Đầu tư sớm để ý tưởng có cơ hội lớn lên
Công nghiệp văn hóa là hoạt động kinh tế dựa trên giá trị văn hóa, sáng tạo và quyền sở hữu trí tuệ, kết nối quá trình sáng tạo với khai thác thương mại. Đầu tư cho ý tưởng ngay từ đầu là điều kiện để chuỗi giá trị ấy không đứt gãy trước khi một tác phẩm kịp thành hình. Tại phiên thảo luận Quốc hội về dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sáng 10/11, đại biểu Lê Thị Thúy Sen, đoàn Hưng Yên, dẫn câu chuyện Harry Potter để nêu bật vai trò của việc phát hiện và hỗ trợ ý tưởng có tiềm năng. Theo bà, dự thảo hiện nghiêng về hỗ trợ sản phẩm đã hoàn thiện, trong khi sáng tạo thường cần nguồn lực trước thời điểm đó. Đây là khoảng trống đáng được xem xét nghiêm túc: nếu chính sách chỉ xuất hiện khi sản phẩm đã thành hình, những ý tưởng thiếu điều kiện để phát triển có thể bị bỏ lại ngay từ đầu.
Harry Potter cho thấy sức lan tỏa của một câu chuyện
Bài học từ thương hiệu Harry Potter không nằm ở việc xem một thành công hiếm có như công thức bảo đảm thắng lợi. Giá trị đáng chú ý hơn là cách một tác phẩm văn học có thể mở rộng sang phim ảnh, trò chơi, công viên giải trí và nhiều sản phẩm thương mại khác. Một câu chuyện được đầu tư và phát triển đúng cách có thể vượt khỏi khuôn khổ ban đầu, tạo nên nhiều nhánh giá trị. Đại biểu Sen dùng ví dụ này để nhấn mạnh rằng hỗ trợ tài chính ban đầu còn mang ý nghĩa khích lệ người sáng tạo tiếp tục theo đuổi ý tưởng. Đó là lý do đầu tư sáng tạo không nên chỉ được hiểu là cấp vốn cho sản phẩm đã sẵn sàng ra mắt; nó còn là việc nhận diện tiềm năng, hỗ trợ thử nghiệm và giúp tác giả tiến thêm những bước cần thiết. Chính sách vì thế cần tạo cơ hội cho nhiều ý tưởng được kiểm chứng, thay vì chỉ chọn những dự án đã chứng minh được khả năng thương mại.
Không có thị trường, nguồn vốn văn hóa khó thành tài sản
Nguồn vốn văn hóa không tự chuyển hóa thành sản phẩm kinh tế có giá trị chỉ nhờ sự sáng tạo. Đại biểu Sen đề nghị chú trọng nội dung kinh tế và thị trường để biến nguồn vốn ấy thành sản phẩm có giá trị cao. Đây là điểm mấu chốt: vốn ban đầu có thể giúp một ý tưởng khởi động, nhưng thị trường mới tạo đường đi để ý tưởng tiếp cận công chúng và phát triển thành các sản phẩm phái sinh. Bà đề xuất hình thành sàn giao dịch ý tưởng tiềm năng và quỹ đầu tư phát triển ý tưởng thành sản phẩm, qua đó kết nối người sáng tạo với nhà đầu tư, thu hút nguồn vốn tư nhân và đầu tư quốc tế. Nếu thiếu những cầu nối này, ý tưởng có thể khó tìm người đồng hành, còn nhà đầu tư thiếu cơ sở để nhận diện và hỗ trợ dự án. Vì vậy, phát triển thị trường ý tưởng phải đi cùng cơ chế đầu tư, chứ không thể là phần việc để tính đến sau.
Luật cần chấp nhận rủi ro và bảo vệ quyền sáng tạo
Đầu tư ở giai đoạn ý tưởng luôn đi kèm bất định; không phải dự án nào cũng trở thành sản phẩm thành công. Nhưng né tránh rủi ro bằng cách chỉ hỗ trợ những gì đã hoàn thiện cũng đồng nghĩa bỏ qua phần quan trọng nhất của quá trình sáng tạo. Đề xuất đưa hoạt động phát hiện, đầu tư và phát triển ý tưởng vào phạm vi thử nghiệm có kiểm soát, với khả năng chấp nhận rủi ro, vì thế đáng được cân nhắc. Điều đó phải đi cùng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, hỗ trợ pháp lý và cơ chế kết nối thị trường. Khi thảo luận dự thảo luật, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục làm rõ tiêu chí sản phẩm mang bản sắc Việt Nam và sản phẩm trọng điểm; Chính phủ sẽ căn cứ thực tiễn để chọn lĩnh vực ưu tiên và phân bổ nguồn lực phù hợp. Kết luận, công nghiệp văn hóa cần được đầu tư trước khi ý tưởng trở thành sản phẩm hoàn chỉnh. Muốn nguồn vốn văn hóa tạo ra giá trị, chính sách phải nuôi dưỡng sáng tạo, bảo vệ quyền tác giả và mở đường đến thị trường.
