Đề xuất vay nhân dân tệ Trung Quốc: bước ngoặt trong tài chính hạ tầng
Đề xuất vay nhân dân tệ Trung Quốc cho dự án đường sắt Lào Cai Hải Phòng là việc một ngân hàng chính sách Trung Quốc muốn cung cấp khoản tín dụng lớn bằng đồng nội tệ của họ cho một dự án hạ tầng liên kết với chuỗi cung ứng, thương mại và năng lượng, qua đó định hình lại cách Việt Nam tiếp cận vốn quốc tế, lựa chọn đồng tiền vay và chấp nhận các ràng buộc tài chính, kỹ thuật đi kèm, thay vì mô hình vay bằng đồng tiền dự trữ truyền thống. Trung tâm của câu chuyện là việc China Eximbank làm việc liên tiếp với Bộ Tài chính và EVN trong các ngày 27 và 28/8 về khoản vay cho tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và mở rộng hợp tác năng lượng. Về đường sắt, ngân hàng này đề xuất tài trợ phần vốn vay đáng kể trong tổng mức đầu tư, kèm điều kiện sử dụng nhân dân tệ thay vì các đồng tiền quốc tế quen thuộc. Song song, họ tiếp tục khẳng định vai trò đối tác lâu năm khi đã tham gia cấp vốn cho nhiều dự án điện tại Việt Nam trong hơn hai thập kỷ, đặt nền tảng để mở rộng hiện diện trong lĩnh vực năng lượng. Từ một đề xuất vốn cho đường sắt, một chiến lược "tài chính hạ tầng RMB" đang hình thành rõ nét.
Cấu trúc khoản vay và mối liên hệ với EVN: mạng lưới tài chính đang giăng rộng
Điểm đáng lưu ý không phải chỉ là quy mô vốn vay, mà là cách China Eximbank đan cài các mối quan hệ tài chính với nhiều trụ cột hạ tầng của Việt Nam. Với tuyến đường sắt Lào Cai Hải Phòng, ngân hàng đề xuất phần vốn vay được chia thành vốn ưu đãi và khoản vay thương mại có bảo lãnh của Chính phủ Việt Nam, đồng thời sẵn sàng đứng ra huy động hợp vốn từ các tổ chức tài chính Trung Quốc cho phần vay thương mại. Dù chi tiết lãi suất, thời hạn chưa được công bố, cấu trúc này cho thấy mục tiêu hình thành một gói tín dụng vừa mang tính hỗ trợ, vừa mang tính thương mại gắn chặt với bảo lãnh quốc gia. Ở chiều song song, EVN khẳng định nhu cầu rất lớn về đầu tư nguồn và lưới điện trong bối cảnh kinh tế hướng tới tăng trưởng cao, và hoan nghênh các tổ chức tài chính nước ngoài tham gia. China Eximbank được nhắc lại như đối tác đã cung cấp tổng giá trị vay đáng kể cho một số dự án điện, còn CHEC – đơn vị thuộc Tập đoàn Hoa điện Trung Quốc – đang quản lý hơn 1.500 MW công suất nguồn điện tại Việt Nam, từ nhiệt điện tới điện gió, điện mặt trời. Khi đường sắt, điện lực và dòng vốn đều có dấu ấn Trung Quốc, bức tranh chiến lược tài chính hạ tầng RMB trở nên rõ ràng: đó là nỗ lực hình thành một hệ sinh thái vốn – công nghệ – thiết bị mang màu sắc Trung Quốc quanh các dự án then chốt của Việt Nam.
Lý do chọn RMB và những hệ quả chính sách đối với Việt Nam
Theo phía ngân hàng, việc đề xuất cho Việt Nam vay nhân dân tệ thay vì USD nhằm giảm chi phí lãi vay và hạn chế rủi ro tỷ giá, đặc biệt trong bối cảnh dự án dự kiến sử dụng nhiều vật tư, thiết bị từ Trung Quốc và thương mại song phương giữa hai nước đang tăng. Về mặt logic tài chính, dùng cùng một đồng tiền cho cả dòng vốn và nhập khẩu hàng hóa có thể giúp doanh nghiệp và bên vay tránh được biến động tỷ giá chéo giữa nhiều loại tiền. Nhưng ở tầm chính sách, điều này cũng đặt Việt Nam trước câu hỏi: chấp nhận RMB làm đồng tiền chủ đạo trong các dự án hạ tầng lớn đến mức nào. Một động thái đáng chú ý khác là đề xuất Việt Nam nghiên cứu phát hành trái phiếu nhân dân tệ (Panda Bond) tại thị trường Trung Quốc hoặc Hong Kong để huy động vốn đối ứng. Nếu đi theo hướng này, Việt Nam sẽ từng bước tiếp cận các nhà đầu tư nắm giữ RMB, mở thêm kênh huy động vốn song song với thị trường trái phiếu nội địa. Tuy nhiên, điều đó cũng có nghĩa là cấu trúc nợ công và rủi ro tài chính của Việt Nam sẽ gắn nhiều hơn với diễn biến thị trường RMB và chính sách tiền tệ của Trung Quốc, thay vì chỉ phụ thuộc vào các đồng tiền mạnh truyền thống.
Đường sắt Lào Cai Hải Phòng trong chiến lược tài chính hạ tầng RMB
Tuyến đường sắt Lào Cai Hải Phòng không chỉ là một dự án giao thông kết nối cửa khẩu phía Bắc với trung tâm kinh tế và cảng biển lớn, mà còn là sân khấu để một chiến lược tài chính mới được thử nghiệm. Bộ Tài chính cho biết Chính phủ Việt Nam đã quyết định triển khai dự án và bố trí đủ phần vốn đối ứng trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Điều này cho thấy dự án đã được xem như một ưu tiên quốc gia. Khi một đối tác ngoại đề nghị cung cấp phần vốn vay với điều kiện dùng RMB, họ không chỉ tài trợ cho đường sắt, mà còn tìm cách gắn đồng tiền của mình với một tài sản hạ tầng mang tính lâu dài. Nếu Việt Nam chấp nhận vay nhân dân tệ cho tuyến đường sắt này, đó có thể là tiền lệ cho các dự án hạ tầng sử dụng công nghệ và thiết bị Trung Quốc trong tương lai, từ năng lượng đến giao thông. Trung Quốc, thông qua China Eximbank Việt Nam và các tập đoàn năng lượng, đang nổi lên như một đối tác có thể cung cấp cả vốn và công nghệ cho các dự án hạ tầng quy mô lớn, trong đó đề xuất 6,5 tỷ USD bằng nhân dân tệ cho tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được xem là điểm nhấn. "Trung Quốc đang nổi lên như một đối tác có thể cung cấp cả nguồn vốn và công nghệ cho các dự án hạ tầng, đường sắt và năng lượng quy mô lớn". Câu hỏi còn lại thuộc về phía Việt Nam: mức độ phụ thuộc tài chính vào RMB sẽ được kiểm soát ra sao để vừa tận dụng được nguồn lực, vừa giữ vững không gian chính sách tiền tệ và an ninh tài chính quốc gia.
