Cơ hội lớn chỉ thành năng lực khi doanh nghiệp được kết nối đúng
Công nghiệp đường sắt là hệ sinh thái gồm nhân lực, công nghệ, vốn, nhà cung ứng và tiêu chuẩn cùng tham gia thiết kế, xây dựng, vận hành hạ tầng và thiết bị đường sắt. Khi Việt Nam chuẩn bị nhiều dự án quy mô lớn, việc kết nối kỹ sư, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư không còn là phần phụ của phát triển hạ tầng, mà là điều kiện để hình thành năng lực sản xuất trong nước. Tại họp báo giới thiệu Rail&Cons Industry Week 2026 ngày 5/11, ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam, nhấn mạnh vai trò kết nối các bên trong ngành xây dựng và hạ tầng đường sắt. Mạng lưới đường sắt tốc độ cao và các dự án metro mở ra cơ hội tham gia chuỗi giá trị đường sắt, nhưng quy mô dự án tự nó không bảo đảm doanh nghiệp nội địa được giao phần việc có giá trị. Nếu thiếu năng lực đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và cung ứng ổn định, doanh nghiệp có thể đứng ngoài dù thị trường mở rộng. Vì thế, trọng tâm không nên chỉ là thu hút nhà thầu hay giới thiệu công nghệ, mà phải xây dựng năng lực nội tại để doanh nghiệp đường sắt trong nước có thể đảm nhận công việc ngày càng phức tạp.
Năm nút thắt liên kết với nhau
Năm bài toán của công nghiệp đường sắt—nhân lực, công nghệ, vốn, chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn kỹ thuật—không thể xử lý riêng rẽ. Doanh nghiệp thiếu kỹ sư chuyên môn khó làm chủ quy trình thi công; thiếu công nghệ và vật tư phù hợp thì khó đáp ứng tiến độ, chất lượng; còn thiếu vốn khiến việc đầu tư thiết bị, đào tạo và nâng cấp sản xuất càng khó khăn. Ông Tùng nêu các yêu cầu cốt lõi gồm phát triển nhân lực chất lượng cao, xây dựng chuỗi cung ứng nội địa, nâng năng lực làm chủ công nghệ và quy trình thi công, huy động vốn cho dự án quy mô lớn, đồng thời xây dựng dữ liệu và tiêu chuẩn kỹ thuật. Điểm yếu của cách tiếp cận từng doanh nghiệp tự xoay xở là các nút thắt có tính hệ thống. Không thể kỳ vọng nội địa hóa nếu chưa có chuẩn chung để xác định sản phẩm nào đạt yêu cầu, cũng không thể hình thành nhà cung ứng đủ sức cạnh tranh nếu doanh nghiệp không biết nhu cầu dự án từ sớm. Cần biến yêu cầu của từng dự án thành lộ trình năng lực cụ thể: đào tạo, chuyển giao công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu và phát triển nhà cung cấp theo nhóm sản phẩm.
- Nhân lực: đào tạo đội ngũ kỹ sư và chuyên gia đáp ứng yêu cầu chuyên môn của dự án.
- Công nghệ: nâng khả năng làm chủ quy trình thi công và thương mại hóa giải pháp kỹ thuật.
- Vốn: mở rộng khả năng huy động nguồn lực cho các dự án và đầu tư năng lực sản xuất.
- Chuỗi cung ứng: phát triển nguồn cung vật tư, thiết bị trong nước có chất lượng ổn định.
- Tiêu chuẩn: xây dựng hệ thống dữ liệu số và quy chuẩn kỹ thuật làm cơ sở phối hợp.
Từ cơ hội dự án đến vị trí trong chuỗi giá trị
Dự án đường sắt tốc độ cao và metro đặt ra yêu cầu rõ ràng: doanh nghiệp trong nước phải nâng năng lực để tham gia cung ứng vật tư, thiết bị và dịch vụ, đồng thời đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật. Mục tiêu không nên dừng ở tỷ lệ nội địa hóa trên giấy; điều quan trọng là doanh nghiệp có thể đảm nhận ổn định phần việc, tích lũy kinh nghiệm và tiến lên các khâu có hàm lượng kỹ thuật cao hơn. Điều đó đòi hỏi chủ đầu tư, nhà thầu, cơ sở đào tạo và nhà cung cấp trao đổi yêu cầu sớm, thay vì đợi đến khi dự án triển khai mới tìm đối tác phù hợp. Rail&Cons Industry Week 2026 dự kiến diễn ra từ ngày 11 đến 13/11, với các phiên thảo luận về vốn cho metro và phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), khoa học công nghệ trong thi công hạ tầng, thương mại hóa giải pháp kỹ thuật và nâng năng lực kỹ sư. Triển lãm dự kiến giới thiệu công nghệ về đầu máy, toa xe, tín hiệu viễn thông, vật liệu mới, mô hình thông tin công trình (BIM), trí tuệ nhân tạo và bản sao số. Đây là cơ hội có ích nếu đối thoại chuyển thành bài toán dự án cụ thể và kết nối đúng doanh nghiệp với đối tác có năng lực.
Diễn đàn phải tạo ra bước tiếp theo
Một tuần lễ chuyên ngành không thể thay thế chính sách dài hạn hay tự giải quyết thiếu hụt kỹ sư, vốn và công nghệ. Giá trị của Rail&Cons Industry Week 2026 nằm ở khả năng đưa nhu cầu thực tế của các dự án đến đúng doanh nghiệp, chuyên gia và tổ chức có thể góp giải pháp. Ông Tùng lưu ý hoạt động kết nối không nên chỉ dừng ở triển lãm, giới thiệu sản phẩm hay trao đổi kinh nghiệm; cần nhận diện bài toán cụ thể rồi ghép nối các bên có khả năng xử lý. Đó cũng là thước đo nên dùng sau diễn đàn: doanh nghiệp có hiểu rõ tiêu chuẩn và nhu cầu mua sắm hay không; các cơ sở đào tạo có nhận được tín hiệu về kỹ năng cần thiết hay không; những giải pháp kỹ thuật có lộ trình thử nghiệm và thương mại hóa hay không. Nếu thiếu bước tiếp nối, sự kiện dễ dừng ở trao đổi. Ngược lại, kết nối được chuyển thành hợp tác, kế hoạch đào tạo và năng lực cung ứng thì các dự án lớn mới có thể trở thành bệ đỡ cho ngành công nghiệp đường sắt trong nước. Cơ hội đã mở ra; phần quyết định là biến năm nút thắt thành chương trình hành động đồng bộ.
