Phối hợp hải quan: thuận lợi đi cùng kiểm soát
Hợp tác hải quan Việt Nam Campuchia là cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan hai nước nhằm chia sẻ thông tin, quản lý hàng hóa qua biên giới và hỗ trợ thương mại hợp pháp trong khi ngăn chặn vi phạm. Trọng tâm này được cụ thể hóa tại hội nghị cấp cao ở Phnom Penh từ ngày 27 đến 29/10/2026, nơi đoàn Hải quan Việt Nam do Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu làm việc với phía Campuchia do ông Kun Nhem chủ trì. Hai bên thống nhất kế hoạch hợp tác giai đoạn 2027-2028. Đây là bước đi thiết thực: ở cửa khẩu, chậm trao đổi dữ liệu có thể làm hàng hóa và phương tiện ùn lại, còn thiếu phối hợp sẽ tạo kẽ hở cho gian lận. Vì vậy, mục tiêu không nên bị hiểu thành nới lỏng kiểm tra, mà là kiểm soát chính xác hơn để doanh nghiệp tuân thủ không phải chịu thêm trở ngại.
Hội nghị được tổ chức luân phiên hai năm một lần, nhằm củng cố hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau, tạo thuận lợi và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng cho thương mại song phương. Hai bên ghi nhận kết quả hỗ trợ hành chính, thúc đẩy thương mại biên giới và phối hợp chống buôn lậu. Những nội dung này có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp vận tải, đơn vị xuất nhập khẩu và người dân đi qua cửa khẩu: thủ tục rõ ràng, đầu mối liên lạc hoạt động hiệu quả sẽ giúp xử lý vướng mắc sớm hơn, thay vì để hàng chờ trong khi các cơ quan xác minh thông tin.
Chia sẻ dữ liệu để đánh giá rủi ro đúng trọng tâm
Trong giai đoạn 2027-2028, một ưu tiên là duy trì đầu mối liên lạc ở các cấp và trao đổi thông tin thường xuyên, thông suốt. Hai bên cũng chú trọng dữ liệu phục vụ đánh giá rủi ro đối với hàng xuất khẩu, nhập khẩu, hàng hóa quá cảnh và phương tiện vận tải quá cảnh. Đây là phần cốt lõi của kế hoạch: khi thông tin được chia sẻ kịp thời, lực lượng chức năng có thể tập trung kiểm tra vào lô hàng hoặc tuyến vận chuyển có dấu hiệu đáng chú ý, thay vì tạo thêm thủ tục đồng loạt cho mọi chuyến hàng. Để cách làm này đem lại lợi ích thực tế, dữ liệu cần được trao đổi đúng lúc, đầu mối phải phản hồi được và quy trình đánh giá phải nhất quán giữa hai phía.
Phối hợp quản lý hàng qua biên giới và hàng quá cảnh đồng thời giúp giảm khoảng trống giám sát khi hàng hóa đi qua nhiều chặng. Kế hoạch cũng đặt trọng tâm vào tiếp tục thực hiện bản ghi nhớ về hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan. Đây là nền tảng để trao đổi thông tin phục vụ xác minh vận chuyển trái phép, gian lận thương mại và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Việc chú trọng rủi ro thay vì chỉ tăng kiểm tra có thể giúp dòng hàng hợp pháp đi nhanh hơn, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc hai bên biến thỏa thuận thành phối hợp thường nhật tại các cửa khẩu.
Chống buôn lậu mà không làm nghẽn cửa khẩu
Chống buôn lậu vẫn là nhiệm vụ xuyên suốt, không phải phần việc tách rời khỏi mục tiêu tạo thuận lợi thương mại. Hai bên dự kiến tiếp tục phối hợp phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, buôn bán trái phép ma túy và các loại hàng hóa trái phép khác qua biên giới. Hoạt động trao đổi, hỗ trợ điều tra còn phục vụ xử lý các vụ việc liên quan đến rửa tiền, khủng bố và buôn bán bất hợp pháp động, thực vật thuộc phạm vi Công ước CITES. Cách tiếp cận này có lý do rõ ràng: nếu chỉ ưu tiên tốc độ, hàng vi phạm có thể lọt qua; nếu chỉ siết kiểm tra đại trà, chi phí thời gian sẽ dồn lên cả doanh nghiệp làm ăn đúng quy định.
Thực tiễn cửa khẩu cho thấy phối hợp vận hành cũng quan trọng như chia sẻ dữ liệu. Hai bên thống nhất giờ làm việc từ 6 giờ đến 18 giờ, kể cả ngày lễ và ngày nghỉ, để kịp giải quyết vướng mắc và hạn chế ách tắc hàng hóa, phương tiện. Việc duy trì thời gian làm việc này đặc biệt hữu ích khi phát sinh vấn đề cần xác minh giữa hai lực lượng. Tuy nhiên, giờ mở cửa dài hơn chỉ phát huy tác dụng nếu thông tin chính sách, thủ tục và tình hình cửa khẩu được cập nhật đều đặn, còn cán bộ có thể liên hệ và xử lý hồ sơ kịp thời.
Thước đo thành công là hàng hợp pháp lưu thông tốt hơn
Giá trị của kế hoạch sẽ được đo bằng kết quả tại cửa khẩu: hàng hợp pháp có qua nhanh và ít vướng mắc hơn không, trong khi các vụ vận chuyển trái phép có được phát hiện và xử lý hiệu quả hơn không. Tăng cường phối hợp quản lý và trao đổi thông tin được kỳ vọng vừa nâng cao hiệu quả kiểm soát biên giới, vừa hỗ trợ xuất nhập khẩu hợp pháp giữa hai nước. Đây là sự cân bằng đúng đắn, nhưng không tự động hình thành chỉ vì hai bên đã thống nhất nội dung hợp tác. Các đầu mối liên lạc cần hoạt động thực chất; thông tin rủi ro phải dùng được; và việc phối hợp tại từng cửa khẩu phải nhất quán.
Lãnh đạo hai cơ quan đã nhất trí giao các đơn vị liên quan triển khai đồng bộ, hiệu quả kế hoạch. Bước tiếp theo vì thế nằm ở khâu thực thi, từ chia sẻ dữ liệu đến hỗ trợ điều tra và tháo gỡ vướng mắc cho phương tiện vận tải. Nếu làm tốt, hợp tác hải quan Việt Nam Campuchia sẽ giúp thương mại biên giới lưu thông thuận lợi hơn mà không đánh đổi năng lực giám sát. Nếu phối hợp chỉ dừng ở cam kết, doanh nghiệp vẫn đối mặt với chậm trễ, còn nguy cơ buôn lậu vẫn tồn tại. Kết luận nên rõ ràng: tạo thuận lợi và kiểm soát nghiêm không đối nghịch, miễn là hai bên cùng quản lý dựa trên thông tin và hành động kịp thời.
