Kế hoạch mới đặt trọng tâm vào quản lý rủi ro
Hợp tác hải quan Việt Nam Campuchia là cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan hai nước nhằm quản lý hàng qua biên giới, chia sẻ thông tin nghiệp vụ và hỗ trợ thương mại hợp pháp. Từ ngày 27 đến 29/10/2026, đoàn đại biểu cấp cao Hải quan Việt Nam do Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu dự Hội nghị Tổng cục trưởng tại Phnom Penh, do ông Kun Nhem, Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu Campuchia, chủ trì; hai bên thống nhất Kế hoạch hợp tác giai đoạn 2027–2028. Đây là hội nghị luân phiên, tổ chức hai năm một lần để củng cố hợp tác, tạo thuận lợi thương mại và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng. Giá trị của kế hoạch không nằm ở thêm một tuyên bố chung, mà ở khả năng biến phối hợp thành xử lý rủi ro nhanh và nhất quán tại cửa khẩu.
Giai đoạn mới tập trung quản lý, tạo thuận lợi cho thương mại biên giới và hàng hóa quá cảnh, đồng thời tăng trao đổi thông tin phục vụ đánh giá rủi ro đối với hàng xuất khẩu, nhập khẩu, hàng quá cảnh và phương tiện vận tải quá cảnh. Đây là hướng đi hợp lý: kiểm soát dựa trên thông tin giúp cơ quan chức năng chú ý hơn đến lô hàng có dấu hiệu bất thường, thay vì gây chậm trễ đồng loạt. Với doanh nghiệp và người vận tải tuân thủ quy định, dữ liệu được chia sẻ kịp thời có thể hỗ trợ xử lý thủ tục rõ ràng hơn; với hàng hóa đáng ngờ, phối hợp sớm giúp giảm nguy cơ lọt qua các điểm kiểm soát.
Chia sẻ dữ liệu phải đi đôi với thực thi
Trao đổi thông tin là phần cốt lõi của kế hoạch, nhưng hiệu quả chỉ được chứng minh khi dữ liệu dẫn đến hành động đúng lúc. Hai bên duy trì đầu mối liên lạc, hướng tới trao đổi thường xuyên, thông suốt và dùng thông tin để đánh giá rủi ro hàng hóa xuất nhập khẩu, quá cảnh cùng phương tiện vận tải. Cách tiếp cận này có ý nghĩa đặc biệt với hàng hóa quá cảnh: lô hàng đi qua lãnh thổ không đồng nghĩa rủi ro thấp, còn thiếu thông tin có thể tạo khoảng trống kiểm soát. Chia sẻ chính xác giúp hải quan phối hợp xác minh, kiểm tra và xử lý theo quy định của mỗi nước mà không biến mọi chuyến hàng thành đối tượng chậm trễ như nhau.
Nền tảng pháp lý cho điều tra và hỗ trợ lẫn nhau là bản ghi nhớ giữa Bộ Tài chính Việt Nam và Bộ Kinh tế và Tài chính Campuchia về hợp tác hải quan. Nội dung phối hợp bao gồm xác minh vận chuyển trái phép hàng hóa, gian lận thương mại, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cùng trao đổi thông tin về ma túy, rửa tiền, khủng bố và buôn bán trái phép động, thực vật thuộc phạm vi Công ước CITES. Phạm vi rộng này cho thấy chống buôn lậu không thể tách khỏi bảo vệ an ninh và thực thi pháp luật. Tuy nhiên, trao đổi dữ liệu cần đi kèm quy trình phản hồi cụ thể; nếu thông tin đến chậm hoặc không thể sử dụng tại cửa khẩu, lợi ích của phối hợp sẽ khó chuyển thành kết quả.
Chống vi phạm nhưng không làm nghẽn cửa khẩu
Mục tiêu chống buôn lậu và tạo thuận lợi thương mại biên giới cần được thực hiện song song, không phải đánh đổi lẫn nhau. Tại Hội nghị Hải quan Biên giới Việt Nam–Campuchia lần thứ 7, tổ chức ở Xiêm Riệp từ ngày 15 đến 17/9/2026, hai bên rà soát kết quả phối hợp, trao đổi việc chia sẻ thông tin, kiểm tra và kiểm soát, đồng thời thảo luận vướng mắc tại các cặp cửa khẩu. Hai bên thống nhất tiếp tục lấy trao đổi thông tin làm nòng cốt, tăng kiểm soát hàng quá cảnh và xử lý hàng xuất nhập khẩu theo luật mỗi nước. Kinh nghiệm này củng cố hướng đi cho kế hoạch mới: kiểm tra có trọng điểm và phối hợp nghiệp vụ tốt sẽ hữu ích hơn việc siết đồng loạt, vốn có thể làm chậm cả hoạt động hợp pháp.
Một biện pháp thiết thực với doanh nghiệp, lái xe và người qua lại biên giới là duy trì giờ làm việc tại cửa khẩu từ 6 giờ đến 18 giờ, kể cả ngày lễ và ngày nghỉ. Hai bên đặt mục tiêu xử lý vướng mắc kịp thời, hạn chế ách tắc và tồn đọng hàng hóa, phương tiện. Đây không phải chi tiết hành chính nhỏ: thời gian phục vụ ổn định giúp người vận tải chủ động lịch trình và giảm nguy cơ hàng bị mắc lại vì cửa khẩu đóng cửa vào ngày nghỉ. Nhưng giờ làm việc dài chỉ phát huy tác dụng khi cán bộ hai bên có đầu mối liên lạc và thông tin đủ nhanh để giải quyết sự cố.
Thước đo là dòng thương mại được duy trì
Kế hoạch 2027–2028 sẽ chỉ có ý nghĩa nếu doanh nghiệp cảm nhận được quy trình ổn định hơn, hàng hợp pháp được xử lý thuận lợi và hành vi vi phạm bị phát hiện hiệu quả hơn. Các đơn vị hải quan khu vực biên giới cần duy trì trao đổi về tình hình cửa khẩu, chính sách và thủ tục đối với hàng hóa, hành lý, phương tiện; lãnh đạo hai nước cũng giao các đơn vị liên quan triển khai đồng bộ nội dung đã thống nhất. Hai bên dự kiến tổ chức Hội nghị Hải quan Biên giới lần thứ 8 tại Việt Nam vào năm 2027. Đây là dịp quan trọng để kiểm tra tiến độ, chỉ ra điểm nghẽn và điều chỉnh cách phối hợp, thay vì để các cam kết chỉ dừng lại ở cấp lãnh đạo.
Hướng hợp tác đúng là kết hợp đánh giá rủi ro, chia sẻ thông tin và xử lý vi phạm với quy trình thông quan có thể dự đoán. Khi ba yếu tố ấy vận hành cùng nhau, kiểm soát chặt hơn không nhất thiết đồng nghĩa với thương mại chậm hơn; trái lại, hàng hóa hợp pháp có thể đi qua cửa khẩu thông suốt hơn trong khi cơ quan chức năng tập trung nguồn lực vào nguy cơ thực sự. Kết luận quan trọng của kế hoạch là: muốn giữ dòng chảy thương mại Việt Nam–Campuchia ổn định, hai bên phải biến phối hợp chống buôn lậu thành năng lực thực thi hằng ngày, đồng thời bảo đảm cửa khẩu phục vụ tốt người dân và doanh nghiệp.
