FDI Hải Phòng: Vấn đề không còn là vốn, mà là vị trí của doanh nghiệp nội
FDI Hải Phòng là dòng vốn đầu tư nước ngoài tập trung vào các dự án công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao và dịch vụ, dựa trên hạ tầng khu kinh tế, khu công nghiệp, cảng biển – logistics đồng bộ, tạo nên một hệ sinh thái chuỗi sản xuất có quy mô lớn và tiềm năng lan tỏa mạnh đến doanh nghiệp trong nước. Điểm mấu chốt hôm nay không còn là câu hỏi “Hải Phòng thu hút được bao nhiêu FDI”, mà là “doanh nghiệp trong nước đứng ở đâu trong chuỗi sản xuất đó”. Sự hiện diện của các tập đoàn FDI trong các ngành điện tử, ô tô, cơ khí, dệt may đang tạo ra thị trường linh kiện, phụ tùng và dịch vụ sản xuất ngay tại địa phương. Nếu doanh nghiệp nội tiếp tục chỉ bán sức lao động giá rẻ, thành phố sẽ bỏ lỡ cơ hội tăng giá trị gia tăng. Nghị quyết số 10-NQ/TW đã đặt thẳng vấn đề: FDI phải gắn với chuyển giao công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng và liên kết doanh nghiệp trong nước. Hải Phòng buộc phải dịch chuyển tư duy từ đón vốn sang kiến tạo hệ sinh thái, nếu không muốn trở thành “công xưởng thuê ngoài” dài hạn.
Chuỗi sản xuất FDI ngay bên cạnh, vì sao doanh nghiệp trong nước vẫn đứng ngoài?
Khi nhiều linh kiện, phụ tùng và dịch vụ được cung ứng ngay tại chỗ, dòng FDI mới thực sự tạo thêm năng lực cho khu vực doanh nghiệp trong nước và làm dày nền công nghiệp của thành phố. Thực tế, các doanh nghiệp FDI lớn tại Hải Phòng đã bắt đầu thu hút thêm nhà cung cấp và doanh nghiệp vệ tinh, dần hình thành hệ sinh thái sản xuất khép kín. Vấn đề là trong hệ sinh thái đó, doanh nghiệp Việt đang ở vị trí nào. Để đi từ gia công đơn lẻ lên nhà cung ứng cấp 1, cấp 2, doanh nghiệp nội phải đầu tư máy móc, hoàn thiện quy trình quản trị chất lượng và đáp ứng bộ tiêu chuẩn khắt khe của khách hàng FDI. Các chương trình kết nối cung – cầu, hỗ trợ cải tiến sản xuất, đổi mới công nghệ đã được tổ chức, nhưng năng lực không thể nâng lên chỉ sau vài cuộc kết nối; quá trình này cần đơn hàng ổn định, tư vấn kỹ thuật sát nhu cầu và cơ chế hỗ trợ dễ tiếp cận. Hiện nhiều doanh nghiệp nội vẫn thiếu chu trình đầu tư bài bản, nên cơ hội ngay bên cạnh biến thành “đơn hàng nhìn thấy mà không với tới”.
Không gian công nghiệp mở rộng: cơ hội tích hợp hay gia tăng lệ thuộc?
Hạ tầng ngày càng đồng bộ, không gian công nghiệp mở rộng và môi trường đầu tư cải thiện đang giúp Hải Phòng gia tăng sức hút FDI, hướng tới các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn. Thành phố đã có thêm nhiều khu công nghiệp được thành lập, hàng loạt dự án đang thi công, quỹ đất sạch đang được chuẩn bị nhanh hơn để đón nhà đầu tư. Dự kiến cuối năm, thêm khoảng 200 ha nữa sẽ hoàn thành, nâng tổng quỹ đất sạch có thể đưa vào khai thác lên khoảng 400 ha. Đây là quy mô đủ lớn để định hình thế hệ FDI mới. Tuy nhiên, nếu quy hoạch đất tiếp tục thiên về doanh nghiệp lớn, bỏ quên nhà sản xuất phụ trợ quy mô 1.000–3.000 m², hệ sinh thái sẽ méo mó. Chuỗi sản xuất FDI công nghệ cao cần mạng lưới nhà cung ứng nội dung linh kiện, chi tiết cơ khí, dịch vụ phụ trợ; nếu mặt bằng sản xuất cho doanh nghiệp nhỏ không được đảm bảo, doanh nghiệp trong nước bị đẩy ra xa, và FDI sẽ buộc phải nhập khẩu nhiều hơn. Mở rộng không gian công nghiệp mà không thiết kế chỗ đứng cho doanh nghiệp nội, chẳng khác nào xây thêm "đất thuê" cho tập đoàn nước ngoài.
Chiến lược FDI công nghệ cao: phép thử về khả năng kết nối doanh nghiệp nội
Hải Phòng đang chuyển từ thu hút FDI theo số lượng sang lựa chọn chất lượng, với năm nhóm tiêu chí: công nghệ, hiệu quả kinh tế, khả năng liên kết – lan tỏa, chất lượng lao động và sự phù hợp quy hoạch. Thành phố ưu tiên dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, có giá trị gia tăng và năng suất lao động cao, có khả năng kết nối với doanh nghiệp trong nước, tham gia chuỗi cung ứng và chuyển giao công nghệ. Song, ưu tiên trên giấy chỉ có ý nghĩa khi được cụ thể hóa bằng tiêu chí nội địa hóa bắt buộc trong cấp phép và giám sát. Song song, Hải Phòng đã phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2035, ưu tiên 5 nhóm ngành: điện tử, công nghiệp công nghệ cao, cơ khí chế tạo, ô tô, dệt may – da giày. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 có 300–350 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng FDI và các tập đoàn đa quốc gia, đến năm 2035 tăng lên 450–500 doanh nghiệp. Đây là con số tham vọng, nhưng nếu không gắn với tỷ lệ doanh nghiệp có hợp đồng ổn định và vị trí trong chuỗi sản xuất, mục tiêu có nguy cơ chỉ dừng ở thống kê cơ học.
Từ lao động sang đối tác chuỗi sản xuất: Hải Phòng phải chọn con đường khó
Dòng vốn FDI đang dịch chuyển theo hướng coi trọng chất lượng nhân lực, năng lực công nghệ, hạ tầng và hệ sinh thái doanh nghiệp tại địa phương. Đây là thời điểm Hải Phòng có thể bứt lên, nếu chấp nhận con đường khó: coi doanh nghiệp trong nước là đối tác chuỗi sản xuất, không phải phụ lục nhân công rẻ. Điều đó đòi hỏi ba lựa chọn chính sách rõ ràng. Một, ràng buộc nhà đầu tư FDI phải mang công nghệ, quản trị, đổi mới sáng tạo và kéo doanh nghiệp nội địa cùng tham gia chuỗi cung ứng. Hai, phân bổ quỹ đất khu công nghiệp cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ quy mô vừa và nhỏ, thay vì chỉ phục vụ dự án lớn. Ba, chuyển các chương trình hỗ trợ từ “hội thảo, kết nối” sang “đồng hành dài hạn theo đơn hàng”, giúp doanh nghiệp nâng cấp quản trị chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật. Nếu làm được, FDI Hải Phòng sẽ không còn là câu chuyện bao nhiêu nhà máy, mà là bao nhiêu giá trị gia tăng được tạo tại địa phương nhờ doanh nghiệp trong nước. Nếu không, thành phố có thể đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhưng phần lớn quả ngọt sẽ vẫn nằm trong tay các chuỗi sản xuất toàn cầu đặt nhà máy ở đây.
