Tiếng Lào ngoại ngữ thứ 2: bước ngoặt tư duy giáo dục vùng biên
Chương trình Quảng Trị thí điểm đưa tiếng Lào trở thành ngoại ngữ thứ 2 trong các trường nội trú biên giới là một chủ trương giáo dục vùng biên nhằm gắn dạy học ngoại ngữ với đời sống biên mậu, giao lưu văn hóa và hợp tác hữu nghị, bắt đầu từ lớp 6 tiếng Lào và mở rộng dần lên các khối lớp tiếp theo để tạo lợi thế thực tế cho học sinh trong môi trường giáp Lào. Điểm đáng nói ở đây không phải là “thêm một môn ngoại ngữ cho đủ phong trào”, mà là thay đổi cách nhìn về ngoại ngữ thứ 2: chọn ngôn ngữ gắn với không gian sống của học sinh. Kế hoạch thí điểm dạy và học môn ngoại ngữ thứ 2 là tiếng Lào được tỉnh ban hành cho giai đoạn 2026-2031, với tầm nhìn đến năm 2035. Đây là thông điệp rõ ràng rằng vùng biên không chỉ là “vành đai an ninh”, mà còn là không gian giáo dục chiến lược, nơi ngoại ngữ được thiết kế để phục vụ phát triển địa phương.
Lộ trình thí điểm: bắt đầu từ lớp 6, xây nền cho cả bậc THCS
Theo kế hoạch, giai đoạn thí điểm tiếng Lào ngoại ngữ thứ 2 diễn ra từ 2026 đến 2031 tại các cơ sở giáo dục phổ thông thuộc các xã biên giới tiếp giáp Lào. Năm học 2026-2027 được dành để bồi dưỡng, tập huấn giáo viên, chuẩn bị cơ sở vật chất, kinh phí và tài liệu phục vụ việc dạy học tiếng Lào. Đây là bước chuẩn bị bắt buộc nếu muốn chương trình đi vào thực chất, tránh tình trạng “mở lớp nhưng thiếu thầy, thiếu sách”. Từ năm học 2027-2028, tỉnh Quảng Trị sẽ thí điểm dạy tiếng Lào tại Trường Phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở Đakrông và Dân Hóa, bắt đầu với học sinh lớp 6, mỗi trường 2 lớp. Sang năm học 2028-2029, chương trình tiếp tục thí điểm với lớp 7 và dạy đại trà cho lớp 6. Từ năm học 2029-2030 và 2030-2031, tiếng Lào được thí điểm ở lớp 8, lớp 9, đồng thời dạy đại trà cho lớp 7, lớp 8. Năm học 2031-2032, tỉnh sẽ tổ chức đánh giá kết quả thí điểm làm căn cứ triển khai đại trà những năm tiếp theo. Đây là lộ trình khá thận trọng, nhưng hợp lý nếu coi tiếng Lào là một cấu phần lâu dài của chương trình ngoại ngữ thứ 2.
Trường nội trú biên giới: nơi tiếng Lào gắn với đời sống học sinh
Quyết định chọn hai trường nội trú biên giới Đakrông và Dân Hóa làm điểm khởi đầu không phải ngẫu nhiên. Đây là các trường phổ thông dân tộc nội trú, phục vụ học sinh vùng biên giới, nơi đời sống hằng ngày gắn chặt với đường biên và cộng đồng người Lào bên kia. Việc dạy tiếng Lào ngoại ngữ thứ 2 ở đây có ý nghĩa thiết thực: học sinh không học một ngôn ngữ xa lạ, mà học ngôn ngữ của những người họ gặp trong giao thương, trong các hoạt động kết nghĩa, trong tương lai nghề nghiệp. Song song với dạy tiếng Lào, tỉnh đang xây dựng môi trường học tập, giao lưu văn hóa và tìm hiểu phong tục tập quán của nước bạn tại 4 trường nội trú thuộc các xã Dân Hóa, Thượng Trạch, Hướng Phùng và Đakrông, bắt đầu từ năm học 2026-2027. Các trường sẽ phối hợp với đồn biên phòng và địa phương tổ chức hoạt động giáo dục, văn hóa, thể dục thể thao, giao lưu kết nghĩa; xây dựng mô hình “Trường học kết nghĩa và Giao lưu biên giới” với các trường tương đương tại các tỉnh Sekong, Salavan, Savannakhet và Khammuane của Lào. Nếu làm đúng, trường nội trú biên giới sẽ trở thành không gian song ngữ sống động, nơi tiếng Lào không chỉ nằm trên trang sách mà hiện diện trong sân trường, trên các chuyến giao lưu, trong những câu chuyện của học sinh.
Nhân lực và môi trường học: thách thức không nhỏ nhưng đáng để đầu tư
Để tiếng Lào ngoại ngữ thứ 2 không dừng ở khẩu hiệu, bài toán nhân lực là then chốt. Tỉnh Quảng Trị đang rà soát đội ngũ giáo viên hiện có, đào tạo và bồi dưỡng những người có năng lực tiếng Lào, người Lào có trình độ chuyên môn phù hợp và lưu học sinh Lào đã tốt nghiệp cao đẳng, đại học tại Việt Nam. Cán bộ các đồn biên phòng, lưu học sinh Lào và những người biết tiếng Lào cũng có thể được huy động hỗ trợ học sinh thực hành giao tiếp, trải nghiệm ngôn ngữ và giao lưu văn hóa. Đây là hướng đi thực tế, tận dụng nguồn lực sẵn có ở vùng biên, thay vì chờ một đội ngũ giáo viên chuẩn hóa hoàn toàn mới. Theo kế hoạch, từ năm học 2027-2028, tỉnh sẽ xây dựng môi trường học tập tiếng Lào tại 4 trường nội trú tiểu học và THCS thuộc các xã Dân Hóa, Thượng Trạch, Hướng Phùng, Đakrông. Các hoạt động giáo dục, văn hóa, thể thao, kết nghĩa sẽ là “phòng lab” sống cho tiếng Lào, giúp học sinh dùng ngôn ngữ trong tình huống thật, thay vì học thuộc lòng. Nếu coi đây là một phần của chiến lược giáo dục vùng biên, việc đầu tư vào môi trường học tập và nhân lực tiếng Lào là hoàn toàn hợp lý, dù chắc chắn không tránh khỏi khó khăn ban đầu.
Tác động chính sách: từ thí điểm Quảng Trị đến tư duy mới về ngoại ngữ thứ 2
Việc Quảng Trị thí điểm dạy và học môn ngoại ngữ tiếng Lào tại các cơ sở giáo dục phổ thông thuộc các xã biên giới tiếp giáp Lào nhằm đáp ứng nhu cầu học tập ngoại ngữ của học sinh, đồng thời tăng cường giao lưu văn hóa, giáo dục, hợp tác hữu nghị Việt Nam – Lào. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, đây là tín hiệu cho thấy chính sách ngoại ngữ thứ 2 ở các địa phương có thể linh hoạt hơn, gắn với đặc thù vùng miền thay vì chỉ xoay quanh một vài ngôn ngữ “phổ biến toàn cầu”. Khi tiếng Lào được đưa vào lớp 6 tiếng Lào tại trường nội trú biên giới, học sinh vùng biên có thêm một công cụ để tham gia vào đời sống kinh tế – xã hội khu vực, từ giao thương nhỏ lẻ đến các chương trình hợp tác xuyên biên giới. Nếu giai đoạn 2026-2031 cho thấy hiệu quả rõ ràng và được đánh giá bài bản, mô hình này hoàn toàn có thể trở thành tham chiếu cho các tỉnh biên giới khác. Kết luận ở đây khá rõ: ngoại ngữ thứ 2 không nên được thiết kế như một “chuẩn chung toàn quốc” bất biến, mà cần được coi là công cụ phát triển vùng, nơi tiếng Lào ở Quảng Trị, hay những ngôn ngữ láng giềng khác ở các địa phương khác, có cơ hội bước vào nhà trường một cách chính danh.
