Tiếng Trung vào trường phổ thông Huế: thí điểm nhỏ, thông điệp lớn
Thí điểm dạy tiếng Trung lớp 6-10 tại Huế là chương trình đưa tiếng Trung Quốc vào giảng dạy như một ngoại ngữ thứ 2 trong trường phổ thông, nhằm mở rộng lựa chọn ngoại ngữ cho học sinh, phát triển năng lực giao tiếp bốn kỹ năng và chuẩn bị nguồn nhân lực biết nhiều ngoại ngữ hơn cho giai đoạn hội nhập mới. Đây không chỉ là một môn học mới mà còn là phép thử chính sách ngoại ngữ trong giáo dục phổ thông Việt Nam.
Sở GD&ĐT TP Huế phối hợp với Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Huế tổ chức khai giảng chương trình đưa tiếng Trung Quốc vào giảng dạy trong trường phổ thông từ năm học 2026–2027. Theo kế hoạch, đây là thí điểm ngoại ngữ Huế ở hai cơ sở: THCS Nguyễn Tri Phương và THPT chuyên Quốc Học. Về quy mô, chương trình tiếng Trung phổ thông khởi đầu rất gọn: 2 lớp 10 của Quốc Học và 2 lớp 6 của Nguyễn Tri Phương được chọn làm “lớp nền móng” để đánh giá trước khi mở rộng. Chính lựa chọn khởi động nhỏ nhưng có tính biểu tượng này cho thấy Huế muốn thử nghiệm kỹ lưỡng thay vì chạy theo phong trào đa ngoại ngữ.
Đối tượng tham gia là những học sinh đã học Ngoại ngữ 1 theo Chương trình giáo dục phổ thông, có nguyện vọng học thêm tiếng Trung Quốc như Ngoại ngữ 2 và có xác nhận của cha mẹ hoặc người giám hộ. Điều này khẳng định tiếng Trung được đưa vào như ngoại ngữ thứ 2 học sinh tự chọn, không áp đặt. Quan trọng hơn, thông qua bản ghi nhớ hợp tác giai đoạn 2026–2029 giữa Sở và Trường Đại học Ngoại ngữ Huế, địa phương gửi đi một thông điệp rõ ràng: mở rộng ngoại ngữ phải đi cùng bảo đảm chất lượng chuyên môn, không “mở lớp bằng mọi giá”.
Vì sao Huế chọn tiếng Trung làm ngoại ngữ thứ 2 cho học sinh?
Huế không ngẫu nhiên chọn tiếng Trung để đưa vào chương trình tiếng Trung phổ thông mà gắn với chiến lược ngoại ngữ dài hạn. Lãnh đạo Sở GD&ĐT TP Huế nêu rõ, triển khai dạy tiếng Trung góp phần đa dạng hóa lựa chọn ngoại ngữ cho học sinh, bên cạnh tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Nhật hiện có trên địa bàn. Nói cách khác, đây là bước tiếp theo của xu hướng diversify ngoại ngữ trong giáo dục phổ thông: học sinh không bị “độc canh” tiếng Anh mà có thêm lộ trình thứ hai. Trong bối cảnh khu vực, việc mở thêm ngoại ngữ thứ 2 học sinh được chọn như tiếng Trung hay tiếng Lào ở địa phương khác cũng là cách các tỉnh đẩy mạnh hội nhập khu vực.
Một động lực quan trọng khác là chính sách quốc gia. Chương trình thí điểm này được kỳ vọng góp phần thực hiện Đề án tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025–2035, định hướng đến 2045 do Thủ tướng phê duyệt. Đồng thời, việc triển khai cũng được xem là công cụ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thực hiện Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Ở góc độ cá nhân, theo Giám đốc Sở GD&ĐT Huế, học tiếng Trung không chỉ mở rộng cơ hội học tập, du học và hội nhập quốc tế cho học sinh mà còn giúp các em tiếp cận văn hóa, lịch sử Trung Quốc, mở rộng tầm nhìn. Đây là lập luận đáng tranh luận nhưng hợp lý nếu nhìn vào nhu cầu nhân lực biết tiếng Trung trong du lịch, thương mại, dịch vụ.
Điểm đáng chú ý là Huế triển khai tiếng Trung dưới dạng ngoại ngữ thứ 2, không cạnh tranh trực diện với Ngoại ngữ 1. Chương trình tiếng Trung Quốc – Ngoại ngữ 2 tập trung phát triển năng lực giao tiếp và bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết với thời lượng dự kiến 3 tiết/tuần trong 35 tuần, tương đương 105 tiết/năm học. Đây là “gói thời gian” không nhỏ, thể hiện quyết tâm coi tiếng Trung là lựa chọn nghiêm túc chứ không phải câu lạc bộ ngoại khóa. Câu hỏi đặt ra là: liệu các trường, đặc biệt là học sinh lớp 6-10, có đủ sức cân bằng thêm một ngoại ngữ thứ 2 hay không? Việc Huế thí điểm trước là một cách trả lời bằng dữ liệu, thay vì tranh luận trên giấy.
Thiết kế chương trình: lợi thế chất lượng nhưng sức ép không nhỏ
Điểm sáng lớn nhất của thí điểm ngoại ngữ Huế là cách chuẩn bị đội ngũ và chương trình. Việc triển khai giảng dạy tiếng Trung có sự hỗ trợ của các giảng viên giàu kinh nghiệm từ Khoa Tiếng Trung, Trường Đại học Ngoại ngữ Huế. Thỏa thuận hợp tác giữa Sở GD&ĐT Huế và trường đại học này bao gồm hỗ trợ giảng dạy, tập huấn, bồi dưỡng giáo viên, tổ chức thực tập cho sinh viên, chia sẻ dữ liệu đào tạo và phối hợp nghiên cứu khoa học. Nói thẳng, trong bối cảnh nhiều nơi thiếu giáo viên ngoại ngữ, cách “bắt tay” với một đơn vị đào tạo ngôn ngữ chuyên sâu giúp Huế tránh rủi ro mở chương trình khi chưa đủ người dạy. Đây là bài học quan trọng cho bất kỳ địa phương nào muốn mở rộng dạy tiếng Trung phổ thông.
Tuy vậy, không thể phủ nhận gánh nặng thời khóa biểu. Với 3 tiết/tuần trong 35 tuần, tổng cộng 105 tiết/năm, tiếng Trung với tư cách ngoại ngữ thứ 2 sẽ chiếm một phần đáng kể quỹ thời gian của học sinh. Đối tượng lớp 6-10 vốn đã phải cân đối giữa các môn chính khóa, ôn tập và hoạt động khác. Sở GD&ĐT cho biết các trường sẽ bố trí thời gian học thuận lợi và dựa trên nguyện vọng, đăng ký tự nguyện của học sinh. Tuy nhiên, bản chất của ngoại ngữ là học lâu dài; nếu không duy trì đủ động lực, nguy cơ lớp học vắng dần không phải không có. Quan điểm cần nhấn mạnh là: chất lượng và sự phù hợp với nhu cầu học sinh quan trọng hơn số lượng lớp mở ra.
Một điểm cộng khác là sự minh bạch trong tuyển sinh. Việc tổ chức lớp tiếng Trung – Ngoại ngữ 2 căn cứ vào số lượng đăng ký và điều kiện thực tế từng trường, bảo đảm công khai, công bằng, không tổ chức tuyển chọn trái quy định. Điều này giúp giảm lo ngại về việc tạo thêm kênh “lớp chọn trong lớp chọn”, nhất là khi các trường tham gia đều là trường tốp đầu. Trong bối cảnh dư luận từng nhiều lần tranh cãi về bất bình đẳng trong tiếp cận cơ hội học ngoại ngữ, cách tiếp cận này của Huế là một tín hiệu tích cực, dù trên thực tế quyền lựa chọn vẫn sẽ thiên về những học sinh có điều kiện học thêm.
Từ thí điểm đến mở rộng: cơ hội, rủi ro và điều Huế cần chứng minh
Huế không giấu tham vọng kéo dạy tiếng Trung từ thí điểm về phổ cập trong những năm tới. Theo kế hoạch, sau một năm, nếu kết quả khả quan, việc dạy tiếng Trung (tự chọn) sẽ được triển khai đại trà ở nhiều trường phổ thông. Xa hơn, khoảng 4 năm nữa, Trường THPT chuyên Quốc Học dự kiến mở khóa đầu tiên chuyên tiếng Trung. Nói cách khác, những lớp 6 và 10 hiện là “lớp hạt giống” cho cả một hệ sinh thái tiếng Trung trong nhà trường. Nếu thành công, Huế có thể trở thành hình mẫu về cách xây dựng lộ trình từ Ngoại ngữ 2 tự chọn đến hệ chuyên ngữ hoàn chỉnh. Nhưng nếu triển khai rộng khi hệ thống chưa sẵn sàng, rủi ro chất lượng là rất lớn.
Thực tế, chương trình tiếng Trung – Ngoại ngữ 2 tập trung vào năng lực giao tiếp nghe, nói, đọc, viết, trong khi nhu cầu xã hội về tiếng Trung lại trải rộng từ du lịch, thương mại đến công nghệ. Câu hỏi là: sau khi hoàn thành 105 tiết/năm, học sinh có đạt mức đủ dùng trong đời sống, hay dừng ở “biết thêm chút ít” để rồi quên dần? Đây là điều Huế phải đo lường nghiêm túc nếu không muốn chương trình biến thành một lớp kỹ năng ngắn hạn. Mặt khác, nếu làm tốt, dạy tiếng Trung lớp 6-10 có thể giúp học sinh bước vào bậc THPT và đại học với nền tảng vững, giảm áp lực “mất gốc” như nhiều em đang gặp với tiếng Anh.
Về mặt chính sách, việc triển khai chương trình này cũng góp phần hiện thực hóa Đề án tăng cường dạy và học ngoại ngữ đến 2035 và định hướng 2045. Nói rộng hơn, đây là phép thử cho cả một tư duy mới: phổ thông Việt Nam có dám chấp nhận mô hình đa ngoại ngữ thực chất, nơi tiếng Anh vẫn giữ vai trò trung tâm nhưng không còn độc tôn? Huế đã trả lời bằng hành động khi lựa chọn tiếng Trung là ngoại ngữ thứ 2 học sinh có thể đăng ký. Giờ đây, điều cần chứng minh không phải là “có hay không tiếng Trung” mà là “chất lượng, hiệu quả và sự phù hợp” của chương trình với một thế hệ học sinh đã quá tải môn học.
