Tiếng Lào vào trường biên giới Huế: một bước ngoặt về ngoại ngữ vùng biên
Chương trình thí điểm dạy tiếng Lào lớp 1 và lớp 6 tại 9 trường biên giới Huế là kế hoạch đưa tiếng Lào trở thành môn ngoại ngữ vùng biên có hệ thống, được giảng dạy như Ngoại ngữ 1 và Ngoại ngữ 2 nhằm đáp ứng nhu cầu học ngoại ngữ gắn với đời sống biên giới, đồng thời thử nghiệm chương trình, sách giáo khoa và phương pháp giảng dạy trên nhóm học sinh nhỏ tuổi trước khi xem xét mở rộng trên quy mô lớn hơn. Điểm quan trọng ở chủ trương này là tính chủ động của chính quyền địa phương trong việc nhìn nhận tiếng Lào không phải là ngoại ngữ “lạ” mà là công cụ giao tiếp gắn chặt với không gian kinh tế – văn hóa hai bên đường biên. Ngày 27/9, UBND TP Huế ban hành kế hoạch thí điểm dạy và học tiếng Lào như Ngoại ngữ 1 và Ngoại ngữ 2 tại các trường phổ thông vùng biên giới đất liền tiếp giáp Lào trong năm học 2026–2027. Từ đó, ngoại ngữ vùng biên được đặt lên bàn như một ưu tiên chính sách chứ không còn là sáng kiến tự phát của từng trường.
Thiết kế chương trình: tiếng Lào lớp 1 là nền tảng, lớp 6 là bước nâng cao
Nhìn vào cấu trúc chương trình, có thể thấy Huế đang chọn chiến lược đi từ nền tảng đến nâng cao, thay vì đẩy mạnh đồng loạt. Đối với học sinh lớp 1, tiếng Lào được thí điểm với vai trò Ngoại ngữ 1, theo hình thức môn học tự chọn hoặc môn ngoại ngữ bắt buộc trong số các lựa chọn như tiếng Anh, tiếng Pháp. Đây là cách nhìn thông minh: đặt tiếng Lào cạnh các ngoại ngữ phổ biến, tránh tâm lý coi đó chỉ là “tiếng láng giềng”. Kế hoạch yêu cầu xây dựng lộ trình dạy tiếng Lào lớp 1 phù hợp đặc điểm lứa tuổi, ưu tiên kỹ năng nghe – nói qua hình ảnh, trò chơi và giao tiếp trước khi chuyển sang đọc – viết. Ở bậc THCS, học sinh lớp 6 tại các trường THCS, trường phổ thông dân tộc nội trú và nội trú liên cấp được lựa chọn học tiếng Lào như Ngoại ngữ 2, không bắt buộc, với tổ chức dạy học linh hoạt theo nhu cầu và điều kiện từng trường. Cách phân tầng này nếu triển khai tốt sẽ giúp tiếng Lào trở thành ngoại ngữ vùng biên có chiều sâu, thay vì chỉ dừng ở vài tiết học mang tính phong trào.
Triển khai tại 9 trường biên giới: bài toán giáo viên, học liệu và chính quyền cơ sở
Từ năm học 2026–2027, TP Huế triển khai chương trình dạy tiếng Lào cho học sinh lớp 1 và lớp 6 tại 9 trường vùng biên giới đất liền. Quy mô thí điểm không quá lớn, nhưng đủ để tạo ra một “phòng thí nghiệm” chính sách ngoại ngữ vùng biên. Đáng chú ý, ngành giáo dục dự kiến huy động cả giáo viên người Việt và giáo viên quốc tịch Lào tham gia giảng dạy, với Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp Sở Nội vụ tham mưu phương án tiếp nhận, ký hợp đồng, và Sở Ngoại vụ thực hiện thủ tục tiếp nhận giáo viên Lào. Điều này cho thấy lãnh đạo thành phố chấp nhận bài toán khó về nhân lực, thay vì chọn cách dạy tiếng Lào chỉ qua vài giáo viên tự học. Vai trò chính quyền xã cũng được đặt rất rõ: tuyên truyền đến từng thôn, bản, hộ gia đình để phụ huynh hiểu ý nghĩa, lợi ích của việc học tiếng Lào, chủ động đăng ký cho con; đồng thời phối hợp bố trí chỗ ở, điều kiện sinh hoạt thiết yếu cho giáo viên được điều động, tiếp nhận. Nói cách khác, dạy tiếng Lào biên giới là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị, chứ không phải gánh nặng riêng ngành giáo dục.
Từ lớp học ngoại ngữ đến không gian giao lưu văn hóa Việt – Lào
Nếu chỉ dừng ở vài tiết phát âm, viết chữ, chương trình tiếng Lào khó tạo khác biệt trong đời sống vùng biên. Huế đã tránh được cái bẫy đó khi yêu cầu các trường không chỉ dạy ngôn ngữ mà còn xây dựng môi trường giao lưu văn hóa Việt – Lào, thông qua câu lạc bộ tiếng Lào, giao lưu với người bản xứ, hoạt động trải nghiệm và ngày hội văn hóa Việt – Lào. Sự xuất hiện của các trường phổ thông nội trú liên cấp ở xã biên giới A Lưới 3 và A Lưới 4, với hệ thống phòng học, khu nội trú và trang thiết bị hiện đại, đã tạo nền hạ tầng để những hoạt động này không chỉ nằm trên giấy. Trong bối cảnh khu vực biên giới Việt – Lào ở Huế định hình là không gian sinh hoạt lâu dài của cộng đồng dân tộc thiểu số và đồng bào vùng cao, tiếng Lào nếu gắn với lễ hội, sinh hoạt cộng đồng sẽ có cơ hội trở thành “ngôn ngữ thứ hai” thực sự của học sinh, chứ không chỉ là môn thi cử.
Thách thức và triển vọng nhân rộng mô hình ngoại ngữ vùng biên
Thách thức thấy rõ nhất của chương trình là chất lượng giáo viên, giáo trình và cách đánh giá năng lực ngoại ngữ. Việc thí điểm được xác định nhằm đánh giá sự phù hợp của chương trình, sách giáo khoa, học liệu và phương pháp giảng dạy đối với học sinh TP Huế, trước khi quyết định mở rộng. Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Huế và Trường Cao đẳng Huế được giao phối hợp cung ứng nguồn nhân lực, hỗ trợ chuyên môn, phương pháp giảng dạy, đánh giá năng lực ngoại ngữ và thực hiện khảo sát độc lập về chương trình. Đây là điểm cộng, cho thấy quá trình thí điểm không chỉ dựa trên cảm tính. Quan trọng hơn, kết quả năm học 2026–2027 sẽ là cơ sở để xây dựng lộ trình mở rộng trong những năm tiếp theo. Nếu Huế chứng minh được rằng dạy tiếng Lào biên giới mang lại lợi ích rõ ràng, mô hình này có thể trở thành tham chiếu cho các tỉnh biên giới khác trong việc đưa ngoại ngữ vùng biên vào trường học. Khi đó, tiếng Lào ở Huế không chỉ là câu chuyện của 9 trường mà là bước xuất phát cho một cách nghĩ mới về chính sách ngoại ngữ gắn với không gian biên giới, an ninh và hợp tác khu vực.
