Từ liên minh chiến lược AI đến rạn nứt không thể hàn gắn
Apple OpenAI tranh chấp là cuộc đối đầu pháp lý và thương mại nổ ra sau khi một liên minh chiến lược AI từng được kỳ vọng sẽ tái định hình tương lai trí tuệ nhân tạo toàn cầu bị phá vỡ vì khác biệt lợi ích, định hướng kinh doanh và tham vọng phần cứng AI-native xung đột trực tiếp giữa hai bên.
Ở thời điểm ký kết, nhiều người coi liên minh chiến lược AI giữa Apple và OpenAI là cú bắt tay trong mơ: gã khổng lồ phần cứng với hệ sinh thái hàng tỷ thiết bị kết hợp cùng thế lực AI tạo sinh dẫn đầu thị trường. Năm 2024, ChatGPT được tích hợp trực tiếp vào Apple Intelligence để hỗ trợ Siri trả lời các câu hỏi tri thức rộng, một bước đi được ca ngợi là lịch sử. Nhưng cấu trúc thỏa thuận phi tiền tệ khiến OpenAI sớm bất mãn: lượng thuê bao trả phí không tăng như kỳ vọng vì dịch vụ bị Apple hạn chế hiển thị và tương tác trên iOS. Khi lợi ích không còn song hành, liên minh này khó tránh khỏi rạn nứt.
Một câu nói cô đọng có thể tóm lại giai đoạn này: “Liên minh Apple–OpenAI từng được kỳ vọng là sự kết hợp hoàn hảo giữa gã khổng lồ phần cứng và thế lực AI tạo sinh hàng đầu, nhưng đã nhanh chóng rạn nứt khi những toan tính chiến lược lộ diện”.
Bước ngoặt WWDC và cú chuyển trục sang Google Gemini
Nếu cú bắt tay năm 2024 là chương mở đầu lạc quan, thì WWDC tháng 6 là chương ngoặt đánh dấu sự lạnh nhạt công khai của Apple với OpenAI. Tại đây, Apple chuyển trọng tâm Siri AI sang Google Gemini, biến ChatGPT từ đối tác chiến lược thành một tùy chọn bình đẳng trong danh sách dịch vụ bên thứ ba. Về thông điệp, đó là lời tuyên bố: Apple không còn đặt cược tương lai AI của mình lên vai OpenAI.
Từ phía OpenAI, đây là cú đòn kép. Họ mất vị thế độc quyền trên iOS, đồng thời bị loại khỏi vai trò “bộ não” mặc định của Siri thế hệ mới. Việc Apple chủ động đa dạng hóa đối tác AI cho thấy hãng ưu tiên kiểm soát chuỗi giá trị và tránh lệ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất. Còn với OpenAI, sự kiện này là tín hiệu rõ ràng rằng nếu muốn nắm cửa ngõ tới người dùng cuối, họ phải tự xây dựng con đường riêng thay vì dựa vào Apple. Chính trong bối cảnh đó, tham vọng bước sang phần cứng tiêu dùng AI-native dần hình thành.
Khi OpenAI nhảy vào phần cứng: loa thông minh AI camera và tham vọng io Products
Mâu thuẫn bùng nổ khi OpenAI lựa chọn tấn công thẳng vào mảng cốt lõi của Apple: phần cứng tiêu dùng. Để hiện thực hóa chiến lược này, OpenAI bỏ ra tới 6,5 tỷ USD (approx. ₫165.000.000.000.000) thâu tóm io Products, startup do cựu Giám đốc Thiết kế huyền thoại Jony Ive và cựu Phó Chủ tịch Apple Tang Yew Tan đồng sáng lập. Đây không chỉ là thương vụ mua công nghệ, mà là lời tuyên chiến nhân lực và tư duy thiết kế.
Sản phẩm đầu tay được miêu tả là một loa thông minh AI camera: thiết bị di động không màn hình, tích hợp camera, các bộ phận cơ khí tự chuyển động và hệ thống giọng nói full-duplex GPT-Live. Một báo cáo khác cho biết chiếc loa thông minh AI camera này còn đi kèm nhiều cảm biến để hiểu môi trường và ngữ cảnh người dùng, sử dụng các mô hình AI tiên tiến hơn hẳn loa thông minh thông thường. Điều thú vị là hơn một năm trước, Jony Ive và Sam Altman từng hứa về một “khái niệm phần cứng hoàn toàn mới dành cho AI”, tự tin gọi đó là “mảnh công nghệ tuyệt vời nhất mà thế giới từng thấy”.
Thế nhưng, thiết bị được quảng bá như cuộc cách mạng đó trên thực tế vẫn đi theo khuôn mẫu loa thông minh, chỉ bổ sung thêm camera và ngữ cảnh AI. Điều này đặt câu hỏi: lời hứa “vượt trội hơn những sản phẩm lỗi thời” có đang dần biến thành một sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với hệ sinh thái Apple thay vì mở ra một phân khúc hoàn toàn mới.
Cuộc đối đầu phần cứng: AirPods Ultra cạnh tranh và thế lưỡng nan của OpenAI
OpenAI không chỉ đối diện Apple trên bàn kiện tụng, mà còn trên kệ sản phẩm. Trong khi họ nuôi tham vọng với loa thông minh AI camera, phía Apple được cho là chuẩn bị tung AirPods Ultra – thế hệ tai nghe có camera ở cả hai bên để cung cấp bối cảnh môi trường cho Siri, được mô tả là “đôi mắt cho Siri”. Với uy tín thương hiệu và hệ sinh thái kín, giải pháp của Apple có khả năng trở thành lựa chọn phổ biến hơn nếu hai sản phẩm đối đầu trực diện.
Quan trọng hơn, OpenAI đang đứng trong thế khó: kế hoạch ra mắt loa thông minh bị lùi sang năm 2027 vì tranh chấp nhãn hiệu và nay còn đối mặt đòn tấn công pháp lý trực diện từ Apple. Trong khi đó, Apple vẫn kiểm soát phần cứng, phần mềm lẫn kênh phân phối. Việc Jony Ive và Sam Altman từng hứa về một “khái niệm phần cứng hoàn toàn mới” nhưng hiện lại tham gia phát triển thiết bị có nguy cơ bị AirPods Ultra cạnh tranh làm nổi bật sự mâu thuẫn: tham vọng đổi mới đang va vào thực tế khốc liệt của thị trường nơi Apple không để bất kỳ ai dễ dàng đứng trên phần sân phần cứng của mình.
Chiến dịch gián điệp doanh nghiệp và hậu quả pháp lý khó lường
Ngày 10 tháng 7, Apple đệ đơn kiện dài 40 trang lên Tòa án Liên bang khu vực Bắc California, cáo buộc OpenAI chủ mưu một chiến dịch gián điệp có hệ thống nhằm chiếm đoạt bí mật thương mại liên quan đến công nghệ phần cứng cốt lõi của iPhone và Apple Watch. Đây là bước leo thang lớn nhất trong Apple OpenAI tranh chấp, biến một liên minh chiến lược AI từng được ca ngợi thành cuộc đối đầu pháp lý toàn diện.
Đơn kiện nhắm trực tiếp vào Tang Yew Tan – cựu Phó Chủ tịch Thiết kế Sản phẩm iPhone và Apple Watch, nay là Giám đốc Phần cứng OpenAI. Apple cáo buộc ông sử dụng có hệ thống thông tin mật khi tuyển hơn 400 cựu nhân sự Apple sang OpenAI, từ việc dùng tên mã dự án tuyệt mật để chất vấn ứng viên đến yêu cầu mang tệp thiết kế CAD và nguyên mẫu vật lý như pin, bo mạch logic tới phỏng vấn. Bên cạnh đó, Apple nêu chi tiết trường hợp Chang Liu tải trái phép hơn 1.000 trang tài liệu kỹ thuật nhờ lợi dụng lỗ hổng xác thực mạng nội bộ và sự hỗ trợ của Alyssa Peng.
Apple còn cho rằng OpenAI đã can thiệp vào chuỗi cung ứng độc quyền, lừa đối tác gia công kim loại triển khai kỹ thuật hoàn thiện kim loại riêng của Apple và tiếp cận nhà cung ứng pin bằng các thuật ngữ nội bộ chỉ người trong cuộc mới biết. Nếu Apple giành được lệnh cấm tạm thời, toàn bộ chương trình phát triển thiết bị AI của OpenAI có thể bị đình trệ vô thời hạn ở các khâu then chốt. Vụ kiện này cho thấy rủi ro khổng lồ với các startup AI khi cố thoát khỏi tầm ảnh hưởng của các ông lớn: chỉ một bước đi sai, “liên minh chiến lược AI” có thể biến thành chiến trường pháp lý, nơi phần cứng, nhân tài và bí mật thương mại bị đánh cược cùng lúc.
