trường, hãy dạy cách xử lý chứ không chỉ cảnh báo
Những hoạt động tại trường có giá trị nhất khi học sinh được thực hành nhận diện và xử lý tình huống, thay vì chỉ nghe liệt kê các mối nguy. Công an xã Yên Thịnh đã hướng dẫn học sinh nhận biết nguy cơ bị xâm hại, bắt nạt, lừa đảo hoặc dụ dỗ trên mạng; chương trình kết hợp trò chơi tương tác và hỏi đáp để các em trao đổi, thử cách ứng phó. Hoạt động có cán bộ, giáo viên, 251 học sinh và gần 30 phụ huynh tham gia. Một buổi khác, Công an xã Yên Mạc phối hợp với Trường THCS Vũ Phạm Khải phát động chiến dịch “Không một mình 2026”, tập trung vào nhận diện nguy cơ, bảo vệ thông tin cá nhân và ứng xử văn minh trên nền tảng trực tuyến. Đây là hướng đi đúng: bảo vệ trẻ trực tuyến đòi hỏi kỹ năng cụ thể, từ không tùy tiện chia sẻ dữ liệu đến biết tìm cha mẹ, thầy cô hoặc cơ quan chức năng khi gặp điều đáng lo.
“Không một mình” phải là lời hứa có người đáp lại
Thông điệp của chiến dịch “Không một mình” không nên chỉ dừng ở việc khuyến khích trẻ lên tiếng. Các em cần biết rõ có thể tìm ai, nói bằng cách nào và điều gì sẽ xảy ra sau khi chia sẻ. Khi gặp lời dụ dỗ, đe dọa, lừa đảo hoặc nội dung khiến mình bất an, trẻ cần được tin tưởng, bảo vệ và hướng dẫn xử lý, thay vì bị trách vì đã dùng mạng hay che giấu sự việc. Hơn 70 đội viên, học sinh từ một số xã, phường tại Cần Thơ đã tham gia thảo luận về cơ hội và rủi ro trên môi trường số, từ học liệu, kiểm chứng thông tin đến bắt nạt trực tuyến và lừa đảo. Những cuộc trao đổi như vậy cho thấy trẻ không chỉ là người nhận lời khuyên: các em có thể nhận diện vấn đề và đề xuất giải pháp. Người lớn cần lắng nghe đến cùng, phản hồi và biến kiến nghị phù hợp thành hành động. Nếu trẻ nói ra mà không được tiếp nhận, lời kêu gọi tìm trợ giúp sẽ mất ý nghĩa.
Giáo dục số phải gần với đời sống địa phương
Một bộ tài liệu dùng giống nhau ở mọi nơi khó đáp ứng các khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa, điều kiện tiếp cận công nghệ và những rủi ro trẻ gặp trong đời sống. Giáo dục an toàn số cần được địa phương hóa, có sự góp sức của học sinh, giáo viên, gia đình và cộng đồng; trẻ cũng cần cơ hội tự đề xuất hình thức truyền thông gần gũi với mình. Cách làm này không hạ thấp mức độ cảnh giác, mà giúp kiến thức dễ hiểu và dễ áp dụng hơn. Mạng lưới đồng hành cần tiếp tục hoạt động sau buổi tuyên truyền: cha mẹ và giáo viên được trang bị để nhận biết dấu hiệu bất an, lực lượng chức năng có kênh phối hợp, còn trẻ biết người nào sẵn sàng lắng nghe. Công an xã Yên Mạc cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với nhà trường, gia đình và các tổ chức liên quan để hướng dẫn phòng ngừa rủi ro trên mạng. Kết luận cần rõ ràng: dạy trẻ nhận diện cạm bẫy là cần thiết, nhưng chỉ khi các em được chủ động tham gia và có người hỗ trợ đáng tin, kỹ năng ấy mới trở thành sự an toàn thực chất.
