Thông suốt cửa khẩu phải đi cùng an ninh chuỗi cung ứng
Hợp tác hải quan là sự phối hợp giữa cơ quan hải quan hai nước nhằm hỗ trợ thủ tục, chia sẻ thông tin và kiểm soát rủi ro đối với hàng hóa qua biên giới. Với Việt Nam và Campuchia, hiệu quả của cơ chế này được đo bằng khả năng vừa hạn chế ách tắc vừa ngăn hàng vi phạm lọt qua cửa khẩu. Từ ngày 27 đến 29/10/2026, đoàn đại biểu cấp cao Hải quan Việt Nam do Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu dự Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan Việt Nam–Campuchia tại Phnom Penh; hai bên thống nhất kế hoạch hợp tác giai đoạn 2027–2028. Hội nghị luân phiên, tổ chức hai năm một lần, là dịp đánh giá kết quả và xác định việc cần phối hợp tiếp theo. Đây là lựa chọn đúng trọng tâm: thương mại biên giới cần thủ tục dễ dự đoán, nhưng sự thông suốt chỉ bền vững khi đi kèm an ninh chuỗi cung ứng.
Chia sẻ dữ liệu để kiểm soát có trọng điểm
Điểm đáng chú ý của kế hoạch không nằm ở việc kiểm tra nhiều hơn, mà ở khả năng dùng thông tin để nhận diện đúng nguy cơ. Hai bên dự kiến duy trì trao đổi thường xuyên qua các đầu mối liên lạc ở nhiều cấp, đồng thời chia sẻ dữ liệu phục vụ đánh giá rủi ro đối với hàng xuất khẩu, nhập khẩu, hàng quá cảnh và phương tiện vận tải quá cảnh. Khi thông tin về chính sách, thủ tục và tình hình cửa khẩu được cập nhật kịp thời, việc kiểm soát hàng hóa có thể tập trung hơn vào lô hàng đáng ngờ thay vì gây thêm trở ngại cho hoạt động hợp pháp. Cơ sở phối hợp là bản ghi nhớ giữa Bộ Tài chính Việt Nam và Bộ Kinh tế và Tài chính Campuchia về hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan. Thực hiện tốt cam kết này sẽ quan trọng hơn việc chỉ ký thêm văn bản: giá trị nằm ở dữ liệu đến đúng đầu mối, đúng lúc và có thể hỗ trợ xác minh.
Tạo thuận lợi cho hàng quá cảnh, siết chống buôn lậu
Kế hoạch đặt hai mục tiêu cạnh nhau: tạo thuận lợi cho thương mại qua biên giới và hàng quá cảnh, đồng thời phối hợp chống buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép ma túy và các loại hàng hóa khác. Cách tiếp cận này hợp lý bởi thủ tục quá nặng có thể làm chậm dòng hàng hợp pháp, còn kiểm soát thiếu phối hợp lại mở khoảng trống cho vi phạm. Hai cơ quan cũng trao đổi thông tin phục vụ điều tra vận chuyển trái phép, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và các hành vi liên quan đến ma túy, rửa tiền, khủng bố, buôn bán trái phép động thực vật thuộc phạm vi Công ước CITES. Tại cửa khẩu, hai bên thống nhất giờ làm việc từ 6 giờ đến 18 giờ, kể cả ngày lễ và ngày nghỉ. Khung giờ này giúp xử lý vướng mắc kịp thời, giảm nguy cơ ùn tắc và tồn đọng hàng hóa, phương tiện—lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp vận tải và người dân làm thủ tục.
Kết quả sẽ phụ thuộc vào triển khai hằng ngày
Kế hoạch 2027–2028 xác định bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm; các nội dung được nêu gồm tiếp tục thực hiện bản ghi nhớ, duy trì đầu mối trao đổi định kỳ, phối hợp quản lý và tạo thuận lợi cho hàng qua biên giới, hàng quá cảnh, cùng chia sẻ thông tin đánh giá rủi ro và chống buôn lậu. Sau khi thống nhất kế hoạch, lãnh đạo hai cơ quan giao các đơn vị liên quan triển khai đồng bộ các nội dung hợp tác. Thước đo thực chất sẽ không phải số cuộc họp, mà là thông tin có được chuyển nhanh giữa các cửa khẩu hay không, vướng mắc có được giải quyết trong khung giờ đã thống nhất hay không, và kiểm tra có tập trung vào rủi ro thực sự hay không. Nếu những cam kết ấy thành quy trình ổn định, hợp tác hải quan sẽ vừa bảo vệ biên giới vừa giúp thương mại song phương vận hành trôi chảy hơn. Ngược lại, kế hoạch sẽ khó tạo khác biệt nếu phối hợp chỉ dừng ở cấp lãnh đạo.
