Hợp tác để thông quan nhanh hơn, kiểm soát đúng trọng điểm
Hợp tác hải quan Việt Nam – Campuchia là cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan hai nước nhằm quản lý hàng hóa qua biên giới, hỗ trợ thông quan và bảo vệ an ninh chuỗi cung ứng trong thương mại song phương. Điểm đáng chú ý của kế hoạch 2027–2028 là đặt thuận lợi thương mại và kiểm soát rủi ro trong cùng một chương trình, thay vì xem chúng như hai mục tiêu đối nghịch.
Từ ngày 27 đến 29/10/2026 tại Phnom Penh, đoàn đại biểu cấp cao Hải quan Việt Nam do Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu tham dự Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan Việt Nam – Campuchia; hai bên thống nhất kế hoạch hợp tác giai đoạn 2027–2028. Cuộc gặp được tổ chức luân phiên hai năm một lần, với mục tiêu củng cố phối hợp, hỗ trợ lẫn nhau và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng.
Thời điểm này cũng có ý nghĩa thực tiễn: Hội nghị Hải quan Biên giới lần thứ 7 đã diễn ra tại Xiêm Riệp từ ngày 15 đến 17/9/2026, tạo dịp rà soát phối hợp ở cấp cửa khẩu và xử lý vướng mắc nghiệp vụ. Bởi vậy, kế hoạch mới nên được nhìn như bước nối từ đối thoại cấp cao sang phối hợp hằng ngày, nơi chất lượng trao đổi thông tin quyết định cả tốc độ thông quan lẫn khả năng phát hiện vi phạm.
Hàng quá cảnh và dữ liệu rủi ro là trọng tâm
Ưu tiên quản lý hàng hóa qua biên giới và hàng quá cảnh là lựa chọn đúng: đây là nhóm hoạt động cần phối hợp xuyên suốt, trong khi thủ tục thiếu đồng bộ có thể gây chậm trễ cho doanh nghiệp và phương tiện. Theo định hướng đã thống nhất, hai bên sẽ tăng cường phối hợp quản lý, tạo thuận lợi cho thương mại biên giới và hàng quá cảnh, đồng thời trao đổi thông tin để đánh giá rủi ro đối với hàng xuất khẩu, nhập khẩu, hàng quá cảnh và phương tiện vận tải quá cảnh.
Điều này hàm ý kiểm soát rủi ro cần dựa nhiều hơn vào thông tin kịp thời, chính xác và đánh giá có trọng điểm, thay vì làm chậm mọi lô hàng như nhau. Khi dữ liệu nghiệp vụ được chia sẻ, cơ quan chức năng có cơ sở tập trung kiểm tra vào dấu hiệu bất thường, còn lô hàng tuân thủ có cơ hội đi qua cửa khẩu thuận lợi hơn. Đây là hướng cân bằng thiết thực: siết đúng đối tượng, giữ dòng lưu chuyển hợp pháp.
Hợp tác điều tra và chống buôn lậu tiếp tục là trụ cột, bao gồm xác minh vận chuyển trái phép, gian lận thương mại, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và phối hợp phòng, chống ma túy, rửa tiền, khủng bố cùng buôn bán trái phép các loài thuộc phạm vi CITES. Hai bên cũng xác định tăng cường phối hợp chống buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép ma túy và hàng hóa khác qua biên giới.
Giữ cửa khẩu hoạt động, giảm chi phí do chờ đợi
Phối hợp kiểm soát chỉ tạo giá trị cho thương mại nếu không biến thành thêm một tầng trì hoãn. Một giải pháp cụ thể đã có: hai bên thống nhất giờ làm việc tại cửa khẩu từ 6 giờ đến 18 giờ, kể cả ngày lễ và ngày nghỉ, để xử lý vướng mắc kịp thời và hạn chế ùn tắc, tồn đọng hàng hóa, phương tiện. Với doanh nghiệp vận tải và xuất nhập khẩu, thời gian làm việc kéo dài, liên tục giúp giảm nguy cơ hàng và xe phải chờ qua ngày.
Đây cũng là minh chứng rằng kiểm soát và thông suốt có thể hỗ trợ lẫn nhau. Trao đổi trước về tình hình cửa khẩu, chính sách và thủ tục giúp hai phía xử lý hồ sơ nhất quán hơn; dữ liệu rủi ro giúp tập trung nguồn lực kiểm tra; còn phối hợp tại chỗ giúp tháo gỡ vướng mắc trước khi chúng thành ùn ứ. Hiệu quả cuối cùng không chỉ nằm ở việc phát hiện vi phạm, mà còn ở khả năng để hàng hóa hợp pháp đi đúng quy trình, ít bị gián đoạn.
Các đơn vị liên quan được giao triển khai đồng bộ những nội dung đã thống nhất, còn Hội nghị Hải quan Biên giới lần thứ 8 dự kiến tổ chức tại Việt Nam vào năm 2027. Đây sẽ là dịp quan trọng để đối chiếu cam kết với kết quả thực tế tại cửa khẩu, nhất là chất lượng chia sẻ thông tin và cách xử lý hàng quá cảnh.
Thành công phụ thuộc vào thực thi ở cửa khẩu
Kế hoạch 2027–2028 đặt nền cho một cách tiếp cận hợp lý: quản lý chung chặt hơn ở những khâu rủi ro, nhưng không làm nghẽn thương mại hợp pháp. Tuy nhiên, tuyên bố hợp tác chỉ có ý nghĩa khi thông tin đến đúng đơn vị, quy trình giữa hai phía ăn khớp và doanh nghiệp nhận được hướng dẫn rõ ràng.
Vì vậy, thước đo nên là kết quả tại cửa khẩu: vướng mắc được giải quyết nhanh đến đâu, hàng quá cảnh có được quản lý nhất quán không, và hoạt động kiểm tra có tập trung vào nguy cơ thực chất hay không. Nếu các nội dung này được triển khai đồng bộ, kiểm soát rủi ro sẽ trở thành công cụ bảo vệ dòng chảy thương mại, thay vì lực cản đối với thương mại biên giới.
